Kemeńgerliktiń kemel kórinisi

OTANDASTARYMYZ ELBASY ShEShIMIN OSYLAI BAǴALAP OTYR

HALYQTYŃ NIETI – ELBASYNA DEGEN ÚLKEN SENIMI

Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń táýel­siz­dik alǵaly bergi júrgizgen reformalary óz jemisin berip keledi. Elimiz aldyńǵy qatarly elder sanatyna qosyldy. 1997 jylǵy halyqqa ar­naǵan alǵashqy Joldaýynda Memleket basshysy: «2030 jyly bizdiń ur­paq­tarymyz budan bylaı álemdik oqıǵalardyń qaltarysynda qa­lyp qoımaıtyn elde ómir súretin bolady», degen edi. Buǵan kezinde kúmán keltirgender de boldy. Biraq biz bul maqsatymyzǵa 33 jylda emes, bir múshel jastyń ózin­de jettik. Buǵan dálel – 56 memlekettiń basshylary men ha­lyq­aralyq uıymdardyń basshy­la­rynyń qatysýymen Astanada ótken EQYU Sammıti. Oǵan dálel – respýblıka­myz­dyń barlyq óńirlerindegi qazirgi talaptarǵa saı salynǵan mektepter men balabaqshalar, densaýlyq saqtaý nysandary, turǵyn úıler men kóptegen ınfraqurylymdar. Oǵan dálel – halyqtyń jalaqy­lary­nyń kóterilýi men zeınet­aqy, járdemaqylardyń ósýi. Oǵan dálel – údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq baǵdarlama­nyń qabyldanýy jáne alǵashqy jyl­dyń ózinde 152 ınvestısııa­lyq jobanyń iske asýy. Oǵan dálel – elimizdegi bar­lyq etnostardyń aýyzbirshilikte, tatý-tátti ómir súrip jatqany. Oǵan dálel – N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstandy jáne qazaq halqyn dúnıe júzine tanytýy. Oǵan dálel – 1994 jyly jan basyna shaqqanda IJО́ 700 dollar bolsa, ústimizdegi jyly ol kórsetkish 9000 dollardy qurap otyrǵany. Mundaı jetistikke álemniń kóptegen elderi jetpegen. Oǵan dálel – elimizdiń halyqaralyq rezervi 60 mlrd. dollarǵa jetkeni jáne shetelden kelgen ınvestısııanyń jalpy kólemi 120 mlrd. dollar bolǵa­ny. Búgingi tańda álemniń 126 eline 200-den astam ónim túrin eksporttaýdamyz. Osyndaı jetistikterge jetkizgen Elbasyn halqy qurmet­tep, jurt aldyndaǵy ańsaǵan armanyn oryndasyn dep prezıdenttik ókilettigin 2020 jylǵa deıin uzartý maqsatynda referendým ótkizý kerektigin alǵa tartty. Bastamashy toptyń osy usynysyn Qazaqstan Parlamenti, saıası partııalar men úkimettik emes uıymdar biraýyzdan qol­da­d­y. Elimizdiń turǵyndary da tú­gelge jýyq júrekjardy pikirlerin jetkizdi. Parlament óz óki­let­tiligin paıdalanyp Zań qabyl­dady. Alaıda, Elbasy kóregendik sheshim qabyldap, zaıyrly, qu­qyq­tyq memlekettiń basshysy re­tinde referendýmnan bas tar­typ, saılaýǵa túsetinin málim­de­di. Elbasy qashanda halqymen birge. Oǵan dálel kúni keshe referendým ótkizýge óz erikterimen qol qoıǵan 5 mıllıonnan astam turǵynnyń qoldaýy der edim. Halyqtyń nıeti – Elbasyna degen úlken senimi, keleshegin tek Nursultan Nazarbaevtyń alǵa qoıǵan maqsattarynyń oryn­daýy­nan kútetindigi. Aldaǵy ýa­qyt­ta da halyq bir aýyzdan Prezıdentimizdi qoldaıtynyna senimdimin. 