Sóz ben istiń birligi

Elbasy Ońtústikke kelgen saparynda: “Shaǵyn jáne orta kásipti órken­detýdi Ońtústikten úırený kerek”, degen bolatyn. Bul kóktem Ońtústikke erte keletindikten emes, eń úlken baılyǵy halqy bolyp tabylatyn aımaqtyń osy sharýany órge qaraı órshelene tartqan lokomotıvteı serpindi kúshpen alyp kele jatqandyǵyna berilgen baǵa edi. Osy jaǵdaı oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń J.Shanın atyndaǵy oblystyq drama teatrynda halyq aldynda bergen esebi  barysynda aıqyn ańǵaryldy. Jalpy, óńirlik ónim alǵash ret 1 trln. teńgeden asqan.  Esep berýde ob­lys bas­shy­sy uzaq-sonar baıandama oqyp,  ótken joldy shıyrlaǵan joq. Jyl boı­ǵy at­qa­ryl­ǵan jumystardy júl­geleıtin aqparat­tyq fılm kór­setildi. Asqar Myrzah­metov kópirgen kóp sózdiń emes, istiń adamy. Onyń aı­ǵaǵy – jumys kór­set­kishi, sapasy. Ob­lys­qa ákim bolyp taǵaıyn­dalǵanda azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtý, eńbek ónimdiligin kóterý úshin tamshy­latyp sýarý, jylyjaılar, kók­ónis qoıma­laryn salý, paıdalanýdan shy­ǵyp qalǵan burynǵy sýarmaly jerlerdi qalpyna keltirý máselelerin kún tár­tibine qoıǵan. Osy ózekti sharýalar qalaı sheshildi? Oblys О́zbekstanmen taqym tiresip qa­tar otyrǵanymen, kórshisinen aýyl­sha­rýa­shylyq salasynda kóp kórset­kishter boıynsha qalyp kelgen-di. Kúz­de yrǵyn yryzdyqqa qaryq bolǵany­men, qysta saqtaıtyn qoımasy, jyl­dyń tórt mezgilinde ónim beretin jylyjaılary joq oblys qys pen kók­temde kórshisiniń ónim­derine táýel­di edi. Oblys ákiminiń dem berýiniń, Túrkistanda jylyjaı­larǵa qajetti qondyrǵylardy daıarlaı­tyn servıstik ortalyqtyń iske qosy­lýy­nyń arqa­synda qazir qarapaıym sharýalar óz aýlasynda jylyjaılar kó­te­rip ala­tyn dárejege jetti. Árıne, kásip­k­er­ler zaman talabyna jaýap beretin qon­dyrǵylarmen jabdyqtalǵandaryn sal­dy. Byltyr jy­ly­jaılardyń kóle­mi 1,6 esege artyp, 200 gektarǵa jetti. Aýylsharýashylyq keleshegi – tam­shy­la­typ sýarý ádisinde. Osy ádistiń 7235 gektar­ǵa endirilip, jyldaǵydan 3,4 esege óskenin eskersek, respýblıka boıynsha bul teh­nologııanyń 64 paıyzy Ońtús­tik­tiń enshisinde ekendigi menmundalap shyǵa keledi. Kókónis qoımalarynyń syıymdy­ly­ǵy 3,7 esege artyp, 57 myń tonnaǵa jetti. Bul degenińiz, kúzdegi mol ónimdi arzan ba­ǵamen qoımalarǵa jaýyp, qysta qym­bat­shylyqtyń aldyn alýǵa, baǵany qu­ryq­taýǵa sebin tıgizedi. Osy jumys­tardy júıeleýge, baǵdarlamalar jasaý­ǵa orasan qar­jy kerek. Ony Qazaqstan Úkimeti moı­nymen kóterip otyr. Al, aýyl sharýa­shy­lyǵyn ınnovasııalyq ta­lap­tarǵa saı kóterip, eńbek ónimdiligin nyǵaıtý – Elbasynyń óndiristi órken­detýdegi tap­syr­malarynyń biregeıi. Osy talaptar oblys basshysynyń qo­ly­nan keldi. 