Asyl – tastan, aqyl – jastan

Sondyqtan árbir jas oblystyń órkendeýine belsene atsalysýy tıis « Búgin biz ótken jyly atqarylǵan jumystar týraly aıtamyz jáne aldaǵy jospardy birge talqylaıtyn bolamyz. Biz úshin jańa izdenispen, batyl qadammen jumys isteý – negizgi másele. Al halyq áleýmettik-ekonomıkalyq, rýhanı saladaǵy jaqsy ózgeristerdi óz ómirinen anyq sezinýi kerek...». О́tken jyly oblysqa ákim bolyp ta­ǵaıyndalǵan kezinde qazaq tilinde kibirtiktep sóıleıtin Qanat Bozymbaev arada bir jyl ótkende, mine, osylaısha emin-erkin kósilgen. «Maǵan úsh aı ýaqyt beriń­der, sodan keıin sendermen sýyrypsalma aqyndarsha aıtysatyn bolamyn», degen qaljyńyn 100 paıyz oryndamasa da, jy­rym-jartylaı «túgendeı» bastapty. Ákim ómirindegi osy bir jaǵymdy my­sal sııaqty, el ómirinde de árbir jyl­dyń óz taǵylymy, óz tarıhy bolady. Ol, árı­ne, qoǵam men memlekettiń ósip, órken­deýi­nen kórinse bek jaqsy. Sondyqtan ob­lys ákiminiń «Biz jyldan-jylǵa ja­ńaryp, jańǵyryp kelemiz. Táýelsiz Qa­zaqstannyń ár jyly – bul jańa tarı­hy­myzdyń tutas bir dáýiri. Biz úshin ótken jyl – naq osyndaı kezeń boldy», deýi Otan degen otty júrekten shyqqan shy­naıy sóz dep uǵyndy esepke jıylǵan halyq. Jyl basynan bastap-aq ónerkásip óni­min óndirýde oń yrǵaq qalyptasqan. Onyń kólemi 2009 jylmen salystyrǵanda 14,0%-ǵa ósip, 124,7 mlrd. teńgeni qurap­ty. О́ndiristiń bul aıtarlyqtaı ósimi oblys kásiporyndarynyń óndiris kólem­derin ulǵaıtý jáne ındýstrııalandyrý kartasyna engizilgen jańa óndiristerdi iske qosý esebinen qamtamasyz etilipti. Ken óndirý ónerkásibinde jáne ashyq kenishterdi ıgerýde ótken jyly 7,7 mlrd. teń­geniń ónimderi óndirilgen. О́sý qar­qyn­­dary fosfor shıkizatyn, altyn qu­ramdy kendi, barıt rýdasy men qoıyrt­palaryn, ák tasyn jáne gıpsti, tabıǵı qumdy ón­dirýdi arttyrý esebinen qam­tama­syz etilgen. О́ńdeý ónerkásibi sala­synda hımııa, metallýrgııa ónimderin, daıyn metall, re­zeńke jáne plastmassa buıymdaryn, ózge de metall emes mıneraldy ónimderdi, teri jáne soǵan jatatyn ónimderdi óndirý kólemderin aıtarlyqtaı arttyrý esebinen ósim 13,4%-dy qurapty. Qara metaldar óndirýde ferroqoryt­palardy shyǵarýdyń ósimi baıqalǵan. О́t­ken jyly elektr qýatyn óndirý, jetkizý jáne taratýdy 27,8%-ǵa ósirý esebinen elektrmen jabdyqtaý, gaz, bý berý jáne aýany baptaýda jumysty jáne qyzmetti óndirý kólemderi 30%-ǵa ósken. Oblystyń ońdy isi búginde ınvestısııa tartýmen aıqyndalatyny shyndyq. Osy turǵydan alǵanda, negizgi kapıtalǵa sa­lynǵan ınvestısııalardyń jalpy kó­lemi 140,8 mlrd. teńgeni, onyń ishinde mem­lekettik bıýdjettiń qarajaty 23,8 mlrd. teńgeni, kásiporyndardyń óz qara­jat­tary 38,5 mlrd. teńgeni, shetel qa­rajattary 40,8 mlrd. teńgeni jáne qa­ryzǵa alynǵan qarajattar 37,7 mlrd. teń­geni quraǵan. Sonymen qatar, negizgi ka­pıtalǵa salyn­ǵan ınvestısııalardaǵy mem­lekettik bıýdjet qarajatynyń úlesi 7,6 paıyzdan 16,9 paıyzǵa deıin, óz qarajattarynyń úlesi 7,9 paıyzdan 27,3 paıyzǵa deıin, qaryzǵa alyn­ǵan qarajat­tar úlesi 7,8 paıyzdan 26,8 paıyzǵa deıin artypty. Indýstrııalyq-ınnova­sııalyq damý joq jerde ósip, órkendeý de