Meniń elim, meniń taǵdyrym, meniń Prezıdentim

Tarıhty ýaqyt jasaıdy, al tarıh óz jadynda qoǵam men biz­diń árqaısymyzdyń ómirimizdegi eń mańyzdy degen jaıttardy ǵana saqtaıdy. Bıylǵy maýsym aı­yn­da meniń Qazaqstandaǵy ómirim men jumysyma 50 jyl tolady. Búgin bizdiń respýb­lıkamyz­dyń táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsa­ńyn­da artta qalǵan hrýshevtik ke­zeńniń 1961 jyly eske ora­lady. Sol jyly búgingi jastarǵa belgisiz komsomol meni Jitiqara asbest kombınatynyń quryly­sy­na attan­dyrdy. Qazaqstan Don­bas­tan kelgen eshelondy qonaq­jaı­lylyqpen saltanatty túrde qar­sy aldy. Orkestr oınady, mıtıng boldy, ja­lyndy sózder aıtyldy. Qazaqtyń keń dalasy hrýshevtik jylymyq­tan jadyra­ǵan sát edi. Biz qu­ry­lysta jumys isteı jú­rip, ózimizdiń baqytty bolasha­ǵymyzǵa jáne mem­leket keleshegine kámil sendik. Son­dyq­tan da bolar, alǵashqy qı­yn­shylyqtarǵa tóz­dik, úsh aı boıy edende uıyq­tap, qolǵa túskendi qorek ettik. Meni Nıkolaı Ja­bın­­niń brıga­dasyna tas qalaýshy-be­tonshy et­ip jiberdi. Jumys aýy­sym­men júrgiziletin, keıde tize bú­gýge de mursat bolmaıtyn. Árbir saǵat saıyn derlik beton tıelgen mashına kelip jatatyn, olardy ar­naıy naýa – «týfel­kaǵa» qota­ryp, keıin munaraly kranmen jo­ǵaryǵa beretinbiz. Mundaı aýyr jumysqa úıren­be­gen biz tıtyqtap qalatyn edik, sál-pál demalysqa otyrǵanda PTÝ-daǵy alańsyz óm­irdi jáne Ýkraınanyń sulý tabı­ǵatyn eske alatynbyz. О́ıtkeni, Qazaqstan­nyń qatań tabıǵaty bizdiń mań­daıy­myzdan sıpaı qoı­mady. Bir aıdan keıin Donbastan kelgen bir jarym myń adamnyń bes júzi basy aýǵan jaqqa jaqsy tirshilik izdep ketti. Meniń de kó­ńilim alań edi, Ýk­raınadaǵy Polesege qaıta ketkim kelip maza­syz­dandym. Bi­raq az da bolsa jolǵa aqsha jınap, tovar tasıtyn poıyzben emes jolaýshy poıy­zy­men júr­mek boldym. Kún artynan kún ótip jatty. Biz de jańa ortaǵa, jańa jumysqa úırenip, osy óńirge baýyr basa bastadyq. Ushy-qıyry joq en dala bizdi óz qushaǵyna tarta tústi, móp-móldir aspan qııalǵa qanat baı­lady. Dál sol kezdiń ózinde men jýrnalıstıkaǵa bir taban ja­qyn edim, «Za asbest» atanǵan osyndaǵy kóp tırajdy gazetke habar-oshar jaza bastadym. Sol gazettiń mate­rıaldarynan asa ma­ńyzdy búkil­odaqtyq ekpindi qu­ry­lys – Temir­taýdaǵy Qazaqstan Magnıtkasy tý­raly oqyp, bildim. Sol qury­lysta ol kezde eshkimge belgisiz Nur­sul­tan Nazarbaev ta eńbek etip júr eken. 1960 jyly 3 shildede Orta Azııa men Qazaq­standaǵy alǵashqy domna peshi iske qosylǵanda onyń qýanyshynda shek bolmaǵan-aq shy­ǵar. Endi Nazarbaev qury­lys­shy­dan metal­lýr­ge aınaldy. Ol Borıs Iаgo­vıtovtyń brıgadasyndaǵy tór­tin­­shi gornovoı boldy. Al men Ji­tiqara asbest kombınatynyń paı­dalanýǵa berilý qýanyshyn úsh jyl­dan keıin sezindim, ol kezde ásker qataryndaǵy mindetimdi