Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy №401-IV QRZ

Medıasııa týraly Osy Zań Qazaqstan Respýblıkasynda me­dıasııany uıymdastyrý salasyndaǵy qoǵamdyq qatynastardy retteıdi, ony júrgizý qaǵıdattary men rásimin, sondaı-aq medıatordyń mártebesin aıqyndaıdy. 1-taraý. JALPY EREJELER 1-bap. Medıasııanyń qoldanylý salasy 1. Eger Qazaqstan Respýblıkasynyń zańda­rynda ózgeshe belgilenbese, jeke jáne (nemese) zańdy tulǵalar qatysatyn azamattyq, eńbek, otbasylyq jáne ózge de quqyq qatynastarynan týyndaıtyn, son­daı-aq onsha aýyr emes jáne aýyrlyǵy ortasha qylmystar týraly ister boıynsha qylmystyq sot isin júrgizý bary­synda qara­la­tyn daýlar (daý-sharlar) medıasııa­nyń qoldanylý salasy bolyp tabylady. 2. Osy baptyń 1-tarmaǵynda kórsetil­gen qatynastardan týyndaıtyn daýlar (daý-sharlar), eger medıasııa rásimine qa­ty­spaıtyn úshinshi tul­ǵa­lardyń jáne sot áreketke qabiletsiz dep tany­ǵan adamdar­dyń múddelerin qozǵaǵan nemese qoz­ǵaýy múmkin bolǵan jaǵdaıda, mundaı daýlar­ǵa (daý-sharlarǵa) medıasııa rásimi qolda­nyl­maıdy. 3. Taraptardyń biri memlekettik organ bolyp tabylatyn kezde, jeke jáne (nemese) zańdy tulǵalar qatysatyn azamattyq, eńbek, otbasylyq jáne ózge de quqyq qa­ty­nastarynan týyndaıtyn daýlarǵa (daý-sharlarǵa) medıasııa rásimi qolda­nyl­maıdy. 4. Sybaılas jemqorlyq qylmystar jáne memlekettik qyzmet pen memlekettik basqarý múddelerine qarsy ózge de qyl­mys­tar týraly qylmystyq ister boıynsha medıasııa rásimi qoldanylmaıdy. 2-bap. Osy Zańda paıdalanylatyn negizgi uǵymdar Osy Zańda mynadaı negizgi uǵymdar paıdalanylady: 1) daýdy (daý-shardy) retteý týraly kelisim – taraptardyń medıasııa nátıje­sinde ózderi qol jetkizgen jazbasha kelisimi; 2) medıator – osy Zańnyń talaptary­na sáıkes kásibı jáne kásibı emes negizde medıasııa júrgizý úshin taraptar tartatyn táýelsiz jeke tulǵa; 3) medıatorlar qaýymdastyǵy (odaǵy) – medıatorlar uıymdarynyń qyzmetin úılestirý maqsatynda, sondaı-aq olardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý úshin qurylatyn uıym; 4) medıatorlar uıymdary – medıator­lardyń Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnama­syna qaıshy kelmeıtin medıasııa­ny damytý jónindegi ortaq maqsattarǵa qol jetkizýi úshin olardyń erikti negizde birigýi úshin qurylatyn kommersııalyq emes uıymdar; 5) medıasııa – taraptardyń erikti kelisimi boıynsha júzege asyrylatyn, olar­dyń ózara qolaıly sheshimge qol jetkizýi maqsatynda me­dıa­tordyń (medıatorlar­dyń) járdemdesýimen ta­rap­tar arasynda­ǵy daýdy (daý-shardy) retteý rásimi; 6) medıasııa taraptary – medıasııa rásimine qatysatyn, osy Zańnyń 1-baby­nyń 1-tarma­ǵynda atalǵan qatynastar sýbektileri; 7) medıasııa týraly shart – taraptar­dyń medıasııa bastalǵanǵa deıin daýdy (daý-shardy) sheshý maqsatynda medıatormen jasasatyn jazbasha kelisimi; 8) medıasııaǵa qatysýshylar – medıator jáne medıasııa taraptary. 3-bap. Medıasııanyń maqsattary Medıasııanyń maqsattary mynalar bolyp tabylady: 1) daýdy (daý-shardy) sheshýdiń medıa­sııa­nyń eki tarapyn da qanaǵattandyratyn nusqasyna qol jetkizý; 2) taraptardyń daýlasýshylyq deń­geıin tómendetý. 4-bap. Medıasııany júrgizý qaǵıdattary Medıasııa mynadaı qaǵıdattar negizinde júrgiziledi: 1) eriktilik; 2) medıasııa taraptarynyń teń quqylyǵy; 3) medıatordyń táýelsizdigi men beıtarap­tylyǵy; 4) medıasııa rásimine aralasýǵa jol bermeýshilik; 5) qupııalyq. 5-bap. Eriktilik 1. Taraptardyń medıasııa týraly shartta kórsetilgen ózara erikti nıet bildirýi medıasııa rásimine qatysýdyń sharty bolyp tabylady. 2. Medıasııa taraptary onyń kez kelgen satysynda medıasııadan bas tartýǵa quqyly. 3. Medıasııa barysynda taraptar óz qalaýy boıynsha ózderiniń materıaldyq nemese prosessýal­dyq quqyqtaryn ıelenýge, talaptar mólsherin ulǵaıtýǵa nemese azaıtýǵa nemese daýdan (daý-shardan) bas tartýǵa quqyly. 