joq. Búgingi tańda 2010-2014 jyldarǵa ar­nalǵan údemeli ın­dýs­trııa­lyq-ın­no­va­sııa­lyq damý baǵ­dar­la­ma­sy sheń­be­rinde ob­lys­ta jalpy quny 665,5 mlrd. teńgege 22 jo­ba­ny jú­zege asyrý jos­par­­la­nypty. О́tken jy­­ly 52,7 mlrd. teń­ge so­masynda 7 ın­ves­tı­sııa­lyq joba iske qo­syl­ǵan. Sóıtip 2,5 myń­­nan astam jumys orny ashylǵan. Memlekettik údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan 3 jańa jo­basy bar. Olar: Qarataýdaǵy «EýroHım-Ýdobrenııa» zaýyty, Shý qalasyndaǵy qus fabrıkasy jáne «Qazfosfat» kompanııa­sy­nyń 12 mlrd. teńge turatyn kúkirt qysh­qylyn shyǵaratyn sehy. Munyń ishinde el kópten beri qulaqtanyp, jumysyn asyǵa kútip otyrǵan «EýroHım-Ýdobrenııa» za­ýy­­tynyń jobasy bes jyldan beri sa­ǵyzdaı sozylyp kele jatyr. Bul joba tý­raly buryn da jazǵanbyz. Áli de jaza beremiz. Mine, oblys ákimi Q.Bozymbaev ob­lys halqy aldyndaǵy esebinde el nazaryn osy jobaǵa taǵy bir aýdardy. Iаǵnı, quny 394 mlrd. teńge bolatyn alyp zaýyt sa­lyp, oblys pen Qarataý qalasynyń 3,5 myń adamyn jumysqa tartamyz dep qul­shynyp otyrǵan reseılik atalǵan kompanııa men el Úkimeti arasyndaǵy kelisim ózi­niń sońǵy satysynda tur eken. Buǵan da shú­kir, áıtpese, «Aspannan kıiz jaýsa da, kedeıge ultaraq jetpeıdi» degendeı, etektegi el «Báse, bul neǵylǵan batpan quıryq, Qa­rataýda jatqan quıryq», dep kúder úze bastaǵany ap-anyq edi. Aýyl sharýashylyǵy salasynda da aıtarlyqtaı jumys bar oblysta deıtin bolsaq, barshany «Bárekeldi!» degizgeni, ót­ken jyly oblystyń agroónerkásip sa­lasynda 8,3 mlrd. teńge ıgerilipti. Onyń ishinde sýbsıdııalar 1,4 mlrd. teńgeni qu­raǵan. Bul orta eseppen alǵanda 550 jańa MTZ-80 traktorynyń qunyna teń eken. Osydan on jyl buryn oblystaǵy asyl tuqymdy mal sharýashylyqtarynyń sany 17 bolsa, qazir olardyń sany – 104-ke jetken. Byltyrdyń ózinde jańadan 15 sha­rýashylyq qurylǵan. Bıyl taǵy 11 sharýa­shylyq qosylady. Búginde oblysta 15 mal bordaqylaý ala­ńy­nyń jumys istep tur­ǵanyn da aıta ketý kerek. «Merki et» kom­bınaty «Halal» stan­dar­tyna saı Iran memleketine qoı etin eks­porttaýdy elimizde al­ǵash ret jú­zege asy­ra bastady. Bıyl «Lý­go­voı jylqy za­ýyty» kom­panııasy 30 myń bas shoshqa ósiretin keshendi iske qos­paq eken. Oblys ákimi esep berý ba­rysynda aýyl sharýa­shy­lyǵyna baılanys­ty bir máselege kóńil aýdarý qa­jettigin usyndy. Ob­lys boıynsha 887 mal dá­rigeri jetispeıdi eken. Onyń ús­tine jumys istep júrgen­deriniń 60 paıy­zy­nyń jasy 50-den as­qan. Demek, endi 10 jyl­dan keıin mal dárigeri kadrlaryna degen suranys óse túsýi múmkin. Sondyqtan, árbir sharýa qojalyǵy óz esebinen aýyl­dyń bilimdi, bilikti jas­taryn mal dárigeri mamandyǵyn alýyna qoldaý kórsetse, eki jaqqa da tıimdi bolar edi. Ákim usynysy esepke jınalǵandar tarapynan qoldaý tapty. Degenmen, oblys agrarshylary aldynda turǵan negizgi maqsattardyń biri – aýyl sha­rýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeýdi damytý. Búginde bul baǵytta 433 kásiporyn men seh jumys istep tur eken. Byltyr olar 41,3 mlrd. teńgeniń ónimderin ón­dirgen. «POSh-Taraz fabrıkasy» tops (shúıke) óndirý jobasyn iske asyrý arqyly ob­lysta bııazy júndi qoı sharýashylyǵyn damytý úshin múmkindik týǵyzǵany da ha­lyqty qýantyp otyr. О́tken jyly sybaılas jemqorlyqqa qatysty 121 qylmystyq is qozǵaldy. 