31 qańtar kúni Elbasy hal­qy­na Úndeý joldaýynyń arqasynda birneshe túıindi máseleni qatar sheship otyr. Nursultan Ábishuly eń aldymen halyqtyń yqyla­sy­na aıryqsha qurmet bildirdi jáne Ata Zańdy ardaqtaýdyń úlgisin kórsetti, demokratııalyq qaǵıdat­tarǵa adaldyǵyn, búkil órke­nıet­ti álem ustanatyn qundylyq­tar­ǵa qurmetpen qaraıtynyn anyq jetkizdi. Osy maqsatta Elbasy­myz óziniń zańdy prezıdenttik óki­lettigin óz erkimen eki jyl­ǵa shegerýge baryp otyr. Memlekettik mańyzy zor máseleni sheshý qashanda ońaıǵa soqpaıtyny belgili. Shyn máninde Konstıtý­sııa­lyq Keńes olqylyqtardy ata­ǵanmen, osy máselede re­ferendýmdy ótkizýge bolmaıdy dep kesip aıtqan joq. Prezıdentimiz úshin bárinen buryn eldiń erteńgi kelbeti, azamattary­myz­dy Konstıtýsııany berik ustanýǵa tárbıeleý asa qymbat bolyp otyrǵanyn baıqadyq. Tolǵaqty oıdyń toqtamyn jasaǵan Elbasy Parlamentke «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Kons­tıtýsııasyna tolyqtyrý engizý týraly» Qazaqstan Respýb­lıkasynyń zańynyń jobasyn usyndy. Ol zań jobasynda Qazaqstan Prezıdentiniń kezekten tys saılaýyn taǵaıyndaý men ótkizýdiń konstıtýsııalyq al­ǵysharttaryn belgileıtini qa­ras­tyrylǵan. Parlament palata­la­rynyń birlesken otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna tolyqtyrý engizý týraly» zań jobasy talqyǵa tústi, birinshi jáne ekinshi oqylymda qaraldy. Osy Zańdy Parlament qabyldady. Sóıtip, Senat pen Májilis qaı kezdegi saıası syndarly jaǵdaılarǵa da beıimdelip, jumys isteı alatynyn dáleldep otyr. 2 aqpan kúni Memleket bas­shy­sy Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zıdentiniń kezekten tys saı­laýyn taǵaıyndaýǵa jáne kons­tıtý­sııalyq zańda belgilengen tártip pen merzimde ótkizýge ba­ǵyttalǵan «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Konstıtýsııasyna tolyq­tyrý engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy. El Prezıdenti N.Nazarbaev­tyń: «Men Qazaqstan halqyn mádenıetti, bilimdi, densaýlyq­tary myqty, álem halyqtary sanasatyn azamattar bolsa eken dep armandaımyn», degen sózi bar. Osyndaı oıdan órbıtin Elbasy­nyń halqyna arnaǵan júrekjardy jáne bir sózi jadymyzda. Ol: «Men barlyq ǵumyrymda memleket múddesi úshin, el ıgiligi úshin qyzmet ettim», – dedi. Osydan artyq qandaı baqyt kerek?!

