Memleket basshysy Astanany ómir súrýge eń qolaıly qalaǵa aınaldyrý maqsatynda keleli mindetter qoıyp otyr. Elbasy bas qalanyń densaýlyq saqtaý salasyn zamanaýı ozyq tehnologııalarmen qarýlanǵan, joǵary órkenıet talaptaryna saı sapaly qyzmet kórsetetin deńgeıge kóterý úshin barlyq qamqorlyqty jasaýda. Osynyń nátıjesinde Astana qalasynyń medısınasy qala turǵyndaryna ǵana emes, búkil qazaqstandyqtardyń densaýlyǵyn saqtaý jolynda keshendi qyzmet kórsetetin ortalyqqa aınaldy. Biz halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartý jolyndaǵy tyń bastamalarǵa uıytqy bolyp otyrǵan elordalyq densaýlyq saqtaý salasynyń jumysymen tanysý maqsatynda qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Erik BAIJÚNISOVTI áńgimege tartqan edik.
– Erik Ábenuly, qalalyq densaýlyq saqtaý júıesine jatatyn mekemeler jáne olardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy haqynda ne aıtýǵa bolady?
– Búgingi kúni Densaýlyq saqtaý basqarmasyna qarasty medısınalyq mekemelerdiń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıyn jaqsartý boıynsha keshendi jumystar jalǵasyp keledi. Qazir elordanyń densaýlyq saqtaý qurylymynda 36 medısınalyq mekeme jumys isteıdi, olardyń ishinde 10 emhana, 5 otbasylyq densaýlyq ortalyǵy, 14 aýrýhana, 1 medısınalyq jedel kómek kórsetý stansasy jáne basqalar bar. Elbasynyń tikeleı qamqorlyǵynyń arqasynda bul medısınalyq uıymdar zamanaýı qural-jabdyqtarmen, ozyq úlgidegi medısınalyq tehnologııalyq júıelermen jabdyqtalǵan. О́tken jyldyń ózinde Qalalyq balalar juqpaly aýrýlar aýrýhanasy, Medısınalyq-áleýmettik ońaltý ortalyǵynyń jańa ǵımaraty, Ilınka turǵyn alabyndaǵy turǵyndarǵa medısınalyq qyzmet kórsetý úshin №10 qalalyq emhananyń «Baqyt» otbasylyq densaýlyq ortalyǵy salynyp, paıdalanylýǵa berildi. Bul ǵımarattardyń barlyǵy jetekshi álemdik óndirýshilerdiń zamanaýı jańa medısınalyq qural-jabdyqtarymen, sońǵy úlgidegi medısınalyq tehnologııalyq júıelerimen jabdyqtalǵan. 2016 jyldyń aıaǵyna deıin Qalalyq jedel medısınalyq járdem stansasy men týberkýlezge qarsy dıspanser jańa ǵımaratqa ıe bolady.
Sonymen qatar, halyqtyń túrli toptaryna tez, tıimdi jáne búrkenshik atpen tekserýden ótýge múmkindik beretin Check-up baǵdarlamasy jaqsy damyp keledi. Týberkýlezdi zerthanalyq dıagnostıkalaýdyń zamanaýı ınnovasııalyq ádisteri engizilgen, qala boıynsha 28 ftızıatrııalyq ýchaske jumys isteıdi. Qalanyń barlyq bastapqy medısınalyq-sanıtarııalyq kómek uıymdarynda baqylaýshy em júrgizý úshin arnaıy bólmeler bólinip, shtatta hımızatorlar qarastyrylǵan.
– Astanalyqtarǵa medısınalyq qyzmet kórsetýdiń kólemi men sapasy týraly ne aıtasyz? Qalalyq aýrýhanalar men emhanalar qyzmet kórsetetin halyq sany qansha? Emhanalarda kezekte turatyn turǵyndar sany qashan azaıady?
