Sýdyń da suraýy bar

Sý – tirshilik kózi. Elimizdiń keıbir óńirlerinde sý resýrstarynyń tapshy­lyǵy ekonomıkanyń ken ıgerý salalaryn, sonymen qatar, jeke qalalardy jáne ónerkásiptik keshenderdi damytý úshin tabıǵı áleýetti tolyq iske asyrýǵa múmkindik bermeıdi. 2020 jylǵa deıingi Qazaqstan Respýblıkasynyń sý sektory men sý sharýashylyǵy saıasatyn damytý tujyrymdamasynda sý resýrstarynyń tapshylyǵy, jerbeti jáne jerasty sýlary­nyń lastanýy, sý shyǵyndarynyń norma­dan tys kóp mólsherde bolýy, halyq­ty sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý máse­le­siniń shıelenisýi, memleketaralyq sý bó­lisý máseleleri ashyq aıtylǵan. Qazirgi kezde aýyl sharýashylyǵyn sýmen qamtý birshama qysqardy, ıaǵnı júıeli sýarylatyn alqap kólemi eki ese azaıdy. Sý sharýashylyǵynyń turaqty damýyna sý resýrstaryn ıntegraldy paıdalaný, sýarý júıelerin keshendi qaıta qurý jáne sýdy únemdeý tehnologııalary men sýarýdyń zamanaýı tehnıkasyn endirý jolymen qol jetkizýge bolady. Osy máselelerdi tıimdi sheshýdiń joly sý sharýashylyǵyn ǵylymı qamtamasyz etý bolsa kerek. Bul áleýmettik-ekonomıkalyq turaqtylyq­ty jáne elimizdiń damý baǵytyn eleý­li dárejede qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Mine, Taraz qalasynda ótken «Sý sharýashylyǵyn ǵylymı qamtamasyz etý – turaqty damý faktory» atty II halyq­aralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııasy sý sharýashylyǵyn turaqty damytý men sý resýrstaryn tıimdi paıdalaný máselelerine arnaldy. Jıynǵa Reseı, Ortalyq Azııa jáne Kavkaz memleketteriniń sý sharýashylyǵy salasynyń jetekshi ǵalymdary men mamandary qatysyp, sýarýdyń ınnovasııalyq tehnologııalaryn paıdalaný, sý sharýashylyǵynyń ekonomıkasy jáne ekologııasy, aýyl sharýashylyǵyn sýmen qamtý jáne jaıylymdardy sýlandyrý boıynsha oılaryn aıtyp, pikirlerimen bólisti. Transshekaralyq sý resýrstaryn damytý­daǵy jáne basqarýdaǵy yntymaq­tas­tyq kórshiles memleketterdiń jalpy áleýmettik jáne ekonomıkalyq turaqt­y ósýiniń, qoǵamdyq densaýlyqty saqtaý­dyń, azyq-túlik jáne energetıkalyq qaýip­sizdiktiń, qorshaǵan ortany qorǵaýdyń, apat­tar­dyń aldyn alýdyń, qalanyń jáne aýyldyń turaqty damýynyń, klımattyń ózgerýine beıimdelýiniń negizi bolyp tabylady. Sondyqtan halyqaralyq quqyq normalaryna sáıkes, transshekaralyq jáne sektoraralyq mánde sý resýrstaryn birlesip damytýdy jáne basqarýdy kúsheıtý qajet, deıdi sý sharýashylyǵynyń mamandary. Iá, shynynda sý resýrstary tapshy­lyǵynyń kúsheıýine jáne ekologııalyq tutastyqty saqtap qalý qajettigine baılanysty melıorasııa men sý sharýashy­lyǵyn damytýda memlekettik basqarý júıesin jetildirý kerek. Sondaı-aq, aýyl­sharýashylyq daqyldaryn ártarap­tan­dyrý barysynda jerbeti jáne jeras­ty sýlaryn paıdalaný negizinde sýdy únemdeý tehnologııalarynyń keńinen endirilýi, shalǵaıdaǵy mal sharýashylyǵyn damytý úshin aýyz sý, shaıyndy sýlardy tazartý, aýyl sharýashylyǵyn sýmen qamtamasyz etý jáne jaıylymdardy sýlandyrý boıynsha naqty sharalardy qolǵa alý úshin «Melıorasııa týraly» jáne «Gıdrotehnıkalyq qurylym­dardyń qaýipsizdigi týraly» zańdardyń qabyldanýy qajet. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan» Jambyl oblysy