О́stemir BEKTО́REEV, Parlament Májilisiniń depýtaty.

* * *

ADALDYQTYŃ ÁKESI DE ATASY

Qazaqta áke degen, ata degen eki sóz bar. Birinsiz ekinshisi bolmaıtyn, birin aıtpasań, ekinshisi de aıtylmaıtyn, maǵynasy ashylmaıtyn egiz uǵym. 75-ten asqan aqsaqal retinde men demo­kratııalyq jolmen saılanǵan Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursul­tan Ábishuly Nazarbaevtyń el múddesine, ádilet úrdisterine qalt­qysyz berilgendigin adaldyq ataýlynyń ákesi dep te, atasy dep te baǵalar edim. Soǵan qarap men osy Elbasymyz Nursultan Ábishuly tek qana taza shynaıy adaldyqtan somdalyp soǵylǵan, adaldyqtyń týra ózinen jara­tylǵan ba dep qalamyn. О́tkendi oı kózimen sholyp óteıikshi. Táýelsizdigimizdiń  20 jyldyǵyn atap ótkeli otyrmyz. Osy ýaqyt ishinde el ómiri túrli oqıǵalarǵa toly boldy.  Ol oqıǵalardyń bas qatyrǵan qıyny da az bolmaǵan eken. Sondaı qıyn sátterde El­basymyzdyń sarabdal saıasaty, alysty boljaıtyn birtýar kóre­gendigi elimizdi durys jolǵa salyp, bıikterdiń eń bıigine bastap otyrdy. Qazaqstandy mekendegen san ulystyń  ókili Elba­symyzdyń kemeńgerligin kózben kórip, bastaryp ıip, sońynan erýmen, qaltqysyz kóńilmen taǵzym etýmen keledi. Kádimgi pendeshilik turǵydan qaraǵanda, bizdiń Qazaqstan sııaq­ty kópultty elde búkilhalyqtyq saılaý ótkizý de ońaı sharýa emes. Saılaý bolǵan soń onyń bárin birdeı eskerýge aqyl-oı men batyl boljamdardyń qaýqar-qulashy jete bermeıtin tosyn tustary da kezdespeı turmaıdy. Sonyń bárin kóre-bile tura El­basymyz ózin úlken synǵa salyp, óz ókilettiginiń eki jylǵa qys­qaratynyna qaramastan, elimizde referendým emes, merziminen buryn Prezıdent saılaýyn ót­kizýdi usynyp otyr. Bul neniń belgisi? Eń aldy­men, bul Memleket basshysy Nur­sultan Ábishuly Nazar­baev­tyń óz halqyna kúmánsiz sene­tindiginiń belgisi. Halqyna degen, halqynyń qalaýyna degen berik senim ıesi ǵana osyndaı qadamǵa, túptep kelgende, naǵyz demokra­tııalyq qadam jasaýǵa táýekel ete alady. «Bizdi biriktiretin joldy usy­namyn» dep atalatyn úndeýinen onyń búgingi urpaqtyń qamyn ǵana emes, bolashaǵymyzdy da oılap sheshim shyǵaratynyn ań­ǵarý qıyn emes. «Bir jaǵynan, men saılaýshylardyń basym kóp­shiligin quraıtyn búkilhalyqtyq bastamany keri qaıtara almaı­myn», deı kelip, máseleniń ekinshi qyryn, – Men Elbasy jáne Konstıtýsııanyń kepili retinde bolashaq saıasatkerlerge jańylys baǵyt silteıtin iske jol bere almaımyn» – dep túıindeıdi. Budan asqan adaldyq, budan asqan ádildik bolmaıdy. Elbasy­myzdyń Qazaqstan halqyna arnaǵan sońǵy úndeýinen men osyny uǵyp, osyny túıdim. Osyndaı teńdesi joq batyl sheshim qabyldap, ádilettiń aq jolyn nusqaı biletin basshynyń sońynan erýdiń ózi úlken baqyt emes pe!

Esmuhambet AITMAǴAMBETOV, eńbek ardageri.

Almaty.

* * *

OTANYMYZDYŃ BOLAShAǴY ÚShIN QAJET QADAM

Birqatar halyqaralyq uıym­dar men elimizdegi keıbir saıası partııalar Prezıdenttiń ókilet­ti­gin uzartý týraly referendým ót­kizý máselesine syn aıtqandary jasyryn emes. Búgin sonyń orny toltyryldy dep esepteımin. Muny aıtyp otyrǵan sebebim, re­ferendým ótkizý jóninde bastama kóterilgende, sheteldik bir­qatar BAQ-tar onyń demo­kra­tııaǵa sáıkes kelmeıtinine qatys­ty pikirler bildirgen bolatyn. Mine, endi, basqasha bolady. Ha­lyq­aralyq qoǵamdastyq Qa­zaq­­stan­nyń demokratııalyq saı­laý ót­kizý arqyly óziniń ór­ke­nıetti elder qataryna qosylýǵa umtyl­ǵa­nyn tájirıbe júzinde moı­yn­daı­dy. Biz, depýtattar Pre­­zıdenttiń merziminen buryn prezıdenttik saılaý ótkizý tý­raly usynysyn bas­shylyqqa ala otyryp, elimizdiń Konstıtý­sııa­syna tolyqtyrý engizdik. О́ıt­ke­ni, bul Táýelsiz Qazaq­stan­nyń bolashaǵy úshin asa qajet.

Valerıı DOSKALOV, Parlament Májilisiniń depýtaty.