– Astana qalasy halqynyń sany kúnnen-kúnge ósip barady. Qazirdiń ózinde astanalyqtardyń sany 900 myń adamǵa jetken. Bul degenimiz, qoldanystaǵy emhanalardyń áleýeti kúnnen-kúnge qarqyndy ósip otyrǵan qala turǵyndaryna tolyq kólemde sapaly qyzmet kórsetýde birshama qıyndyqtarǵa tap bolýda. Árbir emhana ornalasqan jeri boıynsha sol tóńirektegi osy emhanaǵa tirkelgen turǵyndarǵa «Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń tizbesin bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 15 jeltoqsandaǵy №2136 qaýlysyna ózgeris engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2014 jylǵy 27 qańtardaǵy №29 qaýlysyna sáıkes medısınalyq qyzmet kórsetedi.
Emhanalardaǵy kezektilikti tómendetý maqsatynda zamanaýı talaptarǵa saı jańa tıpti emhanalar salynýda, sońǵy úsh jyl ishinde ǵana jańadan árqaısysynyń qýattylyǵy aýysymyna 500 adam qabyldaýǵa arnalǵan №6, 9, 10-shy emhanalar ashyldy. «Nıet», «Shapaǵat» jáne «Shıpager» otbasylyq densaýlyq mekemeleri qaıta uıymdastyryldy. Jańadan aýysymyna 250 adamǵa arnalǵan «Dostyq» otbasylyq densaýlyq ortalyǵy salynyp, paıdalanylýǵa berildi. Aǵymdaǵy jyldyń 1 qańtarynan bastap Ilınka turǵyn alabyndaǵy turǵyndarǵa medısınalyq qyzmet kórsetý úshin №10 qalalyq emhananyń «Baqyt» otbasylyq densaýlyq ortalyǵy salynyp, jumysqa kiristi. Memleket-jekemenshik áriptestik aıasynda ambýlatorııalyq-emhanalyq kómek kórsetý úshin 7 jeke medısınalyq uıymǵa memlekettik tapsyrys ornalastyrylǵan.
Emhanalarǵa keletin adamdardyń kezek kútip, kóp turyp qalýyna jol bermeý, olardyń kelýin ońtaılandyrý, turǵyndarǵa qyzmet kórsetý ýaqytyn qysqartý, operatorlardyń jumys isteý sapasyn arttyrý, medısınalyq qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý maqsatynda № 5, 8, 10-shy emhanalarda elektrondyq kezek júıesi engizilip, emdelýshilerge kútý úshin qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Sonymen qatar, qala turǵyndary elektrondyq úkimet jáne emhana saıty arqyly dárigerdiń qabyldaýyna jazyla alady.
Astana qalasy ákimdiginiń «Aqyldy qala» jobasynyń aıasynda №4 qalalyq emhanada «Aqyldy emhana» jobasy iske asyrylyp otyr. Bul baǵdarlamada: emdelýshiniń elektrondyq medısınalyq kartasyn ashý, elektrondyq kezek, birneshe ádister arqyly dárigerdiń qabyldaýyna aldyn ala jazylý, emhananyń saıty, ózine-ózi qyzmet kórsetetin termınaly, shtrıh-kod skanerin qoldaný arqyly tirkeý bóliminde jazylý sııaqty qyzmet túrleri kórsetiledi. Bul degenimiz, emdelýshiniń kezekte turmaı jazylǵan ýaqyty boıynsha belgilengen ýaqytta dárigerdiń qabyldaýyna kelýine múmkindik beredi.
– Erik Ábenuly, mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesine kóshý máselesi týraly oıyńyzdy bilsek.
– Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2015 jylǵy 20 mamyrdaǵy Ult Jospary – bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý jónindegi «100 naqty qadam» baǵdarlamasynyń 80-qadamynda mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdy engizýdi tapsyrǵany barshaǵa málim. Osylaısha, memlekettik baǵdarlamalar sheginde halyq densaýlyǵyna qatysty másele ózekti bolyp qala bermek. Alaıda, keıbir sarapshylardyń málimetterine sáıkes, azamattardyń óz densaýlyǵyna jáne jumys berýshilerdiń jumyskerlerdiń densaýlyǵyna nemquraıdy qaraý faktileri áli de oryn alyp keledi. Osyǵan baılanysty Elbasy N.Nazarbaev 2015 jylǵy 16 qarashada «Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn qabyldady.
