joǵary kerneýli jelisi jobasy merziminen buryn aıaqtalady
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde júzege asyrylyp jatqan irgeli jobalardyń biri – 500 kV «Soltústik – Shyǵys – Ońtústik» joǵary kerneýli jelileriniń qurylysy. Bıyl el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı «KEGOC» AQ atalǵan tranzıttik dálizdiń birinshi kezeńin, ıaǵnı, 500 kV «Ekibastuz – Shúlbi GES (Semeı) – О́skemen» joǵary kerneýli jelileri jobasyn merziminen buryn aıaqtaýdy josparlap otyr.
Bul jóninde atalǵan joǵary kerneýli jelileri jobasy aıasynda Shyǵys óńirinde salynyp jatqan nysandarmen tanysqan «Samuryq-Qazyna» AQ Basqarma tóraǵasy О́mirzaq Shókeev málimdedi. «Samuryq-Qazyna» jetekshisi qurylys-montajdaý jumystaryna joǵary baǵa berip, «KEGOC» AQ pen merdiger kompanııalarǵa jobany sapaly oryndaǵany úshin alǵysyn bildirdi. Atalǵan joba eki kezeńnen turady. Iаǵnı, birinshi kezeńdegi 500 kV «Ekibastuz – Shúlbi GES (Semeı) – О́skemen» jelisiniń josparly iske asyrylý merzimi 2017 jylǵa belgilense, ekinshi kezeńdegi «Shúlbi GES (Semeı) – Aqtoǵaı – Taldyqorǵan – Alma» jelisin 2018 jyly aıaqtaý kózdelgen.
«KEGOC» AQ Basqarma tóraǵasy Baqytjan Qajıev barlyq qurylys-montajdaý jumystary aǵymdaǵy jyly kúzde aıaqtalatynyn, jabdyqtarǵa keshendi synaq júrgizgennen keıin «Ekibastuz – Shúlbi GES (Semeı) – О́skemen» joǵary kerneýli jelisin aǵymdaǵy jyldyń jeltoqsan aıynda paıdalanýǵa berý josparlanyp otyrǵanyn jetkizdi.
– Bul qazaqstandyq energetıkterdiń el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnaǵan salmaqty tartýy bolmaq, – dep atap ótti «KEGOC» AQ basshysy.
Kompanııa ókilderiniń aıtýynsha, jobanyń birinshi kezeńin iske asyrý sheńberinde josparlanǵan 500 jáne 220 kılovolttik uzyndyǵy 700 shaqyrym quraıtyn elektr jetkizý jelileriniń qazirdiń ózinde 673 shaqyrymnan astamy salyndy.
Sondaı-aq, 500 kV «Semeı» men «О́skemen» qosalqy stansalarynda jáne 1150 kV «Ekibastuz» qosalqy stansasynda qurylys-montajdaý jumystary júrgizilip jatyr. Qosalqy stansalardyń qurylysyn salýǵa tek otandyq ónimder qoldanylyp keledi.
– Shyǵys tranzıti qurylysynyń birinshi kezeńi tolyǵymen «KEGOC» AQ jeke qarajaty esebinen salynyp jatqanyn erekshe atap ótkenimiz abzal, – dedi Baqytjan Qajıev.
Jalpy, 500 kV «Ekibastuz – Shúlbi GES (Semeı) – О́skemen» jelisiniń paıdalanýǵa berilýi – «Soltústik-Shyǵys» baǵytyndaǵy jelilerdiń ótkizý qabiletin arttyrady. Sonymen birge, Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy elektr energııasy tapshylyǵyn óńirdegi Reseıdiń birtutas elektr jelileri arqyly ótetin energııa júıesimen qosatyn qoldanystaǵy jelilerdiń jaı-kúıine qaramastan jabýdy qamtamasyz etedi. Sondaı-aq keleshekte Ertis GES-i kaskadynan tolyq qýat berýdi qamtamasyz etedi.
Baqytjan Qajıevtiń málimeti boıynsha, Shyǵys tranzıtiniń ekinshi kezeńi – «500 kV «Shúlbi GES (Semeı) – Aqtoǵaı – Taldyqorǵan – Alma» joǵary kerneýli jelisiniń qurylysy aǵymdaǵy jyly bastaldy. Bul kezeńdi aıaqtaý merzimi – 2018 jyl.