* * *

ZAMANA ZAŃǴARY

2009 jyldyń 10 qyrkúıeginde Aqtóbe qalasyndaǵy jańadan salynǵan sýly-kógaldy saıabaǵynda elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevpen kezdesýge jınalǵan 30 myńǵa tarta halyq aldynda meniń sóz sóıleýime týra keldi. Ondaǵy sózimde: «... Biz Sizdeı Prezıdentimizben qýanamyz, maqtanamyz. Búkil álem saıasatkerleri Sizdiń ǵajaıyp reformatorlyq, basqarýshylyq, kósemdik qyrlaryńyzdy óte joǵary baǵalap, bas ııýde. Qazaqstan kelesi jyly iri halyq­aralyq qaýymdastyqtyń tóraǵasy bolmaq. Bul elimiz úshin zor abyroı, halqymyzǵa zor mártebe. Sizdiń, qurmetti Nursultan Ábishuly, óz Otanyńyzdy, halqyńyzdy, týǵan jeri­ńizdi sheksiz súıetinińiz bizge aıqyn. Eli­mizdiń Sizge degen sezimi de dál sondaı. Búgingi jaǵdaıda «Qazaqstan» jáne «Nazarbaev» degen túsinik-tanym birtutastyq mazmunda, bir paraq qaǵazdyń eki betindeı bolyp qabyldanǵan. Siz on segiz jyldyq Prezıdenttik kezińizde elimizdi buryn-sońdy bolyp kórmegen bıikterge jetkiz­di­ńiz. Budan da ári kóterý sharalaryn alý­dasyz. Qazir halyqaralyq dárejede moı­yn­dalǵan elimizdiń shekarasy, Konstı­tý­sııasy, barlyq salalar boıynsha qabyl­danǵan zańdary, óskeleń ekonomıkasy álemdik órkenıette úılesimdiligin taýyp, gúldenip kele jatqan mádenıeti, eńsesi bıik halqy bar Qazaqstanymyz, bolashaǵy budan da zor bolar memleketke aınalyp otyr. Alla taǵala Sizdiń pesheneńizge qan­sha ómir jazǵan bolsa, sonsha jyldar elimizdi basqara berińiz...» degen edim. Kez kelgen qazaqstandyqtan «Prezıdenttikke kimdi qalar edińiz» – dep surasa, ol múdirmesten Nazarbaevty ataǵan bolar edi. Elbasymyz on segiz jyl bılik basyn­da otyrǵanda halyqpen bite qaınasyp ketti. Qazaqstan óz damýynyń jańa bir bıik belesine aıaq basqaly tur. Sondyqtan da, dál qazirgi kezeńde bizge kúshti Qazaqstan kerek. Kúshti Qazaqstanǵa kúshti Prezıdent kerek. Osyndaı Prezıdent tek qana Nursultan Ábishuly Nazarbaev! Halyqtyń Nursultan Ábishulyna degen iltıpaty men yqylasy zor. Aqtóbe hal­qynyń kópshiliginiń, ásirese, jastary­nyń oıy bul. Men osy halyq oıyn jetkizýdi boryshym dep eseptedim. Nursultan Ábishuly Nazarbaev syndy Uly Perzentimizdiń bastaýymen Qazaq­stanymyz nebir ǵalamat qıyndyqtardy jeńe otyryp, búgingi kúni dúnıe júzi moıyndaǵan memleket qataryna qosylyp otyr. Qazaq ótkenimizdi saralap, búgingisin qolymen jasap, bolashaǵyna zor senimmen qaraıtyn halyq. Osy senimge jol salǵan Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazar­baevtyń 19 jyl boıy talmastan júrgizgen danalyq saıasaty ekendigin, onyń elimizdi bir satydan ekinshi satyǵa, bir bolmystan jańa bir mazmunǵa jetkizip otyrǵandyǵyn barsha halyq jaqsy biledi. Keshegi Qazaqstannyń tóraǵalyǵymen dúnıeni dúr silkindirip ótken EQYU Sammıti HHI ǵasyrdyń basyndaǵy teńdesi joq uly oqıǵa boldy. Elimizde osyǵan qýanbaǵan, júregin maqtanysh kernemegen birde-bir adam bolmaǵan shyǵar. Elińniń eńsesi kóterilse, 60-qa tarta memleket­ter­diń basshylary, halyqaralyq uıymdardyń jetekshileri «Bárekeldi, Qazaqstan, jaraısyń, Nursultan Nazarbaev», dep jatsa, ózderiniń súısingenderin bildirip jatsa qalaısha qýanbassyń, qalaısha maqtan­bas­syń. Bul Egemendigimizdiń jeńisi, sonyń tutqasyn ustaǵan Ult Kóshbasshysy Nursultannyń jeńisi! Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń qazaq halqynyń tilin, tarıhyn, ǵylym-bilimin nyǵaıtýda atqarǵan eńbegi aıryq­sha. Onyń «Qazaq qazaqpen qazaqsha sóı­lesýi kerek» degen tarıhı sózi ulttyq uranǵa aınalyp ketti. Elbasymyzdyń kótergen «Mádenı mura» ıdeıasy aıasynda buryn-sońdy bolmaǵan ister tyndyryldy. Nursultan Nazarbaev – halqymyzdyń baqytyna dúnıege kelgen Uly Tulǵa, Zamana Zańǵary. Ol halyqpen bite qaı­nas­qan, óresi bıik, solaı bola tura, barynsha qarapaıym, kishipeıil, dandaısyp ma­saı­ra­maıtyn altyndaı jumsaq, solaı bola tura tegeýrini qatty, oı-bilimi muhıttaı tereń, óresi Asqar Alataýdaı bıik, búkil álem sııardaı júregi keń, jaıdary, júzi jarqyn asyl jan! Nursultan Ábishuly referendým ótkizýden bas tartý arqyly el Konstıtýsııasyna, demokratııaǵa degen adal­dyǵyn taǵy da dáleldep otyr. Merziminen buryn Prezıdent saılaýyn ótkizýdi óte oryndy dep bilemin. Referendým bol­syn, saılaý bolsyn, halyqtyń N.Nazar­baev­ty qoldap daýys beretinine esh kúmán joq.

Zákiratdın BAIDOSULY, Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe memlekettik ýnıversıtetiniń professory.

____________________________ Sheteldik saıasatkerler ne deıdi?

BUL – О́TE QUPTARLYQ ShEShIM

Fılıp Kroýlı, AQSh memlekettik hatshysynyń jurtshylyqpen jáne baspasózben baılanystar jónindegi kómekshisi: – Biz Qazaqstan Úkimetiniń ulttyq referendým ótkizbeý týraly sheshim qabyl­da­ǵa­nyn bilemiz jáne de biz muny Qazaqstannyń oń sheshimi boldy dep oılaımyz.