Bul zańnyń 2017 jylǵy 1 shildeden bastap qoldanysqa enýine baılanysty, elimizde medısınalyq kómek kórsetý mindetti saqtandyrý kóleminde jáne tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheginde de iske asyrylatyn bolady. Jalpy, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi jumys berýshilerdiń tólemderi, memleket pen jumyskerlerdiń qorǵa tóleıtin jarnalary esebinen quralady. Osy oraıda, aýdarymdar men jarnalardyń kólemine toqtala ketken oryndy bolar. Máselen, jumys berýshilerdiń aýdarymdary esepteý obektisiniń 2 paıyzynan bastalyp 2020 jylǵa taman 5 paıyzǵa deıin, jumyskerlerdiń jarnalary esepteý obektisiniń 1 paıyzynan 2020 jylǵa deıin 7 paıyzǵa, memleket jarnasyn esepteý obektisiniń 4 paıyzynan 2024 jylǵa deıin 7 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr.
Balalar, kópbalaly analar, Uly Otan soǵysynyń qatysýshylary, múgedekter, jumyssyz adamdar, ınternat tárbıelenýshileri, kúndizgi oqý nysanynda bilim alýshylar, jumys istemeıtin júkti áıelder men bala týýǵa, onyń kútimine baılanysty demalystaǵylar, zeınetkerler, áskerıler, arnaýly jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri, sot úkimi boıynsha jazasyn óteýshiler men ýaqytsha ızolıatorlardaǵy adamdar mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesinde jarna tóleýden bosatylady. Halyqtyń mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesinde jarna tóleýden bosatylǵan bóligi úshin memleket tarapynan arnaýly jarnalar bólinedi.
Al tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi jedel medısınalyq kómek, áleýmettik máni bar aýrýlar men juqpaly aýrýlar kezindegi medısınalyq kómekti quraıtyn bolady. Sonymen birge, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesinde azamattardyń alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq jáne stasıonarlyq kómek kórsetý uıymdaryn tańdaý quqyǵy qaldyrylady.
Osylaısha, mindetti jarnalar arqyly azamattardyń óz densaýlyǵyna jaýapkershiligin jáne naryqtyq qatynas arqyly kórsetiletin medısınalyq qyzmetterdiń sapasyn arttyrý kózdelip otyr. Taǵy bir aıta ketetin jaǵdaı, mindetti saqtandyrý júıesi negizinde halyqaralyq tájirıbege sáıkes, azamattardyń dárigerlerge aldyn ala jazylý tájirıbesin keńinen taratý jáne shuǵyl stasıonarlyq kómekti paıdalaný deńgeıi tómendetýge qatysty jumystaryn odan ári damytý josparlanyp otyr.
– Qalalyq jedel járdem salasy talapqa saı ma?
– Ár salanyń óz olqylyqtary men qıyndyqtary barshylyq. Qalalyq jedel medısınalyq járdem stansasynyń qyzmeti Astana qalasy ákiminiń jeke baqylaýyna alynǵan. Osy salany damytý maqsatynda birqatar jumystar atqaryldy jáne ol óz jalǵasyn taýyp keledi. Búgingi kúngi basty problemanyń biri bul sanıtarlyq avtokólikterdiń jetispeýi jáne qoldanystaǵy kólikterdiń eskirýi bolyp otyr. 2016 jyldyń I toqsandyq qorytyndysy boıynsha jedel járdem kólikterimen qamtylýy 92 paıyzdy qurap otyr.
Jyldyń basynan jedel járdem qyzmetiniń aldynda 1-3 sanatty shaqyrtýlarǵa 10 (on) mınýttyń, 4-6 sanatty shaqyrtýlarǵa 20 (jıyrma) mınýttyń ishinde jetý boıynsha talap qoıylǵan. Búgingi kúni bul kórsetkishke qol jetkizip otyrmyz.
– Emdeý ortalyqtary bilikti kadrlarmen qamtamasyz etilgen be? Kadr tapshylyǵy qalaı sheshiledi?
– 2016 jylǵy I toqsanyndaǵy ahýal boıynsha Astana qalasynyń Densaýlyq saqtaý basqarmasyna baǵynysty 36 medısınalyq uıymdarda 9424 medısına qyzmetkeri jumys isteıdi, onyń 3202 dárigerler jáne 6222 orta bilimdi medısına qyzmetkerleri. Dárigerlerdiń sanattylyq deńgeıi 3,3 paıyzǵa ósip, 48 paıyzdy qurady, orta bilimdi medısına qyzmetkerlerinde bul kórsetkish 37 paıyzdy qurady.