Ekinshi kezeńniń jumystaryn shegine jetkizý – Qazaqstannyń «Soltústik-Ońtústik» baǵytyndaǵy ulttyq elektr torabynyń tranzıttik áleýetin arttyrýǵa múmkindik beredi. Sonymen birge, temirjoldardyń elektrlendiriletin ýchaskeleriniń elektr qýatyna degen qajettiligi men taý-ken ónerkásibi nysandarynyń energııalyq syıymdylyǵyn qamtamasyz etýge jáne shekaralas aımaqtar men jańartylatyn energııa kózderin damytý úshin qolaıly jaǵdaı jasaıdy. Bul – qazirgi tańda júzege asyrylyp jatqan «Jasyl ekonomıkaǵa» kóshý tujyrymdamasyndaǵy ózekti máselelerdiń biri. Sondaı-aq, Shyǵys óńiriniń Qazaqstannyń birtutas elektr júıesimen baılanysyn kúsheıte túsedi.
Jobanyń áleýmettik mańyzy zor. Aıtalyq, qurylys jumystary kezeńinde 1861 jańa jumys orny quryldy.
Jalpy, kompanııanyń energetıka salasyndaǵy aýqymdy jobalardy júzege asyrýdaǵy tájirıbesi mol. Ulttyq elektr jelisin damytýdyń uzaq merzimdi strategııasyn josparly túrde jáne oıdaǵydaı iske asyrýy sonyń aıǵaǵy. Máselen, 2009 jyly kompanııa eki iri kólemdegi ınfraqurylymdyq jobany, atap aıtqanda, «Soltústik – Ońtústik» tranzıtiniń 500 kV ekinshi jelisi men «Jitiqara – О́lke» jelisi jobalaryn aıaqtaǵan bolatyn. «Soltústik – Ońtústik» tranzıtiniń ekinshi jelisin salý elimizdiń ońtústigine elektr energııasyn 600 MVt-tan 1259 MVt-ge deıin eki esege arttyrýǵa múmkindik berdi. Sonymen birge, sol kezeńde oryn alǵan Qazaqstannyń ońtústigindegi elektr energııasy tapshylyǵyn sheshti. Al Aqtóbe men Qostanaı oblystaryn baılanystyratyn «Jitiqara – О́lke» jelisi Aqtóbe energııa torabynda qazaqstandyq elektr energııasynyń jetispeýshiligi máselesin sheship, óńirdegi tutynýshylardyń Reseıden jetkiziletin elektr qýatyna táýelsizdigin qamtamasyz etti.
2014 jyly taǵy bir aýqymdy joba – «Qazaqstannyń 500-220 kV kerneýli ulttyq elektr torabyna jalǵanatyn 500 kV «Alma» qosalqy stansasy» oıdaǵydaı aıaqtaldy. «Alma» qosalqy stansasynyń táýelsizdik jyldarynda salynǵan 500 kV kerneýli alǵashqy qosalqy stansa ekendigin atap ótken jón. Bul jobanyń paıdalanýǵa berilýi – Almaty qalasy men Almaty oblysynyń tutynýshylaryn elektrmen jabdyqtaýdyń senimdiligin edáýir arttyryp, óńirdiń damýyn qamtamasyz etti.
Taǵy bir atap óterlik jaıt, «KEGOC» AQ ulttyq elektr torabynyń (UET) jabdyqtaryn jańǵyrtý jumystaryn aıaqtamaq. Osy oraıdaǵy mindetter «Ulttyq elektr torabyn jańǵyrtý» jáne «UET-ty jańǵyrtýdyń II-kezeńi» ispetti aýqymdy jobalardy júzege asyrý arqyly sheshildi. Osy arqyly qýatty transformatorlar, reaktorlar, kommýtasııalyq apparattar, tok pen kerneýdi ólsheý transformatorlary jáne basqa da bastapqy jabdyqtar aýystyryldy. Nátıjesinde, energııa júıeleri jumysynyń tıimdiligi men turaqty jumysy qamtamasyz etildi, qosalqy stansalar jabdyqtaryndaǵy tehnologııalyq buzylýlar 4 esege qysqardy, tutynýshylardy elektrmen jabdyqtaýdyń senimdiligi men sapasy artty.
Jalpy, kompanııanyń barlyq jobasynyń iske asyrylǵanyn atap ótken jón.
Zamanaýı qural-jabdyqtar men ózekti tehnologııalardy qoldaný – Qazaqstannyń ıntellektýaldyq energııa júıesiniń ózegi bolatyn belsendi-beıimdelgish ulttyq elektr torabyn (Smart Grid tehnologııasy bazasynda) qurý syndy kompanııany ınnovasııalyq-tehnologııalyq damytý jónindegi strategııalyq maqsatqa jetýge baǵyttady.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy