Jumyspen, turǵyn úımen qamtýdyń jańa qyrlary

Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen ótken kezekti Úkimet otyrysynda Elbasynyń «Nur Otan» partııasynyń HIII sezinde bergen tapsyrmalaryn júzege asyrý maqsatynda birqatar mańyzdy máseleler qaraldy. Sonyń biri halyqtyń eńbekpen óz betinshe shuǵyldanatyn, jumyssyz jáne áleýmettik jaǵdaıy tómen toptarynyń jaǵdaıyn jaqsartý máselesi boldy. Atalǵan másele boıynsha baıandama jasaǵan Eńbek jáne ha­lyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Gúlshara Ábdiqalyqova osy maqsatty júzege asyrý úshin arnaıy baǵdarlamanyń ázirlen­gen­digin aıta kelip, onyń ba­ǵyttary týraly baıandap berdi. Ol baǵdarlamaǵa negizinen alǵan­da aýyl halqy tartylmaq. Sonyń ishinde jastar jaǵdaıyna birinshi kezekte mán beriletin bolady. Baǵ­darlama «Eńbekpen qamtý-2020» dep atalady. Baǵdarlamany júzege asyrý negizinen alǵanda úsh baǵyt boıynsha oraılastyrylǵan. Birinshi, joǵarydaǵy toptarǵa jatatyn azamattardy ózderiniń turǵylyqty orny boıynsha ju­mys­qa tartý kózdeledi. Birinshi ke­zekte olardy qaıta daıarlyqtan ótkizip, jańa mamandyq berý, olar­dyń jeke isterin uıymdas­ty­rýǵa qoldaý kórsetý másele­le­ri qarastyrylady. Ekinshi, turǵylyqty orny boı­ynsha mundaı múmkindik bol­maǵan jaǵdaıda olardy óz erikteri boıynsha ekonomıkasy alǵa bas­qan basqa óńirlerge kóshirý máselesi kózdeledi. Oǵan kelisim bolmaǵan jaǵdaıda utqyr top­tardy uıymdastyrý arqyly bas­qa jerlerge baryp-kelip jumys isteý máselesi qarastyrylady. Osy rette elimizde júzege asy­rylý ústindegi ındýstrııalyq-ın­novasııalyq damý baǵdarlamasy jáne «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasymen osy sharýany oraılas júrgizý eskerilgen. Iаǵnı, jańadan iske qosylǵan joba­larǵa, elimizdegi ashylý ústindegi fabrıkalar men zaýyttarǵa, bas­qa da kásiporyndarǵa jumys­syz­dar men áleýmettik az qamtylǵan toptardy tartý isi oılasty­rylýda. Baǵdarlamanyń úshinshi baǵy­ty – aýyldaǵy kásipkerlikti jan­dandyrý, osy arqyly turǵy­lyq­ty jerden jańa kásip kózderin ashý bolyp tabylady. Buǵan múm­kindik bolmaǵan jaǵdaıda kórshi aýdandardan jumys kózderi qa­ras­tyrylyp, azamattar vahtalyq ádis boıynsha jumysqa tarty­la­dy. Halyqtyń atalǵan baǵdar­la­ma­ǵa qatysatyn toptaryn aıqyn­daý negizinen jergilikti ákim­dik­terge, sonyń ishinde, aýdan ákim­de­rine júktelmek. Ondaı toptar­ǵa jatatyn azamattardy aıqyn­daý­dyń bir tártibi belgilenetin bolady. Máselen, ta­bys­tary kúnkóris deńgeıinen tómen adam­darǵa, ásirese, jastarǵa erek­she nazar aýdarylmaq. Olar baǵdar­lamaǵa qatysýǵa kelisim bergen jaǵdaıda ózara áleýmettik keli­sim-sharty jasalynady. Bul kelisim-shart baǵdarlamaǵa qaty­sýshyǵa birqatar áleýmettik je­ńil­dik alý múmkindigin usynady. Gúlshara Ábdiqalyqova sondaı múmkindiktiń biri retinde shaǵyn nesıe beriletindigin aı­typ ótti. Ol nesıe kólemi 3 mıllıon teńgeden aspaıtyn mól­sher­de eń ári ketkende 5 jyl merzimge beriledi. Oǵan azamat jańa bar­ǵan jerinen turǵyn úı satyp ala alady. Sondaı-aq is bastaý, kásipkerlikti jandandyrý maqsa­tynda da bólinetin qarjy kózderi de bolady. Baǵdarlama bıylǵy jyly pı­lottyq negizde júzege asyryla bastamaq. Munan keıingi kezeń 2012-2015 jyldardy qamtıdy. Úshinshi kezeń 2015-2020 jyl­dar­dyń aralyǵy. Baǵdarlamany jú­zege asyrýdaǵy negizgi operator Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi bolyp taby­lady. Baǵdarlama qajetti qar­jy­men qamtamasyz etiledi. Osy máselege baılanysty óz sózinde Kárim Másimov atalǵan mınıstrlikke baǵdarlama qabyl­danǵannan keıin barlyq ilespe normatıvtik-quqyqtyq qujat­tar­dy qysqa merzimniń ishinde ázir­leýdi tapsyrdy. Sonymen qatar, Baılanys jáne aqparat mınıstrligine atalǵan máseleni halyq­qa túsindirý maqsatyndaǵy jumys­tardy júrgizýdi júktedi. Sondaı-aq, osy otyrysta El­basynyń «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń kezekti sezinde bergen tapsyrma­syna sáıkes elimizdiń turǵyn úı ry­no­gyn odan ári jetildirý, aza­mattardy qoljetimdi neǵurlym arzanyraq turǵyn úımen qamtý jó­ninde má­se­le de qaraldy. Osy má­sele boı­ynsha baıandama jasa­ǵan Qu­rylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri agenttiginiń tóraǵasy Serik Nokın halyqty qoljetimdi turǵyn úımen qamtý maqsatynda jańa baǵdarlama ázir­lenip otyrǵandyǵyn aıtty. Osy baǵdarlama boıynsha mynadaı má­seleler eskerilgen. Birinshi. Endigi kezekte tur­ǵyn úı qurylys jınaq júıe­siniń ále­ýetin paıdalana otyryp, kredıttik turǵyn úıler salý isi qolǵa alynatyn bolady. Osy maqsatta Turǵyn úı qurylys jınaq banki atalǵan baǵdarla­maǵa qatysý múm­kindigi bar aza­mattardy anyq­tap, olarǵa tıisti nesıe bólý jó­ninde kelisim-shart­tar jasaı­tyn bolady. Os­yn­daı kelisim-sharty bar azamat­tardyń tizimin jergilikti atqarý­shy organdarǵa jiberedi. Al jergilikti atqarýshy organdar res­pýb­lıkalyq bıýdjetten bólinetin kredıttik qarjyny paı­dalana oty­ryp, turǵyn úıler salý isin uıymdastyrady. Ol úıler negizinen alǵanda baǵasy jyljy­maı­tyn múlik rynogyn­da­ǵydan arza­nyraq bolyp kelýi tıis. Aldyn-ala málimetter boıyn­sha úshinshi synypqa jatqyzyla­tyn mundaı úılerdiń baǵasy ar­zanyraq bola­dy. Jergilikti atqa­rýshy organdar osyndaı úıdi salyp bol­ǵan­nan keıin bank sa­lym­shylarmen satyp alý-satý shart­taryn jasa­sady. О́z kezeginde salymshy qa­byldaý-tapsyrý aktisi boıynsha páterdi qabyldap alǵannan keıin, Turǵyn úı qurylys jınaq banki jergilikti atqa­rýshy organǵa sa­lynǵan turǵyn úı úshin tıisti qarjyny aýda­rady. Jergilikti atqarýshy organ osy arqyly res­pýblıkalyq bıýdjetten óngen kredıtti óteıdi. Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń derekteri boıynsha, qa­zirgi kúni osyndaı páterlerdi yq­tımal satyp alýshylardyń sany shamamen alǵanda 17 myń adamdy qurap otyr. Al atalǵan baǵdar­lama boıynsha 4 myń páter sa­lynatyndyǵyn esepke alatyn bolsaq, mundaı úılerge suranys­tyń bolatyndyǵy aıqyn. 2011-2012 jyldar ishinde osy keste boıynsha turǵyn úı qu­rylysyn jandandyrýǵa 40 mıllıard teńge qajet etilmek. Osy­ǵan shamamen alǵanda 300 myń sharshy metrdi quraıtyn kredıttik turǵyn úıler salynady. Turǵyn úı qurylysyn jan­dan­dyrýdyń taǵy bir baǵyty – ekinshi deńgeıdegi bankterdi qor­lan­dyrý, osy arqyly atalǵan bank­terdi turǵyn úı qurylysyn jandan­dy­rý baǵdarlamasyna tartý. Atalǵan máselege «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory­nyń qatysatyndyǵy belgili bol­dy. Qor óz esebinen bankterge tur­ǵyn úı qurylysynyń jalpy qunynyń 50 paıyz mólsherinde kredıttik qarjy usynatyn bola­dy. Qalǵan 50 paıyzdy bankter óz esebinen qarastyrýy tıis. Bul qarjylar atalǵan qurylymdarǵa halyqtyń ıpotekaǵa alatyn nesıe qarjysynyń esebinen óte­letin bolady. Osy júıeni tıimdi jaǵdaıda iske qosý úshin turǵyn úı qurylysy bastalǵannan keıin kóp ótpeı-aq atalǵan baǵdar­la­maǵa qatysýǵa tilek bildirgen aza­mattarǵa ıpoteka berile bastaı­dy. Mundaı úılerdiń satý baǵa­syna shekteý qoıylady. Iаǵnı, ha­lyqqa neǵurlym arzanyraq túsýi eskeriledi. Máselen, tolyq ınf­raqurylymmen salynǵan úshinshi synypty úıdiń ár sharshy metri­niń baǵasy 150 myń teńgeden, ek­inshi synypty úıdiń sharshy met­riniń baǵasy 170 myń teńge­den aspaý máselesi qarastyrylyp ot­yr. Halyqqa beriletin ıpote­ka­nyń paıyzdyq mólsherlemesi «Sam­ur­yq-Qazyna» qory men bank­­terdiń shyǵyndary men múd­desin eskere otyryp, 11 paıyzdan as­paı­tyn­daı bolý jóninde áńgime qozǵaldy. Úkimet basshysy Kárim Má­simov osy baǵdarlamanyń júzege asyrý tetikterin áli de pysyqtaı túsýdiń qajet ekenin aıtyp, oǵan bir apta ýaqyt bóldi. Osy ýaqyt aralyǵynda barlyq másele sheshimin tabýǵa tıis. Sondaı-aq, osy otyrysta El­basynyń tapsyrmalarynan týyn­daı­tyn basqa da máseleler qaras­tyryldy. Suńǵat ÁLIPBAI.