Qazir Qazaqstan qoǵamdyq oıdyń taıqazanyna aınalyp otyr. Álem tynyshsyz ári mazasyz. Qazaqstanda 5 mıllıonnan astam halyq Elbasy, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń ókilettigin 2020 jylǵa deıin uzartýdy kózdegen búkilhalyqtyq referendým ótkizýdi usyndy. Bul saılaýshylardyń 50 paıyzynan asyp jyǵylady.
Qazaqstannyń Ata Zańynyń 3-babynyń 1-tarmaqshasynda «Memlekettik bıliktiń birden bir bastaýy – halyq» delingen. Al 2-babynda «halyq bılikti tikeleı respýblıkalyq referendým jáne erkin saılaý arqyly júzege asyrady, sondaı-aq óz bıligin júzege asyrýdy memlekettik organdarǵa beredi» dep taıǵa tańba basqandaı etip jazylǵan.
Sondyqtan da Parlament depýtattary usynǵan Konstıtýsııaǵa ózgeris Konstıtýsııalyq Keńeske joldandy. Konstıtýsııalyq Keńes bul usynystar Ata Zańǵa sáıkes emes dep óz qorytyndysyn berdi.
Álem saıasatkerleri men sarapshylary, Parlament depýtattary da, 5 mıllıon halyq ta Prezıdentten bátýaly sóz kútken. Alypqashpa áńgime gýledi. Oppozısııa bórkin aspanǵa atyp, «Úkimet ketsin, Parlament tarasyn» dep jar saldy. Dál osy sát Prezıdent eshkim kútpegen, Nazarbaevsha sheshim qabyldady.
«Men úshin óz halqymnyń qaltqysyz qoldaýynan artyq bıik baǵa bolmaıdy.
...Bir jaǵynan, men saılaýshylardyń basym kópshiligin quraıtyn búkilhalyqtyq bastamany keri qaıtara almaımyn.
Máseleniń ekinshi qyry, men Elbasy jáne Konstıtýsııanyń kepili retinde bolashaq saıasatkerge jańylys baǵyt silteıtin iske jol bere almaımyn.
...Jurtshylyqty bóletin «referendým álde saılaý» degen tańdaýdyń ornyna men halqymyzdyń erki men demokratııalyq jáne bizdi biriktiretin joldy usynamyn.
Men ókilettigimniń eki jylǵa qysqaratynyna qaramastan, merziminen buryn Prezıdent saılaýyn ótkizý týraly usynys engizemin», dedi Nursultan Ábishuly.
Bul tabylǵan sheshim ǵana emes, tarıhı tańdaý da edi. Prezıdent úshin Ata Zań eń qasterli, eń qasıetti. О́ıtkeni, Prezıdent Ata Zańnyń buljytpaı oryndalýynyń kepili. Osy rette N.Á.Nazarbaevtyń tómendegi sózin eske sala ketkim keledi:
«...Konstıtýsııamyz bizge eń bastysyn – óz ómirizdi ózimiz jasaý úshin tańdaý quqyǵyn – eń qundy qazynany berdi.
...Konstıtýsııa týraly másele – ult kelesheginiń máselesi. Bul oraıda oılanbaı jasalǵan eshbir synaqqa jol berilmeýi tıis jáne berilmeıdi de».
Mine, Konstıtýsııanyń buzylýyna jol berilmeýin Elbasy kóz qarashyǵyndaı saqtap otyr.
Konstıtýsııalyq Keńestiń sheshimine saı álemdi eleń etkizgen Úndeý jarııalady. Kezekten tys prezıdenttik saılaý ótkizýdi usyndy jáne Parlamentke tıisti zań jobalaryn joldady. Sondyqtan da Elbasy – Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir konstıtýsııalyq zańdaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq zańynyń jobasyn usyndy. Ári «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti týraly» Konstıtýsııalyq zańdarǵa kezekten tys prezıdenttik saılaý ótkizý múmkindigin qarastyratyn túzetýler engizildi. Al Ata Zańǵa Elbasy usynysymen tómendegideı tolyqtyrý engizildi.
«Prezıdenttiń kezekten tys saılaýy Respýblıka Prezıdentiniń sheshimimen taǵaıyndalady Konstıtýsııalyq Zańda belgilengen tártip pen merzimde ótkiziledi».
Ata Zańǵa jáne joǵaryda aıtylǵan konstıtýsııalyq zańdarǵa engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar ómirdiń suranystarynan týyndap otyr. Birinshiden, saılaý týraly zańǵa sáıkes, kezekten tys prezıdenttik saılaý respýblıka Prezıdentiniń sheshimimen taǵaıyndalady jáne eki aı merzimde ótkiziledi; ekinshiden, kezekten tys saılaýdan keıingi prezıdenttik kezekti saılaý bes jyldan keıin konstıtýsııalyq merzimde ótkiziledi; úshinshiden, prezıdenttik kezekten tys saılaý kezekti saılaýmen birdeı tártippen ótkiziletin bolady; tórtinshiden, saılaý is-sharalaryn ótkizý merzimderin Ortalyq saılaý komıssııasy aıqyndaıtyn bolady: besinshiden, Prezıdent saılaý qorytyndylary jarııalanǵan kúnnen bastap bir aı merzim ishinde ant beredi; altynshydan, Ant berý kúnin Ortalyq saılaý komıssııasy aıqyndaıdy; jetinshiden, kezekten tys saılaýda el Prezıdenti bolyp saılanǵan adamnyń prezıdenttik ókilettigin saqtaıtyn kezeń aıqyndalǵan.
Saıyp kelgende, bul – Qazaqstandaǵy demokratııalyq úrdisterdiń jańa bastaýy, jańa dáýiri.
Ýálıhan QALIJAN, Parlament Májilisiniń depýtaty.