Jurtshylyqty jigerlendiretin Joldaý

AIQYN BAǴDAR

Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna bıylǵy Jol­daýy elimizdiń memlekettik da­mý­yn ózgertýdiń asa mańyzdy mindetteri men baǵyttaryn an­yq­taıtyn strategııalyq mańyz­dy qujat bolyp tabylady. Mereıtoılyq Joldaýynda Pre­zıdent respýblıkanyń Táý­el­siz­digi jyldarynda elimizde qazaq­standyq joldyń BOSTAN­DYQ, BIRLIK, TURAQTYLYQ, О́R­KEN­DEÝ sııaqty negizgi qun­dy­lyq­tary qalyptasqanyna er­ek­she nazar aýdardy. «Beıbitshilik pen jasampazdyqtyń jıyr­ma jyly» – elimizdiń basty jetistigi, bul qazaqstandyq qoǵam­nyń Táýelsiz­diktiń jańa kezeńin­de 2020 jylǵa deıin damýynyń ja­ńa basym ba­ǵyttaryn qurý úshin negiz beredi. Qaraǵandy memlekettik teh­nı­kalyq ýnıversıtetiniń pro­fes­sor­lyq-oqytýshylar quramy Pre­­zı­denttiń Qazaqstan halqyna Jol­daýynda belgilengen maqsattar men mindetterdi úlken jigermen qabyldady. О́ziniń sóılegen sózinde Prezıdent Qazaqstan damýynyń ba­sym baǵyttarynyń biri qazaq­stan­dyq azamattardyń tur­my­syn jaqsartý bolyp tabylady dep úne­mi atap kórsetedi. Bı­yl­ǵy Joldaýynda da Prezıdent áleý­mettik ózgeristerge erekshe nazar aýdardy, onyń sheńberinde úsh ma­ńyzdy memlekettik baǵdar­la­many anyqtady: bilimdi, densaý­lyq saq­taýdy jáne tilderdi damytý. QarMTÝ ujymynda maqsaty qazaqstandyq bilim berýdiń báse­kege qabilettiligin arttyrý bo­lyp tabylatyn, 2011-2020 jyl­dar­ǵa arnalǵan qabyldanǵan mem­lekettik bilimdi damytý baǵdar­la­masy sheńberinde bilim berýdi ózgertý erekshe qyzyǵýshylyq týdyrdy. Prezıdent árbir qazaq­standyqtyń jeke senimi «ómir boıy bilim alý» bolýy tıis ekendigin erekshe atap aıtty. Bizdiń joo Prezıdenttiń bi­lim­niń sapasyn joǵarylatý jáne qoljetimdiligin keńeıtý úshin bilimdi qoldaıtyn jańa qarjy-ekonomıkalyq quraldardy endirý, joǵary oqý oryndarynyń ın­novasııalyq qyzmetke aýysý tetigin qalyptastyrý qajet degen pikirin qoldaıdy. 2020 jylǵa qaraı 12 jyldyq oqý modeline tolyǵymen aýysý, bıznes-qaýymdastyqtar men ju­mys berýshilerdiń qatysýymen ká­siptik-tehnıkalyq kadrlardy da­ıarlaý úshin Ulttyq keńes qurý, «bakalavr – magıstr – PhD dok­tory» akademııalyq dárejelerin alý, ınnovasııalyq qyzmetti jú­zege asyratyn jáne ǵylymı zert­teýler nátıjelerin óndiris­ke endiretin joo úlesin 5 paı­yz­ǵa deıin ulǵaıtý bilim berý qyz­metteriniń sapasyn joǵaryla­tý­ǵa, básekege qabiletti mamandar­dy oqytyp shyǵarýǵa, esimi ál­emge áıgili ǵalymdardy daıarlaý­ǵa múmkindik beredi. Tek sapaly bilim ǵana Qazaqstannyń ınno­va­sııalyq damýy úshin negiz bolýy múmkin ekendigine senimdimiz. Mıllıondaǵan qazaqstan­dyq­tar sııaqty ýnıversıtettiń pro­fessorlyq-oqytýshylar quramy N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti retinde «barsha Qazaqstan halqynyń ıgiligine qyzmet etýge ázir ekendigi» jaıynda aıtqan sózderin qýanyshpen qabyldady. Biz N.Á.Nazarbaevqa Otany­myz­dyń ıgiligine aıanbaı eńbek et­ip, ónege kórsetkeni úshin al­ǵys bildiremiz jáne Prezıdent­tiń Qazaqstan damýyndaǵy bar­lyq bastamalaryn qoldaımyz.