atqa­ryp júrgen edim. Brıgadırim Nıkolaı Jabınniń Lenın ordenimen marapattalýy, keıbir brıgada mú­sheleriniń medalmen nag­rad­talýy alysta júrgen meni de erekshe tolqytty. Sol kezderi «Te­mır­taý­skıı rabochıı» jáne bizdiń Jiti­qa­ra­nyń «Za asbest» gazetteri ozat ju­mysshylar týra­ly, ásirese ári ju­mys istep, ári oqıtyn jastar tý­ra­ly jıi jaza­tyn. Sóıtip, biz gornovoı Nur­sultan Nazarbaev pen Qa­bı­dolla Sárkenovtiń Qara­ǵandy po­lı­teh­nıkalyq ınstıtýty Temirtaý fı­lıalynda oqıtynyn bildik. Men de qurylys tehnı­ký­mynyń kesh­ki bólimine tústim, bi­raq keıin qury­lysshy mamandyǵy­nan góri búı­­­re­gim jýrnalıstıkaǵa burdy. Teh­­nı­kým­dy tastap, keshki mektepke bar­dym, ondaǵym attestat al­ǵannan keıin ýnıversıtetke tú­sý. Jýrnalıstıka meni tarıh pen memleket saıa­satyn tereńirek bilýge, belgili de ta­lantty adamdar ómi­rine zer sa­lyp, solardan úlgi alýǵa ıtermeledi. Nıkolaı Jabınniń brıgada­synda da, Nursultan Nazarbaev eńbek etken brıgadada da birneshe ulttyń ókilderi eńbek etti, olar­dyń abyroı-bedeli ulttyq belgilerimen emes, bilimi, jaýapkershiligi jáne óz mamandyǵyna degen adaldyǵy arqyly aıqyndalatyn. Biz bala kezimizde, sodan jasós­pi­rim shaǵymyzda, keıin jigit bo­lyp, oń-solǵa syn kózben qara­ǵan tusta da úlgini ádebı keıipkerlerden, aty shyqqan jandardan ǵana emes, eń aldymen óz tustas­ta­ry­myzdan alatyn edik qoı. Nur­sul­tannan onyń aýylynyń bala­la­ry, mekteptes dostary men jol­das­tary únemi úlgi aldy. Degenmen onyń óz qatarlastarynan esh ózgesheligi joq ta sııaqty edi. Keıin óziniń tabandylyǵy men tó­zimdiligin kórsetip, qatarlarynyń qurmetine bólenýdi qalaǵandar da Nursultanǵa teńelýge tyrysty. Keıin qoǵamdyq jumys órge ór­letip, ol endi Nursultan Ábish­uly bolǵanda jaýapkershilik pen tabandylyqty kóptegen jas sodan úırendi. Moskvaǵa, BLKJO Ortalyq komıtetiniń hatshysyna, tikeleı telefon soǵýǵa Nursul­tan sııaqty batyl, birbetkeı adam­nyń ǵana júregi daýalar edi... Endi onyń tóńiregindegiler, ony jaqsy biletin jandar Nur­sultan Ábishulynyń janyna toptasa bastady, aqyl surady, syr­las­ty, keńesti. Sóıtip, taǵdyr ha­lyq basshylyǵyna alyp kelgen adam­nyń tulǵalyq qasıeti qa­lyp­tasty. Mine, osynaý tusta men qazaq halqynyń qonaqjaılylyǵy men tózimdiligi, qıyn jaǵdaıǵa tap bol­­ǵan jandarǵa kómek qolyn so­zýǵa daıarlyǵy sııaqty qasıet­te­rin tanyp, bilgen edim. Dál sol shaqta Qazaqstannyń bolashaǵy men baı­lyǵynyń negizi qalanyp jatty. Sol bolashaq pen baılyq­tyń qu­ramdas bóligi Qazaqstanǵa kelgen basqa etnostardyń máde­nıeti, tili edi. Keıde túsinigi men túr-kelbeti, minezi men ómirlik ustanymy ár­túrli jandar da or­taq is úshin bir kisideı jumylyp jatty. Qazaqstan Magnıtkasynda Nur­sultan Nazarbaev erekshe tulǵa edi. Ol aqyldy, syndarly, shy­ny­q­qan, óz joly men óz