Kózben kórmeseń, kúnáǵa batasyń

Gazette 2010 jylǵy 7 jeltoqsan kúni «Ta­laıdy taqyrǵa otyrǵyzǵan «taqýa»» atty ma­qala jarııalandy. Avtory – Názıra Já­rim­betova. ...Endi áńgimeniń álqıssasyna keleıik. Para alyp kún kórýge tárbıem jibermegen soń, al istep júrgen jerlerim kógertip jalaqy bermegen soń, eń adal jol osy bolar dep bızneske kelgenim ras. Kárimjan Hasenov men Almatyda júr­gende shilde aıynda kelipti, sol jaqta bas-kóz bolyp júrgen mehanıgimiz J.Ahmetovke óz betimen jolyǵyp jumysqa turǵysy kelgen, men ol kisige telefonmen óz ruq­satymdy berdim, óıtkeni dál sol ýaqytta biz «sýbmerdigeri» bolyp tabylatyn «Kóp­salaly fırma Samal» JShS túngi aýy­sym­ǵa máshıne shy­ǵa­rýdy talap etken bolatyn. Biraq K.Hasenov bir aptadan soń elime baramyn dep suranyp ketedi. Men tamyz aıynyń basynda barǵanda ol kisimen ta­nysa almadym, tek 17 tamyzdan bastap qana jumysqa shyqqan, K.Hasenovpen tanysý­dyń men úshin tamyzdyń sońǵy ja­ǵynda ǵana sáti tústi. Barlyq júrgizýshiler jumysqa turǵan sátte myna eki jaǵdaı eskertiledi: bi­rin­shi­den, spırttik ishimdik iship rólge otyr­ǵan jaǵdaıda, ekinshiden, janarmaı satqan jaǵ­daıda júrgizýshi birden jumystan bir­jaqty bosatylady. Jáne ár jumyskerdiń jatyn orny men tamaǵy úshin «Samal» JShS ár kún úshin 600 teńge bizdiń esebimizden us­taıdy, biraq biz ony jumyskerden ustamaı­myz. Tamyz aıynyń sońynda «Samal» JShS-nen barlyq jumysqa qatysty qujat­tardy alǵan soń K.Hasenov júrgizgen KamAZ-dan 763 lıtr janarmaı artyq alynǵany málim boldy. Ol aıda sol máshı­ne úshin 2465 lıtr janarmaı alynǵan. KamAZ árbir júz sharshymetrge 39 lıtr janarmaı tutynady, biz óz kezegimizde 50 lıtrden esepteımiz, óıtkeni máshı­ne­ni qyz­dy­rýǵa, ári-beri jú­rýine qalsyn deımiz. Oǵan qosa máshıneniń barý-kelý qashyq­tyǵynan basqa eshkimniń aqysy ketip qal­masyn dep 100 km. qosyp beremiz. Sonyń ózin­de 763 lıtr janarmaı artyq alynǵan bola­tyn. K.Hasenovtiń qoly qoıylǵan vedomoster mende saqtaýly. «Kárimjannyń aıtýynsha, Almas Juma­ǵalı oǵan da, basqa jigitterge de qaqpaılap, qujat toltyrtpaǵan, onyń bireýine de ózi qol qoımaǵan. «Bizdiń bas keńsemiz Almaty­da, oǵan jiberip, ákelip jatamyz ba, kóp ýaqyt ketedi, maǵan senińder, ózim eńbek­aqy­la­ryń­dy tólep turamyn» degen», – dep jazypty. K.Hasenov synaq merziminen bir emes, eki ret óte almaı qalǵandyǵyn ózinen kórsin. Úshin­shi qyrkúıek kúni K.Hasenov janarmaı satqan jerinen bultartpastaı ustaldy, ony ózi moıyndady. Kóp uzamaı qyrkúıektiń 5-i kúni rólde mas kúıinde ustalady da jol polı­sııasy qyzmetkerleri aıyppul