A. ǴAZALIEV, QarMTÝ rektory, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, QR UǴA akademıgi.

* * *

JOLDAÝǴA QOLDAÝ BILDIRE OTYRYP...

Bıylǵy jyly el táýelsiz­di­giniń 20 jyldyǵy keńinen ata­lyp ótilmek. Soǵan oraı, El­basy­myz­dyń qazaqstandyqtarǵa kezekti Joldaýynyń mańyzy jyl­­daǵydan da sal­maqty bolyp shyq­qan ba deımin. Sonyń aıǵa­ǵyndaı, bı­ylǵy Jol­daýda ústi­mizdegi jyl­dyń ǵana emes, al­daǵy on jyl­dyń keleli mindetteri sara­lanyp kór­setilgen. So­nyń ishinde aýyl men aýyl sha­rýa­shy­lyǵy máselesi nazardan tys qalmaǵan. Máselen, aýyl sharýashyly­ǵyn­daǵy eńbektiń ónimdiligi 2014 jylǵa qaraı 2 ese, al 2020 jylǵa qaraı 4 ese ósetindigi, ag­rarlyq sektorda etti mal sha­rýashyly­ǵyn damytý jó­ninde bu­ryn-sońdy bo­lyp kórmegen jo­­ba júzege asy­ry­latyndyǵy at­ap aıtylǵan. Endi bes-alty jyl kóleminde et eksporty 60 myń ton­naǵa jetpek. Osy maq­satqa memleket tarapy­nan qy­rýar nesıe resýrstary bó­lin­bek. Sonyń nátıjesinde, mal ba­syn asyldandyrýǵa zor múm­kin­dik týa­dy. Al munyń bári aı­nalyp kelgende aýyldyq jerlerde ja­ńa­dan jumys oryndaryn kóptep ashý­ǵa múmkindik beretin bolady. Memleket basshysy otan­das­ta­rymyzǵa alǵashqy Joldaýyn 1997 jyly arnaǵan bolatyn. Sodan beride de birneshe jyl óte shyǵypty. Sol aralyqtaǵy Jol­daýlardyń qaı-qaısysynda bol­ma­syn, joǵa­ry­­da aıtqandaı, aý­yl men aýyl sha­rýa­shylyǵy já­ne qala turǵyn­daryn aýyl sha­rýa­shy­lyǵy ónimderimen qamta­ma­syz etý máseleleri qam­tyl­maı qalǵan emes. Ras, keńes zamanynda da bul másele kún tártibinen túspeıtin. Sonyń aıǵaǵyndaı, bul óńirde qa­lany et-sút jáne kókónispen qam­tamasyz etetin Jańasemeı dep atalatyn aýdan boldy. Al oń­taılandyrý saıasatymen bul aýdan taratylǵanda oǵan qarasty aýyl­dar qala quramyna engen-di. Aýdan qu­ramyndaǵy sharýashy­lyq­tar bu­ǵan deıin-aq tarap tyn­ǵan-dy. Áıteýir, des bergende, bizdiń burynǵy «Prırechnoe» keń­sha­ry endigi jerde óz aldyna agro­fır­maǵa aınalyp úl­ger­gen edi. Son­dyqtan biz óz agro­fır­mamyzdy táýelsizdik jemisi dep bilemiz. Sol agrofırma qurylǵan betten eki baǵytta jumys jasap keledi. Iаǵnı, et óndiremiz, sondaı-aq qala turǵyndaryn kókónis, baý-baqsha ón­imderimen qamtama­syz etý de biz­diń moınymyzdaǵy sharýa. Táýel­sizdik merekesi qar­sa­ńynda azdy-kópti jańalyqtar­dan da kende emespiz. «Qaz­Agro­Qar­jy» aksıonerlik qoǵamy ar­qy­ly bólingen qomaqty nesıe ar­qa­syn­da jańadan syıym­dy­lyǵy 4 myń tonnalyq qoıma salyp, paı­dalanýǵa berip úlger­dik. Sóı­­tip, burynǵysy, qazirgisi bar, qoıma­myzdaǵy ónim semeılikterdi qam­ta­masyz etýge to­lyǵymen jetedi. Bizdegi taǵy bir jańalyq sol, jańa qoımada jańa qural-jab­dyq­tardyń ornatylýyna baıla­nys­ty keptirilgen kókónisti daı­yndaý isi qolǵa alynǵan bola­tyn. Elimizde alǵash ret bizde qolǵa alynǵan bul jańalyqtyń mánisi mynada. Iаǵnı, 100 kılo keptirilgen kókónisińiz bir ton­naǵa ta­tıdy. Onyń ústine mun­daı ónim ekologııalyq jaǵynan taza, esh­qan­daı hımııalyq qospa joq. Ne­bári 15 mınýtta daıyn bo­lyp shy­ǵa keletin keptirilgen kó­kó­ni­si­ńiz ýaqyt jóninen de tıimdi. Joǵaryda Joldaýda mal ba­syn asyldandyrý jaıy da qoz­ǵalmaı qalmaǵanyn aıttyq. So­ǵan oraı alystaǵy Kanadadan 1 myń bas et baǵytyndaǵy aq bas sıyr satyp alǵaly otyrmyz. Sonda bizdegi iri qara maldyń sany 3 myńǵa jetpek. Al endi úsh jyldan soń bul kór­setkishti bes myńǵa jetkizbekpiz.