4. Taraptar ózara qolaıly kelisim nusqala­ryn talqylaý úshin máselelerdi tańdaýda erkin bolady. 6-bap. Medıasııa taraptarynyń teń quqylyǵy Medıasııa taraptary medıatordy, medıasııa rásimin, ondaǵy óz ustanymyn, ony talap etý tásil­deri men quraldaryn tańdaý kezinde, aqpa­rat alý kezinde, daý-shardy ret­teý týraly kelisim sharttarynyń qo­laı­ly­lyǵyn baǵalaýda teń quqyqtardy paıdalanady jáne ózderine teń mindetter júkteıdi. 7-bap. Medıatordyń táýelsizdigi men beıtaraptylyǵy. Medıasııa rásimine aralasýǵa jol bermeýshilik 1. Medıasııany júrgizý kezinde medıator taraptardan, memlekettik organdardan, ózge de zańdy, laýazymdy jáne jeke tulǵalardan táýelsiz bolady. Medıator osy Zańda jol berýshilik aıqyndalatyn medıasııa quraldary men ádisterin tań­daýda derbes bolady. 2. Medıator beıtarap bolýǵa, medıa­sııany eki taraptyń múddesi úshin júrgi­zýge jáne medıasııa rásimine taraptardyń teń qatysýyn qam­tamasyz etýge tıis. Medıatordyń beıtarapty­lyǵyna kedergi keltiretin jaǵdaılar bolǵan kezde ol medıasııany júrgizýden bas tartýǵa tıis. 3. Medıasııany júrgizý kezinde me­dıator­dyń qyzmetine Qazaqstan Respýb­lıkasynyń zańdarynda kózdelgen­derden basqa jaǵdaılarda, osy baptyń 1-tarma­ǵynda atalǵan adamdar tarapynan aralasýyna jol berilmeıdi. 8-bap. Qupııalyq 1. Medıasııaǵa qatysýshylardyń ózde­rine medıasııa barysynda belgili bolǵan málimet­terdi osy aqparatty bergen medıasııa tarapynyń jazbasha ruqsatynsyz jarııa etýge quqyly emes. 2. Qazaqstan Respýblıkasynyń zańda­ryn­da kózdelgenderden basqa jaǵdaılarda, medıatordan medıasııa barysynda belgili bolǵan málimet­ter týraly kýáger retinde jaýap alýǵa bolmaıdy. 3. Medıasııaǵa qatysýshynyń ózine medıasııa barysynda belgili bolǵan málimet­terdi osy aqparatty bergen medıasııa tarapynyń ruqsa­tyn­syz jarııa etýi Qazaqstan Respýblıkasynyń zańda­rynda belgilengen jaýaptylyqqa ákep soǵady. 2-taraý. MEDIATORLARDYŃ JÁNE MEDIASIIаNY JÚRGIZÝDI  QAMTAMASYZ ETETIN UIYMDARDYŃ QUQYQTYQ JAǴDAIY 9-bap. Medıatorlarǵa qoıylatyn talaptar 1. Táýelsiz, beıtarap, istiń nátıjesine múddeli emes, medıasııa taraptarynyń ózara kelisimi boıynsha tańdalǵan, medıatorlar tizilimine qosylǵan jáne medıator­dyń fýnksııalaryn oryndaýǵa kelisim bergen jeke tulǵa medıator bola alady. 2. Medıatordyń qyzmeti kásibı negizde (kásipqoı medıator) jáne kásibı emes negizde (qoǵamdyq medıator) júzege asyrylýy múmkin. 3. Qyryq jasqa tolǵan jáne kásipqoı emes medıatorlar tiziliminde turǵan tulǵalar medıator qyzmetin kásibı emes negizde júzege asyra alady. 4. Joǵary bilimi bar, jıyrma bes jasqa tolǵan, Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti aıqyndaıtyn tártippen bekitiletin medıator­lardy daıarlaý baǵdarlamasy boıynsha oqytýdan ótkenin rastaıtyn qujaty (sertıfıkaty) bar jáne kásipqoı medıatorlar tiziliminde turǵan tulǵalar medıator qyzmetin júzege asyra alady. 5. Medıatordyń qyzmeti kásipkerlik qyzmet bolyp tabylmaıdy. 6. Medıator qyzmetin júzege asyra­tyn tulǵalar Qazaqstan Respýblıka­synyń zańnama­synda tyıym salynbaǵan kez kelgen ózge qyzmetti de júzege asyrýǵa quqyly. 7. Mynalar: 1) memlekettik fýnksııalardy oryn­daý­ǵa ýákiletti jáne oǵan teńestirilgen; 2) zańda belgilengen tártippen sot áreketke qabiletsiz nemese áreket qabileti shekteýli dep tanyǵan; 3) oǵan qatysty qylmystyq qýdalaý júzege asyrylatyn; 4) zańda belgilengen tártippen ótelmegen nemese alynbaǵan sottylyǵy bar adam medıator bola almaıdy. 8. Medıasııa taraptarynyń kelisimimen medıatorǵa qoıylatyn qosymsha talaptar belgilenýi múmkin. 