qadirin biletin jas edi. Ol metallýrgter ishinde de erekshelenip te tura­tyn. Ol menen buryn komsomol belsendisi boldy, qoǵamdyq-saıası jumystarǵa belsene qatysty. Ol týraly gazetter jıi jaza bas­tady, Qazaqstan komsomolynyń H sezine, BLKJO-nyń HVI sezine qatysty, Búkildúnıejúzilik III jas­tar festıvaline delegat boldy. Búgin tolyq senimmen mynany aıtýǵa bolady: keńes kezinde jumysshy mamandyǵy adamnyń ósýine, eń bastysy – jastardyń óz qabileti men talantyn kór­se­týge jaqsy múmkindikter berdi. Buǵan búginder Qazaqstannyń dańq­­ty adamdaryna aınalǵan kóp­­tegen burynǵy jumysshylardyń ómir­ba­ıandary dálel bola alady. Nur­sultan Nazarbaev basshylyq la­ýa­zymǵa qyzyqpaǵanyn keıin talaı aıtsa da, biraq ol dúr­mektiń ortasynda qala almas edi, óıtkeni onyń lıderlik qasıeti únemi alǵa bastaıtyn. Belsendi eńbek adamy, jastar jetekshisine Temirtaý qa­lalyq komsomol komıtetin basqa­rý usynyldy. О́z tá­jirıbemnen bilemin, mundaı usynystardan deni saý adam bas tartpasa kerek-ti. Biraq Nursul­tan Nazarbaev bas tartty. Mu­ny­syn ol mundaı jumysqa psıho­logııalyq jaǵynan daıyn emespin dep túsindirdi. Ony bıýroǵa shaqyrtty, ádettegi­deı qysymǵa aldy, jaza da qol­dandy, biraq kóndire almady. Dál osy tusta Nazarbaev – tulǵanyń bar bol­mysy menmundalady. Ol BLKJO Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshysy S.P.Pavlovqa deıin jetip, óz tarıhyn baıandady. Ob­lystyq partııa komıtetiniń bıý­rosy qalalyq partııa komı­te­ti­niń Nazarbaevqa jaza berý jó­nindegi sheshiminiń kúshin joıdy, al birinshi hatshy Katkovqa qatań par­tııalyq jaza qoldanyldy. Bi­raq keıin Nazarbaev Temirtaý qa­lalyq komsomol komıtetin bas­qar­dy da. О́ıtkeni, partııalyq fýnk­sıonerler onyń lıderlik qa­sıetin, adamdarmen jumys isteý qabiletin, alǵyrlyǵyn kórip-bil­gen edi. Búginderi bizge kúndelikti ómirde osyndaı qasıetter jetispeı jatatyny ókinishti-aq! Komsomoldan keıin jáne 1970 jyly Qaraǵandy polıtehnıka­lyq ınstıtýtyn bitirgennen soń Nursultan Nazarbaev Temirtaý qalalyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy bolyp saılandy. Al sol kezde «Kostanaıtıajstroı» tre­si komsomol komıteti hatshy­sy­nyń orynbasary bolyp isteıtin maǵan eń alǵashqy úkimet nag­radasy – V.I.Lenınniń týǵanyna 100 jyl tolý qurmetine shyǵa­ryl­ǵan merekelik medal tapsy­ryl­ǵan edi. Lenın partııasy, sol kezde KOKP-ny osylaı ataıtyn, kadrlardy tárbıelep, irikteı biletin. Araǵa kóp ýaqyt salmaı Nursultan Nazarbaev Qazaqstan metallýrgııa alyby partııa uıy­myn basqardy, odan keıin Qara­ǵandy oblystyq partııa komı­te­tiniń hatshysy boldy. Al 1979 jy­ly Nursultan Nazarbaev Qa­zaq­stan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń ónerkásip jónindegi hatshysy bolyp saılandy. Tórt jyldan keıin ol Qazaqstan Mınıstrler Keńesin basqarady. Biz, qatardaǵy