salady. Bizdiń zamanymyzda aıyp­puldyń «resmı», «beıresmı» túrleri bola­tyndyqtan, qujattaryn kórdim dep aıta almaımyn. K.Hasenovtiń óz sózine qaraǵan­da 80 000 teńge aıyppul sal­ǵan. Al osy 80 000 teńge bala-shaǵanyń nesibesi emes pe edi jáne osy aqshany keshe ǵana úıi­ne baryp kelgen ol qaıdan aldy? Áýel bastan qalyptasqan tártibimizge oraı yń-shyńsyz Kárimjandy jumystan shyǵaryp tastadyq. Onyń úsh sebebi bar: bizden K.Hasenovtiń qoly qoıylǵan 763 lıtr janarmaı urlan­ǵan; ózgelerdiń ómirine qaýip tón­dirip, mas kúıinde rólge otyrǵan; osy kezde K.Hase­novtiń «SevQazAvtodor» JShS-nen ja­nar­maı sa­typ, jumystan bosaǵandyǵy anyq­taldy. Jumystan shyqqan soń men telefonmen ol kisige basqa jumys izdeýin, janarmaı­dyń aqshasy ustalatyndyǵyn, kerek dese sol jerdegi jigitter jol qarajatyn beretindigin aıttym. Biraq K.Hasenov kelispedi, meniń kelýimdi kútemin dedi. 15 qyr­kúıekte «Samal» JShS Qyzylorda obly­syndaǵy jumysyn toqtatty. Osy ýaqyt ishinde 5-inen bastap bizdiń esebimizden K.Hasenov tura berdi. 16 kyrkúıekte «Samal» JShS Jambyl obly­syna kóshetin boldy. Onyń merdigeri bolyp tabyl­ǵan­dyqtan biz de ony­men birge kóshtik. Ol kez­­de men basqa qalada bolatynmyn, K.­Ha­senov qazaqsha aıtqanda «jurtta» qalatyn bolǵandyqtan, tek aıaýshylyq seziminiń jeteginde ǵana onyń bizben birge Jambyl obly­syna kelýine telefon arqyly kelisim berdim. «Kárimjan Hasenovke... Almas Jumaǵa­lı jol qurylysynda istegen bes aıda 420 myń teńge qaryz bolǵan», deıdi maqalada. Káke, sizdiń aıtyp turǵanyńyz, qaıdaǵy bes aı jáne 420 myń teńgeni qandaı bal ashyp taptyńyz? Esi­ńizde bolsa, «Maǵan teh­kýá­lik jasatý másele emes, joǵalǵan teh­kýálikti qalpyna keltýirýge kóp bolsa bes myń teńge ketedi, Kerek bolsa, sony ózi­ńizge qaldyryńyz. Tek men sizdiń aqyńyzdy jegen adam qusap qalyp turmyn. Odan da adam sııaqty kelińiz, sóı­leseıik», – demep pe edim. Al siz: «Úıde kómir joq, kómirdi túsirem de baramyn, aqsha jiberseń», – dedińiz. Men dál sol ýaqytta qo­lymda bar elý myńdy jiberdim. Qadirli Muhań aıtypty ǵoı: «Bir Tobyq­tynyń jaıyn búkil álemge pash ettim, biraq dál sondaı jaǵdaı qazaq jeriniń ár túk­pi­rinde bolyp jatty ǵoı», – dep. Sol sııaqty bir Hasenov ekeýmizdiń jaǵda­ıymyzdy jarııa­laǵan eken, dál osyndaı jaǵdaı barlyq «Batys Qytaı – Batys Eýropada» bolyp ja­tyr ǵoı. Alla aqyryn qaıyrly etsin. Almas JUMAǴALI, zań ǵylymdarynyń kandıdaty, jeke kásipker. _____________ Redaksııadan. Maqala birshama qysqartylyp jarııalanyp otyr. О́ıtkeni, máselege tikeleı qatysy joq degen tustaryn alyp tastaýǵa týra keldi.