10-bap. Medıatordyń quqyqtary men mindetteri 1. Medıator: 1) medıasııa barysynda bir mezgilde barlyq taraptarmen de, taraptardyń jeke-jeke árqaı­sysymen de kezdesýler ótkizýge já­ne olarǵa daýdy (daý-shardy) sheshý jó­nin­de aýyzsha ári jazbasha usynymdar berýge; 2) qupııalylyq qaǵıdatyn saqtaı otyryp, óz qyzmetin júzege asyrýy týra­ly jurt­shylyqty habardar etýge quqyly. 2. Medıator: 1) medıasııany júrgizgen kezde medıasııa taraptarynyń kelisimimen ǵana áreket etýge; 2) medıasııa bastalǵanǵa deıin medıasııa taraptaryna onyń maqsattaryn, sondaı-aq olar­dyń quqyqtary men mindetterin túsindirýge mindetti. 3. Kásipqoı medıator medıatorlar qaýym­dastyǵy (odaǵy) bekitetin Medıator­lardyń kásiptik etıkasy kodeksin saqtaýǵa mindetti. 4. Medıatordyń Qazaqstan Respýblı­kasynyń zańnamasynda kózdelgen basqa da quqyqtary men basqa da mindetteri bar. 11-bap. Medıasııa taraptarynyń quqyqtary men mindetteri 1. Medıasııa taraptary: 1) medıatordy (medıatorlardy) erikti túrde tańdaýǵa; 2) medıatordan bas tartýǵa; 3) medıasııanyń kez kelgen sátinde oǵan qatysýdan bas tartýǵa; 4) medıasııany júrgizýge jeke ózi nemese ókilettikteri zańda belgilengen tártip­pen resimdelgen senimhatqa negizdelgen ókilderi arqyly qatysýǵa; 5) daýdy (daý-shardy) retteý týraly kelisimdi oryndamaǵan nemese tıisti dáre­jede oryn­damaǵan kezde sotqa nemese oǵan baılanysty Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen medıasııa júzege asyrylǵan, is júrgizýinde jatqan qylmystyq prosesti júrgizetin organǵa júginýge quqyly. 2. Medıasııa taraptary daýdy (daý-shardy) retteý týraly kelisimdi osy kelisimde kózdelgen tártippen jáne merzimde oryndaýǵa mindetti. 3. Medıasııa taraptarynyń Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda kózdelgen basqa da quqyqtary men basqa da mindetteri bar. 12-bap. Medıatordyń bas tartýy 1. Medıasııa taraptary ózara kelisim boıynsha basqa medıatordy tańdaýǵa qu­qyly. Azamattyq nemese qylmystyq sot isin júrgizý barysynda medıasııany júrgizý ke­zinde taraptar bul týraly sotqa ne qyl­mys­tyq qýdalaý organyna habarlaýǵa mindetti­. 2. Medıasııa qaǵıdattaryna sáıkes medıa­tor­dyń óz fýnksııalaryn júzege asyrýyna kedergi keltiretin mán-jaılar týyndaǵan jaǵdaı­da, medıator dereý ózdiginen bas tartýdy málim­deýge mindetti. 3. Eger medıatordyń pikiri boıynsha me­dıasııany júrgizý prosesindegi odan arǵy kúsh-jiger taraptar arasyndaǵy daýdy (daý-shardy) sheshe almaıtyn bolsa, medıator ony júrgizýden bas tartýǵa ne taraptardyń jazbasha nysanda beki­tilgen kelisimimen medıasııany toqtatýǵa quqyly. 13-bap. Medıatorlar uıymdary 1. Medıatorlar uıymdary medıator­lardyń bastamasy boıynsha «Kommersııa­lyq emes uıymdar týraly» Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Zańynda kózdelgen uıymdyq-quqyqtyq nysan­darda qurylǵan kommersııalyq emes, memlekettik emes, ózin-ózi qarjylandyratyn jáne ózin-ózi basqaratyn uıym bolyp tabylady. 2. Medıatorlar uıymy medıatorlar­dyń medıasııany júrgizý jóninde qyzmet­ter kórse­týiniń materıaldyq, uıymdyq-quqyqtyq jáne ózge de sharttaryn qamta­masyz etý maqsatynda qurylady. 3. Medıatorlar uıymdary medıasııa boıyn­sha tıisti daıarlyqtan ótkeni týraly qujat (sertıfıkat) bere otyryp, medıa­tor­­lardy kásibı daıarlaýdy jáne olardyń biliktiligin arttyrýdy ótkizýge qu­qyly. 4. Medıatorlar uıymdary óz qyzme­tin úılestirý, medıatorlardyń kásibı qyzmetiniń standarttaryn (qaǵıdalaryn), medıasııany júr­gizý tártibin (reglamentin), medıasııa taraptary­nyń medıator­larǵa syıaqy tóleý tártibin ázirleý jáne birizdendirý maqsatynda qaýymdas­tyqqa (odaqqa) birigýge quqyly. 5. Medıatorlar uıymyna nemese medıatorlar qaýymdastyǵyna (odaǵyna) kirý erikti negizde júzege asyrylady. Bul rette medıatorlar uıy­mynyń nemese medıatorlar qaýymdasty­ǵynyń (odaqtyń) kirý jarnasyn alýyna jol berilmeıdi. 6. Medıatorlar qaýymdastyǵy (oda­ǵy) Medıatorlardyń kásiptik etıkasy kodeksin ázirleýge jáne ony bekitýge quqyly. 