partııa qyzmet­kerleri men partııa músheleri, bul qyzmetterdegi onyń jumys stılin, belgili bir problemany sheshýdegi onyń yqpal etý deńgeıin tikeleı sezingen joqpyz. Al sol kezde de, búgin de, memlekettegi birinshi tulǵaǵa qoǵamnyń mıl­lı­ondaǵan múshesi men árbir naq­tyly adamynyń ómiri baılanys­ty edi. О́ıtkeni, bizdiń barlyq jeńisterimiz ben ókinishterimizdiń bastaýynda solar turatyn. Kombınat partkomynyń hat­shy­­sy bolyp saılanǵan Nursul­tan Nazarbaev aldynda san túrli má­se­leler turdy. Kombınat dı­rek­tory O.I.Tıshenko da jańadan taǵaı­yn­dalǵan edi. Tutqa ustaǵan eki bas­shy kásiporynda onyń al­ǵashqy kúni­nen qordalanyp qal­ǵan túıt­kil­derdi sheshe almady. BAQ-ta syn maqalalar jaryq kóre bas­tady, jýrnalıster kináni dırektor men partkom hatshysyna taq­ty. Biraq bul qıynshylyqtar ol­ar­dyń sa­ǵyn syndyrmady. Máskeýden kelgen brı­gada kombınat­taǵy istiń jaı-japsaryn zerttegennen keıin N.Á.Nazarbaevty KOKP Ortalyq Komıtetiniń Sek­re­tarıatyna sha­qyr­dy. Bul tegin shaqyrtý emes edi. N.Á.Nazarbaev oǵan óz kombı­na­ty­na kómektesý úshin jol tartty. Cekretarıat otyrysy bary­syn­­da N.Nazarbaev kombınattaǵy jaǵdaıdy búkpesiz, boıamasyz ba­ıan­dady. Kombınatty salǵanda onda jumys isteıtinder jaǵdaıy múldem eskerilmegen. Turǵyn úı, balabaqsha, azyq-túlik pen tur­mys­qa qajet taýarlar joq, klımat jaǵdaıy aýyr jáne de basqa kóp­tegen problemalar qorda­lanǵan. Sóıtip, Nursultan Nazarbaev Kremldiń synaǵynan tuńǵysh ret ótti. Árıne, ol sol kezde alda munda talaı kelip, Gorbachev, Elsın jáne basqa adam taǵdyryn sheshýshilerdiń «qupııa» meha­nızm­­­derimen tanys bolatynyn bilgen joq. Biraq N.Nazarbaev mundaı synaq-kezdesýlerde adam taǵdy­ryn sheshýshiler týraly emes, óz eli, adamdarynyń taǵ­dy­ry týra­ly oılady. «Nursultan Nazarbaev jáne Qazaqstan ja­sam­paz­da­ry» atty kitap jazǵan aǵ­yl­shyn jazýshysy jáne bıografy meniń áriptesterim – jýrnalıster al­dyn­da tań-tamasha qalady: «Ba­tysta dalada týǵan jannyń Prezıdent bolýy múmkin emes». Iá, Batys úshin Nazarbaev taǵdyry tosyn. Onda osy kúnge deıin al­dyńǵy kezekte adamdar týraly, so­dan keıin baryp dıvıdentter men paıda týraly oılaıtyn adam­­dardy túsine bermeıdi. Shekaradan tys jerde buǵan qarama-qarsy. Nazarbaev respýblıkada adam­dardyń ómir deńgeıi, kadrlyq óz­gerister máselesine erekshe mu­qııat qarady. Joǵary turǵan bas­tyq aldynda da jalpaqtamady. Ol únemi óz halqy týraly oı­lady, óziniń qaıdan shyqqanyn, tegin umytqan joq. Munyń ózi oǵan KSRO-nyń taraǵan sátinde jáne egemen Qazaqstandy derbes basqarǵan alǵashqy jyldary kó­mekke keldi. Astanany Aqmolaǵa kóshirý kezindegi sheshimi onyń tabandylyǵy men maqsatkerligin aıqyn aıǵaqtaıdy. Munyń ar­tyn­da asa mańyzdy geosaıası problema jatqany da túsinikti ǵoı. Nursultan Nazarbaevty