Kadr tapshylyǵyn tómendetý maqsatynda Densaýlyq saqtaý basqarmasy men qalanyń medısınalyq uıymdarynda kadrlardy tartý boıynsha josparly jumystar, medısınalyq joǵary oqý oryndary men kolledj túlekteri arasynda nasıhattaý jumystary júrgizilip keledi. Densaýlyq saqtaý basqarmasy elorda medısına qyzmetkerleriniń kásibı biliktiligin arttyrý boıynsha úlken jumys atqaryp otyr. «Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasyn iske asyrý jyldarynda elordanyń 10 000-nan astam medısına qyzmetkeri sheteldik jáne otandyq klınıkalarda biliktilikterin arttyrdy. Shamamen 400 medısına qyzmetkeri jergilikti bıýdjet esebinen sheteldik klınıkalarda oqyp keldi. 2015 jyldyń ózinde elimizdiń, taıaý jáne shet memleketteriniń ǵylymı ortalyqtarynda 4250 dáriger men meıirbıke, meıirgerler biliktilikti joǵarylatty jáne bastapqy mamandyq kýrsynan ótti. Sheteldik mamandardyń 37 sheberlik-klasy ótti, ony ótkizý kezinde birlesip 45 operasııa jasalyp, 400-den astam emdelýshiler keńes aldy.
– О́zińiz atap kórsetkendeı, kelesi jyldan bastap elimizde mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi engiziledi. Osy mańyzdy júıeniń máni men qalalyq densaýlyq saqtaý salasynyń aldaǵy mindetteri týraly ne aıtasyz?
– Álemdik tájirıbe kórsetip otyrǵanyndaı, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesin engizý qyzmet sapasyn kóterip, ár adamnyń óz densaýlyǵyna degen jaýapkershiligin arttyrady. Sarapshylardyń boljamy boıynsha atalǵan jobany engizgennen keıin elimizdegi medısınalyq kómek kórsetýdiń deńgeıi aıtarlyqtaı ósip, dárigerlerdiń jalaqysyn arttyrý múmkindigi paıda bolady. Elorda mysalynda aýrýhanalar joǵary sanatty jabdyqtar men qymbat dári-dármekter satyp alady. Sondaı-aq, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý adamǵa tekserýden ótýine, qajet bolǵan jaǵdaıda jeke qarjysyn jumsamaı em alýyna múmkindik beredi. Bul júıe qoldanysqa engennen keıin de Konstıtýsııada kórsetilgen memlekettiń halyqqa mindetti aqysyz medısınalyq kómeginiń deńgeıi sol kúıi saqtalady. Sondyqtan medısınalyq qyzmet sapasyn óskeleń talap dárejesine kóterý úshin biz bul júıege kóshýimiz kerek.
Joǵaryda kórsetilgen strategııalyq tapsyrmalar men baǵyttardy iske asyrý úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti 2016-2019 jyldary elimizdiń densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa arnalǵan «Densaýlyq» baǵdarlamasyn bekitti. Onyń maqsaty: turǵyndardyń densaýlyǵyn qorǵaý máseleli boıynsha múddeli sektorlar men vedomstvolardyń qarym-qatynasyn jetildirý; MSAK damytý basymdylyǵymen medısınalyq kómek kórsetý júıesin jetildirý; medısınalyq uıymdardy basqarýdy jetildirý jáne densaýlyq saqtaý ınfraqurylymyn damytý; adamı resýrstardy basqarý, ınnovasııa men medısınalyq jáne farmasevtıkalyq ǵylymdy damytý tıimdiligin arttyrý; dári-dármekpen qamsyzdandyrýdy jetildirý, medısınalyq jabdyqty, medısınalyq maqsattaǵy buıymdardy paıdalaný tıimdiligin arttyrý; mindetti medısınalyq saqtandyrý jaǵdaıynda densaýlyq saqtaý júıesin basqarý jáne qarjylandyrýdy jetildirý bolyp tabylady. Elordanyń densaýlyq saqtaý salasy osy mindetterdi is júzine asyrý úshin qoldan kelgenniń bárin jasaıtyn bolady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»