14-bap. Medıatorlar uıymdarynyń kásipqoı medıatorlar tizilimin júrgizýi 1. Árbir medıatorlar uıymy Qazaq­stan Respýblıkasynyń aýmaǵynda medıa­sııany júzege asyratyn kásipqoı medıa­tor­larynyń óziniń tizilimin júrgizedi. 2. Medıatorlar kásipqoı medıatorlar tizilimine qosylý úshin medıatorlar uıy­myna jeke kýáliginiń kóshirmesin (salys­tyryp tekserý úshin jeke kýáliginiń túp­nus­qasyn usynbaǵan jaǵdaı­da notarıat kýálandyrǵan kóshirmesin); úmitker­ge turǵylyqty jeri boıynsha narkologııalyq kómek kórsetetin medısınalyq uıymdar­dan jáne psıhonevrologııalyq uıymnan berilgen medı­sınalyq anyqtamalardy; sot­­tylyǵynyń joqty­ǵy týraly anyqta­many, joǵary bilimi týraly dıplomynyń jáne medıasııa boıynsha ar­naıy daıarlyq­tan ótkendigin rastaıtyn qu­jattyń (sertı­fıkattyń) kóshirmelerin usynýy qajet. 3. Kásipqoı medıatorlar tizilimi mynalardy qamtıdy: 1) medıatordyń tegi, aty jáne ákesiniń aty (ol bar bolǵan kezde); 2) medıatordyń zańdyq meken-jaıy; 3) medıatordyń baılanys derekteri (poshta meken-jaıy nemese elektrondyq poshtanyń meken-jaıy ne telefon nemese telefaks nómiri); 4) medıatordyń mamandanyp júrgen medıasııa salasy týraly málimetter; 5) medıatordyń medıasııany júzege asyra alatyn tili týraly málimetter; 6) medıatorlardy daıarlaý baǵdarla­ma­sy boıynsha oqytýdan ótkenin rastaı­tyn qujattyń (sertıfıkattyń) bar ekendigi týraly málimetter; 7) medıatordyń qyzmetin toqtata turý týraly málimetter. 4. Medıatorlar uıymy medıatorlar­dy osy Zańnyń osy babynyń 3-tarmaǵy­nyń jáne 9-ba­by­nyń talaptaryna sáıkes bolǵan jaǵdaıda tıisti ótinishti alǵan kúnnen bastap on kún ishinde habarlaý tártibimen kásipqoı medıatorlar tizilimine qosady. Medıatordy kásipqoı medıatorlar tizilimine qospaǵan jaǵdaıda medıatorlar uıymy tıisti ótinishti alǵan kúnnen bastap on kún ishinde bas tartý sebepteri týraly jazbasha túrde dáleldi jaýap berýge mindetti. 5. Eger tıisti jyldyń 25 jeltoqsa­nyna deıingi merzimde medıator tizilimde bolý merzimin kezekti kúntizbelik jylǵa uzartý týraly ótinish bermese, medıatorlar kúntizbelik jyl aıaqtalǵan soń kásip­qoı medıatorlar tiziliminen shyǵary­lady. Tizilimde bolý merzimin uzartý týraly óti­nishti elektrondyq túrde medıatorlar uıy­my­nyń elektrondyq meken-jaıyna usynýǵa bolady. 6. Kásipqoı medıatorlar tizilimi medıatorlar uıymynyń ınternet-resýrsyn­da qazaq jáne orys tilderinde ornalas­tyrylýǵa jáne oǵan medıatorlardy engizý shamasyna qaraı jańartylýǵa tıis. Medıatorlar uıymdary merzimdi baspasóz basylymdarynda kásipqoı medıatorlar tizilimin jarııalaýǵa quqyly. 7. Medıator osy Zańnyń talaptaryn buzǵan jaǵdaıda medıasııa rásimine qa­tysý­shy taraptar tıisti ótinishpen medıatorlar uıymyna júginýge quqyly. Buzý­shylyq rastalǵan kezde medıatorlar uıy­my bul týraly kásipqoı medıatorlar tiziliminde kórsete otyryp, medıatordyń qyzmetin alty aı merzimge toqtata turady. 8. Medıatorlar uıymynyń medıator­dy kásipqoı medıatorlar tizimine engizýden bas tartý, odan shyǵarý, onyń qyzmetin toqtata turý týraly sheshimine sotqa shaǵymdanýyna bolady. 15-bap. Jergilikti qoǵamdastyq músheleriniń medıasııany júrgizýi 1. О́z qyzmetin kásibı emes negizde júzege asyratyn medıatorlarmen qatar medıasııany jergilikti qoǵamdastyqtyń jınalysy (jıyny) osyndaı maqsatta saı­laıtyn jergilikti qoǵam­das­tyqtyń ómirlik tájirıbesi mol, abyroıly jáne minsiz bedeli bar músheleri júrgize alady. 2. Jergilikti qoǵamdastyq múshelerin kásipqoı emes medıatorlar retinde saılaý týraly jergilikti qoǵamdastyq jınaly­synyń (jıynynyń) hattamasy on jumys kúni ishinde osy Zańnyń 16-babynyń 2-tarmaǵynda kózdel­gen qujattarmen, sondaı-aq 16-babynyń 3-tarmaǵyna sáıkes málimettermen qosa kásipqoı emes medıatorlar tizilimine qosý úshin ýákiletti organǵa jiberiledi. 