(Euronews, Radio Free Europe, Reuters, State.gov, Central Asia Newswire, The Moscow Times, Interfaks,  Gazeta.rý, Novostı RAA,  Itar-Tass, Regnum, Regıony, Bırjevoı lıder, Lenta.rý, Chas (Latvııa), Ca-news, Trend, Azattyq radıosy).

* * * Per Morel, Eýroodaqtyń Ortalyq Azııa boıynsha arnaıy ókili: – Eýroodaqtyń róli óziniń standarttaryn tyqpalaý emes, memleketterge bizdiń ortaq qundy­lyq­tar men halyqaralyq mindettemelerdi bólise­tindigimizdi qaperge salý ekenin atap ótken jón. Bul  birdeı nárse emes, sizder referendýmnyń paı­dasyna 5 mıllıonnan astam qol jınalǵanyn bilesizder. Sonymen qatar, el Parlamenti biraýyzdy pikir tanytty. Sondyqtan qandaı da bir jaǵdaıda parallelder jasaý, jumsartyp aıtqanda, qaradúr­sin bolyp shyǵar edi. Meniń jalǵyz aıtatyn nársem sol, Eýroodaq pen Qazaqstan Prezıdent qabyldaǵan sheshim arqyly dáleldengen ortaq qundylyqtardy bólisedi.

(Ca-News Trend).

* * * Devıd Lıdıngton, Ulybrıtanııanyń EO isteri jónindegi mınıstri: –   Men Qazaqstandaǵy Prezıdenttiń qyz­met merzimin 2020 jylǵa deıin uzartý jó­nin­degi sońǵy oqıǵalardy muqııat qadaǵaladym. Kons­tı­týsııalyq Keńestiń usynylǵan referendým ótkizýdi zańsyz dep tapqanyna oraı Prezıdent Nazarbaevtyń ústi­miz­degi jyl­dyń sońyna deıin Prezıdenttik saılaý ót­ki­zý týraly jarııalaǵan bastamasyn quptaı­myn. Bul Qazaqstannyń demokratııalyq ba­ǵytqa jaqyn­dyǵyn qýattaǵan mańyzdy qa­dam bolyp tabylady. Qazaqstan bıligi ha­lyqaralyq standarttarǵa saı keletin saılaý ótkizýdi qamtamasyz etý jolynda bizdiń  to­lyqtaı qoldaýymyzǵa sene alady.

(Ulybrıtanııa mıssııasynyń BUU-daǵy resmı saıty, UPI.com).

* ** Valter Shvımmer (Avstrııa), Eýropa Keńesiniń burynǵy bas hatshysy: –  Prezıdent Nazarbaev ózin naǵyz saıasatker jáne ultynyń danyshpan kóshbasshysy retinde kórsetti! О́zi atap aıtqanyndaı, qıyn da kúrdeli saıası jaǵdaıda ol demokratııadan sabaq berip, sol qa­damymen «Eýropaǵa jol» baǵytyn jáne demokratııa qaǵıdattaryn júzege asyrýdy jal­ǵastyrdy.  Qazir, búkil álem nazary memleket basshylary óz hal­qy­nyń talap-tilegine qulaq aspaǵan, óziniń elin demo­kratııalyq bolashaqqa daıyndamaǵan elderge aýyp otyrǵan shaqta, Prezıdent Nazarbaev demokratııa­lyq basshy­lyqtyń tamasha úlgisin kórsetti. Osy aıtqandaryma ózimniń jeke quttyq­taý­ymdy qosa otyryp, Prezıdenttiń óte da­nagóı sheshimine kóńilim tolatynyn bildiremin.

(Qazaqstan Respýblıkasynyń Avstrııadaǵy elshiliginiń atyna joldanǵan resmı habar).