Bekireden et jeımiz

Qaraǵandyda balyqtyń osy túri ósirile bastady Arqada mynadaı áńgime bar. Baıaǵyda bizdiń jaqtyń jigitine tıgen batys óńirdiń bir qyzy: «Bekireniń basyn jegen qaıran basym, sasyq qoıdyń basyn jep qor boldym-aý», depti-mys. Osy sózdiń beker emestigin biz qazir bilip júrmiz. Parqyna kóz jetkizgińiz kelse, bekire men qoı etiniń baǵa­syn salystyryp kórińiz. Qoı eti­niń qazirgi baǵasy myń teńgeniń muǵ­darynda. Al bekire balyqtyń bir kılosy naryqta 4-5 myń teń­ge­ge baryp tumsyq tireıdi-aý... Endi bir az ǵana ýaqyttan keıin bekire balyqtyń Arqa jurtyna tańsyq bolýdan qalatyn túri bar. Olaı deýge negiz de joq emes. Dmı­trıı Ábildın degen kásipker Qaraǵandynyń irgesindegi Úshtóbe aýylynyń mańynan balyq ósiretin sharýashylyq ashty. Eki jylǵa ulasqan eńbek dalaǵa ketpepti. Taıaýda osy biregeı kásip­oryn kóp­ten kútken sharýany iske asyrdy: arnaıy haýyzdarǵa balyq shabaq­tary jiberildi. Bular kásiporynnyń tapsyrysy boıynsha Shymkenttegi tálimbaqta ósirilgen 15 myń sibir bekiresi bolatyn. «Kásiporyn ózi­niń tolyq qýatyna shyqqanda, – deıdi kásip­ker senimdi túrde, – jylyna 45-50 ton­na baǵa­ly balyq etin óndi­retin bolady. Bas­seın­der sanyn 13-ke jetkizý de oıda bar». «QazAgroQarjy» lızıngtik kom­­­pa­nııa­sy kórsetken qoldaýdyń arqa­syn­­da ba­lyq fermasy Lat­vııada ázirlen­gen ­jo­baǵa sáıkes eýro­palyq zamanaýı qu­ral-saı­man­darmen jab­dyqtalǵan. «S­úrin­­beıtin tuıaq joq» demekshi, adam bala­sy keıde meı­linshe yj­daǵattylyqty qa­jet etetin jumys barysynda qa­te­­lesýi múmkin. Osynyń aldyn alý maq­sa­ty­n­da kásiporyndaǵy bas­­qarý jú­ıesi barynsha avtomat­tan­dy­ryl­­ǵan. Arnaıy kompıýterler sý­dyń kólemi men ǵımarattaǵy aýa­ny rettep turady. Buǵan usaq sha­baq­­tardy belgili ýaqytynda qorek­­ten­dirip otyrýdy qosyńyz. Al osyn­daı asa jaýapty mindettiń bárin Reseıdiń Astrahanynan arnaıy shaq­yrylǵan maman atqarady eken. «О́zimniń tájirıbemnen uqqa­nym, bıznestiń eki túri bar, – dep syr bólisedi kásipker Dmıtrıı Ábildın. – Birinshisi – taptaýryn bolǵan jol. Buǵan tógip aqsha da sal­maısyń, táýekeli de az. Alaı­da, onyń ákeler paıdasy da shekteýli. Ekinshisi – tyńnan jol salý. Munyń táýekeli de joǵary, qarjyny da molynan salý kerek. Biraq, túbi tabysqa kenelerińiz anyq». Kásipker bul sharýany bastamas buryn kóp izdenipti. Eýropa men Reseıdi sharlap, ondaǵy balyq sharýashylyǵymen aınalysatyn fermalardyń jumysyn jalyq­paı júrip zerttegen. Sóıtip júrip, ishindegi bizdiń qysy qyty­myr ólkege shydas beretin tehnolo­gııany tańdap alypty. Onysy sýmen jabdyqtaýdy tuıyqtaý qondyrǵysy dep atalady eken. Munyń jumys