16-bap. Qaladaǵy aýdan, aýdandyq mańyzy bar qala, kent, aýyl (selo), aýyldyq (selolyq) okrýg ákiminiń kásipqoı emes medıatorlar tizilimin júrgizýi 1. Qaladaǵy aýdan, aýdandyq mańyzy bar qala, kent, aýyl (selo), aýyldyq (selo­lyq) okrýg ákimi (budan ári – ýákiletti organ) Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyn­da kásibı emes negizde medıasııany júzege asyratyn kásipqoı emes medıatorlardyń tizilimin júrgizedi. 2. Medıasııany kásibı emes negizde júzege asyratyn medıatorlar kásipqoı emes medıatorlar tizilimine qosylý úshin ýá­ki­letti organǵa jeke kýálikteriniń kó­shir­­melerin (salystyryp tekserý úshin jeke kýáliginiń túpnusqasyn usynba­ǵan jaǵ­daıda notarıat kýálandyrǵan kóshirme­sin); úmitkerdiń turǵylyqty jeri boıynsha narkologııalyq kómek kórsetetin medısı­nalyq uıymnan jáne psıhonevrologııalyq uıymnan berilgen medısınalyq anyqtama­lardy; sottyly­ǵynyń joqtyǵy týraly anyqtamany qosa usyna otyryp júginýge mindetti. 3. Kásipqoı emes medıatorlar tizilimi mynalardy qamtıdy: 1) medıatordyń tegi, aty jáne ákesiniń aty (ol bar bolǵan kezde); 2) medıatordyń zańdyq meken-jaıy; 3) medıatordyń baılanys derekteri (poshta­lyq meken-jaıy nemese elektrondyq poshtanyń meken-jaıy ne telefon nemese telefaks nómiri); 4) medıatordyń mamandanyp júrgen medıasııa salasy týraly málimetter; 5) medıatordyń medıasııany júzege asyra alatyn tili týraly málimetter; 6) medıatordyń qyzmetin toqtata turý týraly málimetter. 4. Ýákiletti organ medıatorlardy osy Zańnyń osy babynyń 2-tarmaǵynyń jáne 9-babynyń talaptaryna sáıkes bolǵan jaǵdaıda tıisti ótinishti alǵan kúnnen bastap on kún ishinde habarlaý tártibimen ká­sipqoı emes medıatorlar tizilimine qosady. Medıatordy kásipqoı emes medıatorlar tizilimine qospaǵan jaǵdaıda ýákiletti organ tıisti ótinishti alǵan kúnnen bastap on kún ishinde bas tartý sebepteri týraly jaz­basha túrde dáleldi jaýap berýge mindetti. 5. Eger tıisti jyldyń 25 jeltoqsa­nyna deıingi merzimde tizilimde bolý merzimin kezekti kúntizbelik jylǵa uzartý týraly medıatorlar­dyń ótinishi usynyl­masa, medıatorlar kúntiz­belik jyl aıaqtal­ǵan soń kásipqoı emes medıatorlar tiziliminen shyǵarylady. Tizilimde bolý merzimin uzartý týraly ótinishti elektrondyq túrde ýákiletti organnyń elektrondyq meken-jaıyna usynýǵa bolady. 6. Kásipqoı emes medıatorlardyń tizilimi ýákiletti organnyń ınternet-resýr­synda ne jurtshylyq úshin qoljetimdi jerlerde qazaq jáne orys tilderinde orna­lastyrylýǵa jáne oǵan medıatorlardyń engizilýine qaraı jańar­tylyp otyrýǵa tıis. Ýákiletti organ merzimdi baspasóz basylym­darynda kásipqoı emes medıatorlar tizilimin jarııalaýǵa quqyly. 3-taraý. MEDIASIIаNY JÚRGIZÝ 17-bap. Medıasııany júrgizý tártibi 1. Medıasııa osy Zańnyń talaptaryna qaıshy kelmeıtin taraptar kelisken tártip boıyn­sha júrgiziledi. 2. Medıatorlar uıymdary bekitken medıa­sııany júrgizý tártibi (reglamenti) taraptardyń kelisimimen qoldanylýy múm­kin. 18-bap. Medıasııany júrgizý orny jáne ýaqyty 1. Taraptar ózderiniń qalaýy boıynsha me­dıasııany júrgizý orny týraly ýaǵdalasa alady. 2. Medıator medıasııany júrgizý kúni men ýaqytyn taraptardyń kelisimimen aıqyndaıdy. 19-bap. Medıasııany júrgizý tili Taraptar medıasııany júrgizý bary­synda paıdalanylatyn til nemese tilder týraly ózderiniń qalaýy boıynsha ýaǵda­lasa alady. 20-bap. Medıasııany júrgizý sharttary 1. Medıasııany júrgizý taraptardyń ózara kelisimi boıynsha jáne olardyń arasynda medıasııa týraly shart jasalǵan kezde júzege asyrylady. 2. Jeke jáne (nemese) zańdy tulǵalar qatysatyn azamattyq, eńbek, otbasylyq jáne ózge de quqyq qatynastarynan týyn­daıtyn daýlardy retteý kezindegi medıasııa sotqa júgingenge deıin de, sot talqy­laýy bastalǵannan keıin de qoldanylýy múmkin. 