KSRO-nyń ydyraýynan kóp buryn qaı­ta qurý degen daqpyrtpen par­tııanyń halyq múddesinen al­shaq­tap, lenındik prınsıpterdi belinen basýy alańdatty. Odaqtyq respýblıkalar irili-ýaqty máse­lelerdiń bárin Máskeýmen kelisetin. Máskeý bolsa jergilikti jer­diń máselesin sheshý úshin elp ete qoımaıdy. Ekonomıkalyq jáne áleýmettik túıtkilder qordala­nyp, sheshimin tappaı jatty. Nazarbaev pen onyń jaqtastary mu­nyń nege soqtyratynyn jaqsy bil­di. Gorbachev bolsa óziniń ba­tys­taǵy dostaryna jaqsy kóriný úshin alǵan betinen qaıtpady. Degenmen ol jańartylǵan Odaqty saqtap qalatynyna sendi. Onyń ústine Búkilodaqtyq referendým saıasatkerlerge kelisimge kelýge múmkindik berdi, biraq olar kelisimge kele almady. Eń aldymen Gorbachev pen Elsın teketiresi jalǵasa berdi. Olar totalıtar­lyq júıeni joıamyz degen syl­taý­men mıllı­ondaǵan qarapaıym ad­am­dar múd­de­sin umytty, eń bol­masa Qytaıdyń tájirıbesin qol­dana al­mady, al olar ıdeolo­gııany saq­taı otyryp, búkil elge jeke menshik engizdi, sóıtip qysqa merzimde óz eko­no­mıkasyn kótere bildi. Nazarbaev Qazaqstannyń ulttyq múddesin par­tııa sez­derinde, KSRO Joǵar­ǵy Keńesi sessııa­la­rynda, Gorbachevpen jeke kezdeskende kóterip júrdi. KOKP HHVIII sezinde sóı­legen sózinde ol eldi jańartýdyń ınısıatory – partııa nege halyq synyna ushy­rap otyr degen suraq­qa jaýap bere kelip, bul quby­lystyń negizgi sebepterin aıtty. «Qoǵamnyń bas­­qarýshy kúshi» qaı­ta qurýdyń naqtyly josparyn, sol qaıta qurýdyń yqtımal saldaryn oı­las­tyrǵan joq, dedi. Men ol kezde Máskeýde bolǵan edim, jýrnalıster N.Nazarbaev­tyń bul batyl sózin erekshe jo­ǵary baǵalady. Nazarbaevtyń kúr­deli jaǵdaıda sheshim qabyl­daýǵa degen qabiletine basqa da mysaldar jeterlik. Myna jaǵdaı qazir jalpy jurt­qa jaqsy belgili, Gorbachevti prezıdenttik taqtan alastaǵan Beloveje kelisiminen keıin M.Gorbachev óziniń dosy sanaǵan úlken D.Býsh, oǵan tipti telefon da soq­qan joq. Onyń ornyna ol B.Elsınmen áńgime ótkizip, memlekette máńgilik dos joq, tek saıası jáne ulttyq múdde ǵana bar degendi taǵy da bir eske saldy. Mine, osy múdde N.Nazarbaev ómiri men qyzmetinde jeke bastyń qamy, dańqy jáne popýlızmnen ústem turdy. Nazarbaev 50 jasqa tol­ǵan­da ony oblystyq partııa komıtetteri hatshylarynyń usy­­ny­­symen Sosıalıstik Eńbek Eri­niń Altyn juldyzymen mara­pat­­ta­maqshy bo­la­dy. Ol týraly bil­gen mereıtoı ıesi buǵan úzildi-kesildi qarsy bolyp, óz ornyna An­dreı Braýn­dy nagradtaýdy usynady. Taǵdyr N.Nazarbaev aldyna únemi tańdaý jasaýdy qoıyp keldi: ne tez sheshim qabyldaý kerek nemese oılaný, salmaqtaý, naqty­laý qajet. Sonyń bárinen ol du­rys jol tabatyn edi. Onymen birge bolǵandar onyń iskerligin, pa­ra­satty aqyl-oıyn, iske degen prın­sıpti kózqarasyn aıtýdan ja­lyqpaıdy. 