259 qu­qyq buzýshylyq faktileri oryn aldy. Árıne, bul kórsetkish joǵary. Sebebi, oryn alǵan teris áreketter mindetti túrde tirkelip otyr. Jaýaptylar qatań jazaǵa tartylýda. Oblysta bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet pen óner, sport pen týrızm salasyn damytýda da kóptegen nátıjeli ister atqarylǵan. Aldaǵy ýaqytta da at­qa­ratyn ister de barshylyq. Qylmysqa qar­sy kúreske qoldaý kórsetý basty nazarda. «Nur Otan» partııasynyń oblystyq fılıalynyń belsendi jumysyna da el ra­zy. Búginde partııanyń oblystaǵy mú­she­leriniń sany 72 myńnan asty. Úkimettik emes uıymdarǵa qoldaý kórsetý úshin oblys bıýdjetinen ótken jyly 45 mln. teńge bólinipti. Bul al­dyń­ǵy jylǵa qaraǵanda 36 paıyzǵa artyq. Oblys ákiminiń jastar máselesin bas­ty nazarda ustaýy úlgi tutýǵa turarlyq. Jastar saıasatyn qoldaýǵa 89 mln. teńge bólinipti. «Jasyl el» jasaqtary, jas­tar­dyń qurylys otrıadtary belsendi jumys atqarǵan. «Asyl – tastan, aqyl – jastan», deıdi halyq. Jastardyń qaıraty men jańa oılary bizge árqashanda qajet. Sondyqtan, oblys ákimi árbir jas azamat oblystyń órkendeýine belsene aralasýy tıis dep sanaıdy. Halyqta «Bereke basy – birlikte» degen sóz bar. Qoǵam men memleket úshin eńbek etý – birligi bar eldiń kórinisi. Yn­tymaǵy jarasqan Qazaqstan – osy qa­sıettiń baǵasyn baǵalaı bilgen el. Táýel­siz Otanymyzdyń ómirindegi tarıhı jetistikterde árbir patrıot qazaq­stan­dyq­tyń óz úlesi bar. Jambyl oblysy óziniń baı tarıhymen, eńbeksúıgish adamda­rymen, halyqtyń ozyq dástúrlerine adal bolýymen erekshelenedi. Sondyqtan el aldynda esep berýge árbir memleketshil adam óz isimen daıar bo­lýǵa mindetti. Ýáde berdiń be, ol oryn­dalýymen qundy. Al eńbektiń ádil baǵa­syn halyq beredi. Árıne, Q.Bozym­baev bir jylda bárin tyndyrdy dep aıtýǵa bol­maıdy. Nátıjeli jumys isteý úshin ákim árdaıym ózine de, basqaǵa da ta­lapshyl bolýy kerek. Jaýapkershilikpen qyzmet atqarýy qajet. Jaryssózge oblystyq ardagerler ke­ńe­siniń múshesi T.Músirálıev, «Taraz metallýrgııa zaýyty» kompanııasynyń bas dırektory K. Sartaeva, Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń múshesi, grek etnomá­denı birles­tiginiń tóraǵasy Georgıı Býıýkıdı, Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń 2 kýrs stýdenti Z.Zaınýlına, Parlament Májilisiniń depý­taty A.Momyshev, ob­lys­tyq máslıhat depý­taty A. Maılybaev shyǵyp, Elbasynyń áleýmettik-ekono­mı­kalyq saıasatyn júzege asyrý barysynda oblysta atqarylyp jat­qan tolymdy tabystarǵa toqtaldy. Zaldyń 4 jerine ornatylǵan mıkrofondar arqyly óńir órkenıetine baı­lanys­ty oı-pikirlerin ortaǵa salyp, tol­ǵandyrǵan saýaldaryn qoıýshylarǵa eshqandaı shekteý bolǵan joq. Jazbasha suraq­tar úshin já­shikterge salynǵan su­raqtarǵa oblys ákimi 15 kúnniń ishinde jaýap beretin boldy. Oblys ákiminiń esebine Prezıdent Ákimshiliginiń memlekettik ınspektory Nurymbet Saqtaǵanov qatysty. Kósemáli SÁTTIBAIULY. Taraz.