3. Sýdıalardyń jáne qylmystyq qýda­laýdy júzege asyratyn organdar laýa­zymdy tulǵalarynyń taraptardy qandaı da bolmasyn nysanda medıasııaǵa máj­búrleýge quqyǵy joq. 4. Tarapqa medıasııaǵa júginýge usy­nys­ty basqa taraptyń ótinishi boıynsha, sot nemese qylmystyq qýdalaý organy jasaýy múmkin. 5. Medıasııany júrgizý medıasııa tarapta­ry medıasııa týraly shart jasas­qan kúnnen bastalady. 6. Eger taraptardyń biri medıasııaǵa júginý týraly usynysty jazbasha túrde jiberse jáne ony jibergen kúnnen bastap on kún ishinde nemese usynysta kórse­tilgen ózge de oryndy merzimde medıasııa rásimin qoldanýǵa basqa taraptyń kelisimin almasa, mundaı usynys qabyldanbaǵan bolyp esepteledi. 7. Medıasııany júrgizý úshin taraptar ózara kelisim boıynsha bir nemese birneshe medıa­tordy tańdaıdy. 8. Medıatorlar uıymy, eger taraptar atal­ǵan uıymǵa tıisti ótinish jiberse, medıator­dyń (medıatorlardyń) kandı­datýrasyn usyna alady. 9. Medıasııany ótkizý merzimderi osy Zańnyń 23-baby 1-tarmaǵynyń jáne 24-ba­by 4-tarmaǵynyń talaptaryn eskere oty­ryp, medıasııa týraly shartpen aıqyn­dalady. Eger medıasııa azamattyq ne qylmys­tyq prosess sheńberinen tys júzege asyrylatyn bolsa, medıator men taraptar atalǵan rásim kúntizbelik alpys kúnnen aspaıtyn merzimde toqtatylýy úshin bar­lyq yqtımal sharalardy qabyldaýǵa tıis. Aıryqsha jaǵdaılarda sheshiletin daýdyń (daý-shardyń) kúrdeliligine, qosym­sha aqparatty nemese qujattardy alýdyń qajetti­ligine baılanysty medıasııany júrgizý merzimi medıasııa taraptarynyń ýaǵdalasýy boıynsha jáne medıator kelisken kezde ulǵaıtylýy múm­kin, biraq ol kúntizbelik otyz kúnnen aspaıdy. 21-bap. Medıasııa týraly sharttyń nysany men mazmuny 1. Taraptar daýdy (daý-shardy) medıasııa arqyly sheshý týraly ózara kelisken jaǵdaıda jazbasha nysanda resimdelgen medıasııa týraly shart jasalady. 2. Medıasııa týraly sharttyń mańyz­dy talaptary: 1) medıasııa týraly sharttyń jasal­ǵan kúni, ýaqyty jáne orny; 2) daý (daý-shar) taraptarynyń ataýla­ry, ókilettikteri kórsetilgen olardyń ókil­deriniń tegi jáne aty-jóni, laýazymdary; 3) daýdyń (daý-shardyń) nysanasy; 4) medıasııa taraptary tańdaǵan medıator (medıatorlar) týraly málimetter; 5) medıasııany júrgizýge baılanysty shy­ǵys­tardyń, al medıasııany kásibı negizde júzege asyrǵan jaǵdaıda – medıa­sııany júrgizgeni úshin medıatorǵa (medıa­torlarǵa) syıaqy tóleýdiń sharttary, tártibi jáne mólsheri; 6) medıasııany júrgizý tili; 7) medıasııany júrgizýdiń qupııaly­lyǵy týraly taraptardyń mindettemesi jáne mundaı mindettemeni oryndamaýdyń saldary; 8) medıasııa taraptarynyń daýdy (daý-shardy) retteýge qatysatyn medıator­dyń medıasııa taraptary úshin shyǵyn (zalal) keltirgen áreketi (áreketsizdigi) úshin jaýapkershiliginiń negizderi men kólemi; 9) taraptardyń derektemeleri (jeke basyn kýálandyratyn derekter, turǵy­lyqty jeri, baılanys telefondary); 10) medıasııany júrgizý merzimi; 11) medıasııany júrgizý tártibi bolyp tabylady. 3. Taraptardyń kelisimi boıynsha medıa­torlarǵa qosymsha talaptar belgilenýi múmkin. 4. Taraptar medıasııa taraptarynyń medıatorǵa medıasııa júrgizgeni úshin syıa­qy tóleý sharttary, tártibi jáne mól­sheri medıatorlar uıymy bekitken tártip­pen (reglament) belgilenetini týraly ýaǵdalasa alady. 22-bap. Medıasııany júrgizýge baılanysty shyǵystar 1. Medıasııany júrgizýge baılanysty shyǵystar mynalardy qamtıdy: 1) medıatorǵa syıaqy tóleý; 2) medıasııany júrgizýge baılanysty medıator shekken shyǵystar, onyń ishinde daý qaralatyn jerge jol júrý aqysyn tóleýge, qonaqúıde turýǵa jáne tamaq­tanýǵa arnalǵan shyǵystar. 2. Kásibı medıatorlar medıasııany aqyly da, tegin negizde de júzege asyrady. 3. Kásipqoı medıator (medıatorlar) syıaqysynyń mólsheri medıasııa bastal­ǵanǵa deıin medıatormen (medıatorlarmen) taraptar­dyń kelisimi boıynsha aıqyn­dalady. 