1990 jyly Nur­sul­tan Nazarbaev KSRO vıse-prezıdenti bolýy múmkin edi, biraq Gor­bachev mundaı prınsıpti or­yn­basary bolýynan qoryqty. Nursultan Nazarbaev Odaq ydy­rap, burynǵy odaqtas respýblıkalar egemendik sherýin toılap jatqanda da jurtpen birge daq­pyrtqa ergen joq. Qazaqstan óz táýelsizdigin eń sońynda ja­rııa­la­dy, al shyntýaıtqa kelgende res­pýblıka jastary egemendikke degen quqyǵy týraly 1986 jyl­dyń jeltoqsanynda-aq jarııa etken edi. Nursultan Nazarbaev ıad­rolyq qarý arsenalyn joıǵanda da, rýbldik aımaqtan shyqqanda da jáne de basqa kóptegen ma­ńyz­dy máselelerdi sheshkende de asy­ǵystyqtan boıyn aýlaq saldy. 90-jyldary qoǵamdyq-ekonomı­ka­lyq formasııa, mıllıondaǵan adam­dardyń ómir salty ózgergen­de de ol ózin salmaqty ustady, halyq aldynda ol ózine senimdi saıasatker boldy. Sol úshin de ol jyl adamy atandy. «Faınanshıal Taıms» gazeti sol kezderi Nazarbaev týraly bylaı dep jazdy: «...ol búkil jan-tánimen saıası jáne ekonomıkalyq odaqty saqtaýdy jaqtaıtyn birden bir respýb­lı­ka­lyq saıası qaıratker, ol naryq­tyq reformany jaqtaǵan jáne ony ómirge belsendilikpen engizgen alǵashqy lıderlerdiń biri». KSRO-nyń ydyraýynan keıin jáne táýelsizdiktiń alǵashqy jy­ly bizderge, burynǵy uly derjava azamattaryna, psıhologııalyq jaǵynan da jáne ekonomıkalyq jaǵynan da jeńil bolǵan joq, sol tusta Nursultan Nazarbaev juba­nysh pen úmit sózin taba bildi, ol bylaı dedi: «Biz Keńes úkimeti jyl­dary qazirgi qolda bar eko­nomıkanyń, áleýmettik ınfraqu­ry­lymnyń jasalǵanyn umyta­tyn máńgúrt emespiz...» Búgin biz, qazaqstandyqtardyń orys tildi bóligi, Prezıdent Nazarbaev pen barlyq qazaqtarǵa Qazaqstannyń memlekettik tildi májbúrlep oqytý jolymen ketpegeni úshin shyn júrekten alǵys aıtýǵa tıispiz. Sonymen birge qa­zaq tilin bizdiń balalarymyz ben nemerelerimizdiń bilýi úshin bar­lyq jaǵdaıdy jasaýymyz kerek. Sol arqyly biz Prezıdent – Ult Kóshbasshysyna halyqty odan ári toptastyrýǵa járdemdesemiz. Res­pýblıka bastan keshirgen kúrdeli tarıhı kezeńder jáne olarǵa Nur­sultan Nazarbaevtyń kózq­a­rasy barlyq qazaqstandyqtardyń Qa­zaqstanda jańa lıder ósip jetildi degen senimin týdyrdy. Qostanaı oblystyq partııa komıtetinde qyz­met isteı júrip soǵan dálel talaı mysaldardy kezdestirgenim bar. 1989 jyly mamyr aıynda Nursultan Nazarbaev Qa­zaqstan Kompartııasy Ortalyq Ko­mı­te­ti­niń birinshi hatshysy bol­dy, al 1990 jyldyń 24 sáý­irinde ol Qa­zaqstan tarıhynda birinshi Prezıdent bolyp saılan­dy. Sonymen birge ol Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıte­ti­niń birinshi hat­shysy portfelin de saqtap qaldy. Sodan beri, mine, 20 jyl boıy ol bizdiń Prezıdent, Ult Kóshbas­shysy jáne halyq­aralyq deńgeı­degi dana saıasatker, «Nur Otan» partııasynyń Tóraǵa­sy, al partııa bedeli tikeleı Nazarbaev esimimen baılanysty. О́t­ken