isteý mánisi myna­daı: sýdy jylytýǵa ketetin shy­ǵyn­­dy barynsha azaıtý. Bas­seın­­­­derdegi sýdy aýystyryp, ony qaıta jylytyp otyrý dege­ni­ńiz qyp-qyzyl shyǵyn eken. Al ar­naıy qondyrǵynyń kómegimen sý­dy tazartyp otyrsa, «qoı da aman, qasqyr da toq» degen­deıin, upaı túgel bolatyn kóri­nedi. Jalpy, mundaı júıeniń kómegimen kez kelgen baǵaly balyq­ty ósirýge bolady eken. Al Dmıtrıı bolsa, sibir bekiresin tańdaǵan. Bekire balyqtyń eti de arzan emes. Jobamen bir kılosy 5 myń teńge bolmaqshy. Mundaı baǵaǵa balyq jeminiń de áseri az tımeıdi. Máselen, kásipker qazirgi tańda jemdi Polshadan tasyp júr. Qazaqstanda sapalysy tabylmaǵan soń osylaısha alystan arbalaýǵa týra keledi. Bolashaqta balyq qoregin Danııa men Gollandııadan da jetkizý josparda bar. Sharýasyn dóńgeletip al­ǵan soń Dmıtrıı qara ýyldy­ryq alýǵa mamandandyrylǵan keshen salsam deıdi. Bul, árıne shy­ǵy­­ny mol sharýa. Biraq túptiń-túbin­de eńbekti aqtaıtyny anyq. Mysaly, bekire balyq uryq shashý mezgiline 17-18 jasta jetedi eken. Erkegi bul «pisken shaqty» 20-22 jasta bastan keshetin kórinedi. Bul kezde balyqtyń salmaǵy 8 kıloǵa deıin tartady deıdi. Iаǵnı, ýyldyryq alam degen betinen qaıtpasa, Dmı­trıı sabazǵa birneshe jyldyń so­ńyn sabyrmen kútýge týra keledi. «Bázbireýler pıtomnıkte ósi­ril­gen balyqty «jasandy» dep kemsitip jatady. Men munymen kelispeımin. Bul degenińiz – naǵyz tabıǵı balyq. Bir aıyr­mashylyǵy, tabıǵatta balyq jyldyń sanaýly aılarynda ǵana ósedi. Al qoldaǵy balyq jan-jaqty jasalǵan jaqsy jaǵdaı­da jyl on eki aı óse beredi. О́zińiz qarańyz, temperatýra 20-22 gradýs, jaryq belgili tártip­pen beriledi, tamaǵy toq», – deıdi óz isine shyn berilgen kásipker. Al bolashaqta tuqym shashý jy­lyna eki ret – kóktem jáne kúz mezgilderinde iske asyryl­maq­­shy. Ol kezde kásipker ózi­niń ınk­ý­batorynda ósirilgen shabaq­tar­dy basseınge jiberedi. Qazi­rdiń ózin­de bıylǵy maýsym aıynda Ýk­raı­nadan ákelin­gen uryq­tan­dyrylǵan ýyldyryq­tardan shabaq órbip, olar táp-táýir ósip keledi eken. «Qudaı qalasa, aldymyzdaǵy qazan aıynda salmaǵy ortasha alǵanda 2 kılo bolatyn bekire balyq kenshiler astanasyndaǵy saýda núktelerine túse bastaıdy», – dep eki alaqanyn ysqylap otyr «Karaganda-Osetr» JShS-niń dırektory Dmıtrıı Ábil­dın. О́zi Qazaqstannyń batysy­na barǵanynda Atyraý qazaq­tary­nyń bekire balyqtan et jeıtinin kóripti. «Týra bizdegideı qamyr salyp, «besbarmaq» qylyp jeıdi eken. Sátin salsa, biz de bekireden et jep, sorpa ishetin bolamyz», – dep kúledi úlken úmit júregine uıa salǵan kásipker. Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» Qaraǵandy oblysy