4. Eger taraptardyń kelisimimen ózge­she belgilenbese, medıasııany júrgizýge baılanysty shyǵystardy taraptar birlesip teń úlestermen tóleıdi. 5. Eger medıator óziniń beıtarap­tyǵyna kedergi keltiretin mán-jaılarǵa baılanysty medıasııany júrgizýden bas tartsa, ol taraptar­dyń ózine tólegen aqshalaı somasyn qaıtarýǵa mindetti. 6. Kásipqoı emes medıatorlarǵa osy baptyń 1-tarmaǵynyń 2) tarmaqshasynda atalǵan medıasııany júrgizýge baılanysty ózderi shekken shyǵystar óteledi. 23-bap. Medıasııanyń jeke jáne (nemese) zańdy tulǵalar qatysatyn azamattyq, eńbek, otbasylyq jáne ózge de quqyq qatynastary salasyndaǵy erekshelikteri 1. Medıasııa jeke jáne (nemese) zań­dy tulǵalar qatysatyn azamattyq, eńbek, otbasy­lyq jáne ózge de quqyq qatynas­tarynan týyn­daıtyn daýlardy retteý kezinde medıasııa týra­ly shart jasalǵan kúnnen bastap kúntizbelik otyz kúnnen keshiktirilmeı aıaqtalýǵa tıis. Qajet bolǵan jaǵdaıda taraptardyń ózara sheshimi boıyn­sha medıasııany júrgizý merzimi kúntizbe­lik otyz kúnge deıin uzartylýy múmkin, biraq jıyntyǵynda ol kúntizbelik alpys kúnnen aspaýǵa tıis. 2. Medıasııa sottyń qaraýynda jat­qan jeke jáne (nemese) zańdy tulǵalar qatysatyn azamattyq, eńbek, otbasylyq jáne ózge de quqyq qatynastarynan týyn­daıtyn daýlardy retteý kezinde medıasııa týraly shart jasalǵan kúnnen bastap kúntizbelik otyz kúnnen keshiktirilmeı aıaqtalýǵa tıis. Qajet bolǵan jaǵdaıda taraptar­dyń birlesken jazbasha habar­lamasy boıynsha medıasııany júrgizý merzimin sot kúntizbelik otyz kúnge deıin uzartýy múmkin, biraq jıynty­ǵynda ol kúntizbelik alpys kúnnen aspaýǵa tıis. 3. Sottyń qaraýynda jatqan jeke jáne (nemese) zańdy tulǵalar qatysatyn azamattyq, eńbek, otbasylyq jáne ózge de quqyq qatynas­tarynan týyndaıtyn daý­lar­dy retteý boıynsha medıasııa týraly shart is boıynsha is júrgizýdi toqtata turýǵa negiz bolyp tabylady. 4. Azamattyq prosess sheńberinde júr­gizilgen medıasııa toqtatylǵan jaǵdaı­da taraptar is júrgizýinde azamattyq is jatqan sotqa tez arada: 1) daýdy retteý týraly kelisimge qol qoıylǵan jaǵdaıda – atalǵan kelisimdi; 2) ózge jaǵdaılarda – osy Zańnyń 26-babynda kózdelgen negizderdi kórsete otyryp, medıasııany toqtatý týraly jazbasha habarlamany jiberýge mindetti. 24-bap. Qylmystyq sot isi barysynda júrgiziletin medıasııanyń erekshelikteri 1. Taraptardyń medıasııa týraly shart jasasýy qylmystyq is boıynsha is júrgizýdi toqtata turmaıdy. 2. Medıasııaǵa qatysý faktisi medıasııa ta­rapy bolyp tabylatyn sot isin júrgizýge qaty­sýshynyń kináni moıyn­daýynyń dáleli bola almaıdy. 3. Eger medıasııany júrgizý kezinde taraptardyń biri kámeletke tolmaǵan bolyp tabylsa, pedagogtiń nemese psıho­logtiń qatysýy mindetti. 4. Qylmystyq sot isin júrgizý bary­syndaǵy medıasııa qylmystyq proses­sýaldyq zańynda belgilengen sotqa deıingi jáne sotta is júrgizý merzimderinde júzege asyrylýǵa tıis. 5. Daý-shardy retteý týraly kelisimge qol qoıýdan bas tartý medıasııa tarapy bolyp tabylatyn sot isin júrgizýge qaty­sý­shynyń jaǵdaıyn nasharlata almaıdy. 6. Qylmystyq prosess sheńberinde júrgizilgen medıasııa toqtatylǵan jaǵdaı­da taraptar is júrgizýinde qylmystyq is jatqan qylmystyq prosesti júrgizetin organǵa dereý: 1) daý-shardy retteý týraly kelisimge qol qoıylǵan jaǵdaıda – atalǵan kelisimdi; 2) ózge jaǵdaılarda – osy Zańnyń 26-babynda kózdelgen negizderdi kórsete otyryp, medıasııany toqtatý týraly jazbasha habarlamany jiberýge mindetti. 25-bap. Medıasııanyń otbasylyq qatynastar salasyndaǵy erekshelikteri 1. Nekeni jalǵastyrýǵa, ata-ana qu­qyq­taryn júzege asyrýǵa, balalardyń tur­ǵylyqty jerin belgileýge, ata-anala­rynyń balalardy baǵyp-kútýge salymyna qatysty erli-zaıypty­lar arasyndaǵy kelispeýshilikter, sondaı-aq ot­ba­sylyq qaty­nastardan týyndaıtyn basqa da kelispeýshilikter medıasııa arqyly sheshilýi múmkin. 