kezeń ishinde bizdiń bárimiz sııaqty ol da erekshe ózgerdi, ba­rynsha sarabdal jáne adamdar men olardyń isin qatań baǵalaı­tyn boldy. Biraq bir má­selede ol burynǵy qalpynda qal­dy, ol – óz halqyna Ejelgi dala tarıhyna laıyqty bolý úshin kómek, qoldaý kórsetý. Onyń bar­lyq ómiri qa­zaqstandyqtarǵa belgili jáne ol bizge álemdegi kúr­de­li prosesterdi, ondaǵy adamnyń or­ny men ró­lin tereńirek uǵy­ný­ǵa kómektesedi. Nazarbaev kezinde respýblıka ege­mendik, halyqaralyq bedel al­dy, ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq da­­mý jolyna tústi. Qazaq­stan Táý­el­sizdik jyldary 120 mıllıard AQSh dol­lary mólshe­rinde ınvestısııa tarta bildi. Bul elge óz táý­elsizdigin ny­ǵaıtýǵa já­ne Qazaq­stan­nyń álemdik báse­kege qabiletti ortaǵa kirýi úshin alǵyshart jasady. Nursultan Nazarbaevtyń iri saıasatker retindegi shyn mánin­degi lıderlik, adamı qasıetteri men onyń kóregendigi, meniń oı­ym­sha, halyqtar arasyndaǵy kelisimdi ny­ǵaıtýda erekshe kórindi. Jáne Nur­sultan Ábishuly muny ózimizdiń qazaqstandyq úıde de, sondaı-aq álemdik masshtabta da oıdaǵydaı júzege asyrýda. Nazarbaev – Qa­zaq­stan halqy Assam­bleıasyn qu­rý­dyń jáne ony jú­zege asyrýdyń avtory, álemdik din lıderleri sez­derin, TMD elderi mádenı já­ne rýhanı damytý forýmyn ót­ki­zý­diń ınısıatory jáne EQYU da­mytýdyń osy za­manǵy basty qoz­ǵaýshysy. Nur­sul­tan Nazarbaev­tyń álem hal­qyna Senim, Dástúr, Ashyqtyq, Tózimdilik prınsıpterin saqtaý jó­nindegi úndeýi meniń Qazaq­sta­nymnyń basshysynyń mem­leket­aralyq qatynastar mádenıe­tin jo­ǵarylatýǵa jańa ımpýls ákelý­ge umtylýshylyǵyn taǵy bir dá­leldeıdi. Álemge halyq múddesi men arman-tilegin joǵary qoıatyn perzent bergen halyq ta dańq bıigine kóterilmek. Sóz joq, Nur­sul­tan Nazarbaev Nobel beıbitshilik syılyǵyna laıyq, al qa­zaqtar bol­sa túrki halqy men post­ke­ńes­tik keńistikke jańalyq ataýlynyń bastaýshysy retindegi óz rólin baıaǵyda-aq dáleldedi. Búginderi keıbireýler Prezı­dent­tiń jańylys basýy men qate­likterin eske ala bastady. Al bas­qa memleket basshylarynda qate­lik joq pa? Mundaıdy Prezıdent senimin aqtamaǵandar, memlekettik qyzmetten alastatylǵandar aıtady. Bular durys baǵa bere almaıtyn, aıaǵynyń astynan bas­qany kóre almaıtyn adamdar. Pre­zıdent ondaılardyń memlekette bar ekenin de jaqsy biledi... Eń bastysy – halyq, Prezı­denttiń izbasarlary men tileýles­teriniń úlken komandasy onymen birge. Nursultan Nazarbaev solar úshin ómir súrip, jumys jasaıdy. Onyń osy umtylysy mıllıon­daǵan qazaqstandyqtar múddesine saı kelip, jarasym tabady. Onyń ishinde men de barmyn. ...