Muhıt TUMABAEV, «Prırechnoe» agrofırmasynyń ıesi, oblystyq máslıhattyń depýtaty.

Semeı.

* **

SARABDAL SAIаSAT NÁTIJESI

О́tken jyl Qazaqstan úshin úlken jetistiktermen erekshelendi. Elimizdiń Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyǵy, Astana Sammıtiniń ótýi – munyń bári memleket abyroıy men mereıiniń ósýin dáleldeıtin aıshyqty ister. Bıyl elimiz Islam Konferensııasy Uıymyna jetekshilik etpek. Sondaı-aq Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń mereıtoılyq sammıti de qazaq jerinde ótkeli otyr. Oǵan birer kúnde aıaqtalatyn Qysqy Azııa oıyndaryn qosyńyz. Al osynyń bári Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń naqty jemisi ekenin biz túgili, álem moıyndap otyr desek, aldaǵy mindetter aýqymy da asa zor. Prezıdent N.Nazarbaev 1997 jyldan beri dástúrli túrde halyqqa Joldaý arnap keledi. Muny eldiń baǵdarly túrde damýyna áser etetin birden-bir qujat dep bilemin. Elbasynyń Joldaýyn tikeleı efır arqyly tamashalap otyryp, osy oıǵa bekı tústim. Al jalpy, Joldaý barysynda aıtylǵan barlyq dúnıe eldiń kókeıinde júrgen máseleler edi. Elbasy sony tap basyp aıtty. Onyń bárin bul arada tizbelep jatýdy artyq sanaımyn. Bastysy, bul – jasampazdyq Joldaýy.

Bóribaı QULMANOV, Uly Otan soǵysynyń ardageri.

Qyzylorda oblysy.

* * *

BAQÝATTY TURMYSTYŃ BAǴDARLAMASY

Aqtóbe memlekettik pedago­gı­kalyq ınstıtýtynyń Stýdentter saraıynda ujymnyń us­taz­dary men stýdentteri qatysqan Qazaq­stan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti Nursultan Nazarbaev­tyń «Bo­l­a­shaq­tyń irgetasyn birge qa­laımyz» atty Qazaqstan hal­qyna Joldaýyn qoldap, tal­qylaýǵa ar­nalǵan jıyn ótkizil­di. Jı­yn­dy kirispe sóz sóı­lep ashqan  ınstıtýt rektory, eko­no­mıka ǵy­lymdarynyń dokto­ry Ǵa­lymjan Nuryshev Elba­synyń Qazaqstan  halqyna Joldaýyn oqy­­tý­shylar men stýdentter qa­ý­ymy bir kisideı uıymshyl­dyq­pen tap osy Stýdentter saraıy­nyń keń za­lynda teledıdardan kórip, zeıin qoıa tyńdaǵandaryn tilge tıek ete kelip, bul joly Joldaýdyń negizgi baǵyttaryn barynsha naq­tyraq tal­dap, tere­ńirek túsinýge jına­lyp otyr­ǵan­daryn jetkizdi. Instıtýt bas­shysy odan ári bı­ylǵy Jol­daýdyń  erekshelikterin tara­typ áńgimeledi. Ásirese, Elba­synyń ál­eýmettik másele­lerdi sheshýge ba­symdyq bergenine naq­ty my­saldar keltirdi. Osy joǵary oqý ornynyń Qa­zaq­stan tarıhy kafedrasy­nyń meń­gerýshisi, tarıh ǵylym­dary­nyń dok­­tory Nurtaza Abdollaev, fılosofııa ǵylym­da­ry­­nyń dok­tory, professor Altaı Taıjanov Jol­daý­dy ár qy­rynan ta­ra­zylaı taldap, joǵa­ry baǵa berdi, on­da­ǵy kó­keı­kes­ti má­selelerdiń mánin álem­dik da­mýdyń derekterimen sa­lys­­ty­ra otyryp, ashyp kórset­ti. Bas­qa da shyǵyp sóı­leý­shi­ler qu­jat­tyń qundyly­ǵy­na toqtaldy.