2. Medıasııany júrgizgen kezde medıator balanyń zańdy quqyqtaryn eskerýge tıis. 3. Eger medıasııa barysynda balanyń qalypty ósýine jáne damýyna qaýip tóndiretin nemese tóndirýi múmkin nemese onyń zańdy múddelerine eleýli zalal keltiretin faktiler belgili bolsa, medıator balanyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ókilettikti júzege asyratyn organǵa júginýge mindetti. 26-bap. Medıasııany toqtatý Medıasııa: 1) taraptar daýdy (daý-shardy) retteý týraly kelisimge qol qoıǵan jaǵdaıda – mundaı kelisimge qol qoıylǵan kúnnen bastap; 2) medıator daýdy (daý-shardy) medıasııa arqyly sheshý múmkindigin boldyr­maıtyn mán-jaılardy anyqtaǵan jaǵ­daıda; 3) taraptar daýdy (daý-shardy) medıasııa arqyly sheshýdiń múmkin emestigine baılanysty medıasııadan jazbasha bas tartqan jaǵdaıda – taraptar jazbasha bas tartýǵa qol qoıǵan kúnnen bastap; 4) taraptardyń bireýi medıasııany jalǵas­tyrýdan jazbasha bas tartqan jaǵdaıda – medıator jazbasha bas tartýdy jibergen kúnnen bastap; 5) medıasııany júrgizý merzimi aıaqtalǵan jaǵdaıda – osy Zańnyń 23 jáne 24-baptarynyń erejelerin eskere otyryp, ol aıaqtalǵan kúnnen bastap toqtatylady. 27-bap. Daýdy (daý-shardy) retteý týraly kelisim 1. Medıasııany júrgizý kezinde medıasııa taraptary qol jetkizgen daýdy (daý-shardy) retteý týraly kelisim jazbasha nysanda jasalady jáne oǵan taraptar qol qoıady. 2. Kelisimde medıasııa taraptary, daýdyń (daý-shardyń) nysanasy, medıator (medıatorlar) týraly derekter, sondaı-aq taraptar kelisken kelisimniń sharttary, olardy oryndaý tásilderi men merzimderi jáne olardy oryndamaýdyń nemese tıisinshe oryndamaýdyń saldary qamtylýǵa tıis. 3. Daýdy (daý-shardy) retteý týraly kelisimdi medıasııa taraptary erikti túrde osy kelisimde kózdelgen tártippen jáne merzimde oryndaýǵa tıis. 4. Azamattyq isti sotta qaraǵanǵa deıin jasalǵan daýdy (daý-shardy) retteý týraly kelisim taraptardyń azamattyq quqyqtary men min­detterin belgileýge, ózgertýge nemese toqtatýǵa baǵyttalǵan mámileni bildiredi. Mundaı kelisim oryn­dal­maǵan nemese tıisinshe oryndalmaǵan jaǵdaıda, kelisimdi buzǵan medıasııa tara­py Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda kózdelgen tártippen jaýaptylyqta bolady. 5. Azamattyq prosess barysynda medıasııa­ny júrgizý kezinde taraptar qol jetkizgen daýdy (daý-shardy) retteý týra­ly kelisim dereý is júrgizýinde azamattyq is jatqan sýdıaǵa jiberiledi. Daýdy retteý týraly kelisimdi sot Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Azamattyq is júrgizý kodeksinde kózdelgen tártippen bekitedi. Bul rette tólengen memlekettik baj Qazaq­stan Respýblıkasynyń Azamattyq is júrgizý kodeksinde kózdelgen tártippen tóleýshige qaıta­rylýǵa tıis. 6. Qylmystyq prosess barysynda medıasııany júrgizý kezinde taraptar qol jetkizgen daý-shardy retteý týraly kelisim jábirlenýshige keltirilgen zalaldyń or­nyn toltyrý jáne qylmys jasaǵan adam­nyń jábirlenýshimen tatýlasýy jolymen daý-shardy retteý týraly kelisimdi bildiredi. 7. Atalǵan kelisim dereý is júrgizýin­de qylmystyq is jatqan qylmystyq prosesti júrgizetin organǵa jiberiledi jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq is júrgizý kodeksinde kózdelgen jaǵdaı­larda qylmystyq qýdalaýdy boldyrmaı­tyn ne ony júzege asyrmaýǵa múmkindik beretin mán-jaı bolyp tabylady. 8. Daý-shardy retteý týraly kelisim oǵan taraptar qol qoıǵan kúni kúshine enedi. 4-taraý. QORYTYNDY EREJELER 28-bap. Osy Zańdy qoldanysqa engizý tártibi Osy Zań alǵashqy resmı jarııalan­ǵanynan keıin alty aı ótken soń qoldanysqa engiziledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń  Prezıdenti       N.NAZARBAEV. Astana, Aqorda, 2011 jylǵy qańtardyń 28-i.  №401-IV QRZ