О́tken jyly Máskeýde, me­niń «Kazahstan: ot sýverenıteta k mırovoı konkýrentosposobnostı» at­­ty kitabymnyń tusaýke­se­rinde más­keýlik qazaqtar meni Qazaq­stan­nyń etnostyq emes pat­rıoty dep atady. Men ony maq­tan etemin, óz Otanym dep men Ýkraı­nany sanasam, ózimniń tý­ǵan elim dep Qazaqstandy sanaı­myn. Bul meniń elim, bul meniń taǵdyrym jáne bul meniń Prezıdentim. Sergeı HARChENKO, aımaqtyq «Kostanaıskıe novostı» gazetiniń bas redaktory, saıası sosıologııa doktory, professor, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi, «Nur Otan» HDP saıası keńesiniń múshesi. Sheteldik saıasatkerler ne deıdi? Myń márte durys qadam Iýrıı SOLOZOBOV, Reseı ulttyq strategııalar ınstıtýty halyqaralyq baǵdarlamalarynyń dırektory: 2007 jylǵy reforma Prezıdent Nazarbaevtyń birneshe márte qaıta saılanýyna ruqsat berdi. Eger ol kezekti prezıdenttik saılaýǵa barýǵa sheshim qabyldasa, on­yń tamasha jeńiske jetetinine men senimdimin. Sonda ba­tys­tyq «bóriler» de toq, narazylyqtar da alynyp tas­talady – saılaý ótkizý ınstıtýtyn eshkim joıǵan joq. Álemniń saıası týrbolenttilikke kirýiniń ózi Na­zarbaevtyń tabysqa jetetinine kepil bolady. «Qyrǵyzstandaǵy sııaqty synaqtarǵa ushyra­ta­tyn­daı, bizdiń memlekettiligimiz bizge óte qym­bat», deıdi Qazaqstanda. «Synǵan shyny aıaqty qaıta jelimdeýge bolmaıtynyn Qyrǵyzstan kór­setip otyr». «Nezavısımaıa gazeta». Dmıtrıı SÝShEVICh, TMD atqarý komıtetiniń keńesshisi: Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń referen­dým­nyń ornyna merziminen buryn saılaý ótkizýdi usynýy myń ret durys: Konstıtýsııa, tipti izgi nıettermen bolsa da, jeńil-jelpi qaıta kóshire salatyn qujat emes! Al Qazaqstan halqynyń durys tańdaý jasaıtynyna esh kúmán joq! Qazaqstannyń týystas halqyna shyn júrekten baqyt pen órkendi damý jolyn tileımin. (Sa-News). Manfred GRÝNDA, Býndestag depýtaty: Qazaqstan Prezıdenti men Konstıtýsııalyq Ke­ńes sheshimi keńinen qoldaý tabýda. Ol demo­kra­tııa­lyq prınsıpterden, eń aldymen, saıası jaýapty bas­shylardy birqalypty daýys berý nátıjeleri boı­yn­sha saılaý qajettiliginen bas tartýǵa jol bermeıdi. 31 qańtarda Konstıtýsııalyq Keńes Prezıdent ókilettigin uzartý jóninen josparlanǵan referendým el Konstıtýsııasyna sáıkes kelmeıdi dep ha­bar­lady. Odan keıin Prezıdent Nazarbaev referendým ornyna merziminen buryn prezıdenttik saılaý ót­kizýdi usyndy. Prezıdenttiń sheshimin Konstıtýsııanyń demo­kra­tııalyq prınsıpterine adaldyq retinde baǵalaǵan jón. Qazaqstan modernızasııa jolymen damydy, tabystar, ásirese burynǵy Keńes odaǵynyń ózge elderimen salystyrǵanda, kózge kórinip tur. Memleket basshysy elde turaqtylyqty, ekonomıkalyq jáne áleýmettik progresti qamtamasyz etti. Saıası reformalarmen baılanystyra otyryp, osy progresti bolashaqta da qamtamasyz etý qajet. Prezıdent Nazarbaevtyń sheshimi osy baǵyttaǵy joldy jalǵastyra alady. (Germanııadaǵy bıleýshi HDS/HSS odaǵy frak­sııa­sy Atqarýshy hatshysynyń baspasóz úshin málim­demesi).