Satybaldy SÁÝIRBAI.

Aqtóbe oblysy.

* * *

BIIK MAQSATTAR, О́RELI MINDETTER

Pogodın atyndaǵy orys drama teatrynda Memleket bas­shy­sy Nursultan Nazarbaevtyń «Bo­lashaqtyń irgesin birge qa­laı­myz» atty Joldaýyn talqy­laýǵa arnalǵan aktıv jıyny ótti. Onda oblys ákimi S.Bi­lá­lov tarıhı mańyzy zor qujattan týyndaıtyn irgeli mindetter jaıly baıandama jasady. – Soltústikqazaqstandyqtar da Joldaýdy úlken ásermen tyńdap, erekshe jigermen qarsy aldy. Elbasy bıylǵy Joldaýyn eldiń aldaǵy damý bolashaǵyna arnap, halyqtyń áleýmettik jaǵ­daıyn odan ári jaqsartýdyń stra­tegııasyn aıqyndap berdi. Onyń ishinde halyqty jumys­pen qamtý jergilikti bılik or­yndary úshin qashanda aıryqsha másele bolyp tabylatynyn atap kórsete kelip, baıandamashy Jol­daýdaǵy basym baǵyttardyń biri – áleýmettik jańǵyrtý máse­le­leri boıynsha júzege asyry­latyn talaptardy saralap berdi. Aımaq ákimi Memleket bas­shysy aýyl sharýashylyǵy sala­syn damytýdyń serpindi qadam­daryn belgilep bergenin atap kórsetti. Aldaǵy ýaqytta asyl tuqymdy mal ósirýmen aına­ly­satyn alty sharýashylyq qury­la­dy. 220 fermerlik sharýa­shy­lyq­tyń 6 mal bordaqylaý ala­ńyna etti baǵyttaǵy asyl tu­qymdy mal ákelý qarasty­ryl­ǵan. Bul sharalar 1500-den astam jańa jumys oryndaryn ashýǵa múm­kindik bermek. In­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq baǵ­dar­la­ma sheń­be­rinde de tyń mindetter tur. Aýyldyqtar úshin ótkir má­selelerdiń biri — aýyz sý. El­basy júktegen talaptarǵa oraı aýqymdy jumystar atqaryla­tyn bolady. Eldi mekenderge sapaly aýyz sý jetkizý maq­sa­tyn kóz­deıtin «Aq bulaq» baǵ­darla­masyna bıyl 3,6 mıllıard teńge qarastyrylǵan. Jıynda shaǵyn jáne orta bıznesti ór­kendetý jaıy da jan-jaqty sóz boldy. Byltyr osy salaǵa 18,4 mıllıard teńgeniń nesıesi bó­lin­gen. 7400 jańa jumys oryn­dary paıda bolǵan. Bıyl 10 myń adamdy jumysqa tartý kózdelip otyr. Joldaýdy talqylaýǵa Qazaq­stannyń Eńbek Eri, «Zenchenko já­ne K» komandıttik serik­tes­ti­giniń bas dırektory Gennadıı Zen­chenko, «ZIKSTO» AQ bas dı­rektorynyń orynbasary Ser­geı Kırıenko, «Astyqstem» JShS dı­rektory Ser­geı Zvolskıı qa­ty­syp, Joldaýda jarııa­lan­ǵan ta­­laptardy oryndaý ár­bir qazaqstan­dyqtyń paryzy eke­nin jetkizdi. О́mir ESQALI. Soltústik Qazaqstan oblysy.