104 aǵyn sý nysandaryn qal­pyna keltirip, 1008 shaqyrym kanal uıyq­tan tazartyldy. Sonǵy eki jylda 77 myń sýarmaly jer qatarǵa qosyldy. Egis alqa­by 697 myńǵa jetip, ónim kó­lemi 40 paıyz­ǵa artty. Aýyl sharý­a­shy­lyǵy ónimderiniń ósý dınamıkasy boıyn­sha oblys respýblıkada ekinshi orynǵa ıe boldy. Oblys basshysy esebinde eki negizgi júıeni basshylyqqa alǵanyn aıtqan. Birinshisi –  Elbasynyń halyqqa Jol­daýyn­­­daǵy aıtylǵan tapsyrma­lardy ushy­­ǵyna jetkizý. Ekinshisi – aýyl, aýdan, qalalar­daǵy saraptalǵan, taldan­ǵan jaǵ­daılarǵa baılanysty qorda­lan­ǵan má­selelerdi sheshý, naqty josparlar ar­qyly oblystyń áleýetin kóterý.  Endi osy qadaý-qadaý máse­lelerdi qysqasha túıindeıik. О́nerkásip kólemi 305,1 mlrd. teńge qu­rap, 13,3% ósti. Onyń ishinde óńdeý óner­kásibiniń úlesi 202,6 mlrd. teńgege jetip, 19,1% artty. Kásiporyndarda jańa óndi­ristiń ashylýy jáne keńeıýi esebinen 10 528 jumys orny ashyldy. “Maksımým” AIO 3,9 mlrd. teń­ge­ge 1689 jobany qarjylandyryp, 3190 jumys orny ashyldy. “Maksımým AIO quramynda “Syrtqy ekono­mıkalyq qa­ty­nastar departamenti“ ashylyp, úsh baǵytta (Eýropa, Túrkııa, Koreıa) naqty is-sharalar júrgizilýde. Burynǵy “Fosfor” zaýyty aýma­ǵyn­­da jańa ındýstrııalyq aımaq qu­ryl­dy. Jer kólemi – 337 ga. 114 gektar jer memlekettik menshikke qaıtaryldy. Infra­qury­lymǵa 601,5 mln. teńge bólindi. 9,6 mlrd. teńge quraıtyn 17 joba iske asyrylyp, 1655 jumys orny josparlanýda. Oblys ındýstrııalyq karta bo­ıynsha ashylǵan jobalar sany jaǵynan respýblıkada úshinshi oryndy, ashylǵan jumys orny boıynsha tórtinshi oryndy ıelendi. Memlekettik satyp alýdaǵy qazaq­stan­dyq mazmuny kóleminiń úlesi bo­ıyn­sha ob­lys respýblıkada ekinshi orynǵa shyqty. Kásipkerlik sýbektiler sany 123,6 myńǵa jetip, 12,2 myń birlikke artty. Oblys ekonomıkasyna salynǵan 262,5 mlrd. teńge ınvestısııanyń 50%-dan as­tamy shaǵyn kásiporyndar úlesinde. “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵ­dar­lamasy aıasynda 389 kásiporynǵa qol­daý kórsetilýde, 3000-nan  astam ju­mys orny saqtalyp 500-den astam ja­ńadan jumys orny ashylady. Respýblıka boıynsha kásipkerlik sýbek­ti­leri­niń sany jáne “Bıznestiń jol kar­tasy-2020” aıasynda maquldanǵan jobalar boıynsha oblys birinshi orynda. Oblys boıynsha bıýdjettiń kólemi 259,1 mlrd. teńge qurap, 19,6% ósti. Kirister kólemi 156,9 mlrd.teńge qurap, 30% artty. Onyń ishinde, jergilikti bıýdjet kirisi 20%  kóbeıdi. Bıýdjettik kiristerdiń ósý dına­mı­kasy boıynsha oblys respýblıkada birinshi oryndy ıelendi. 18,6 mlrd. teńgege 432 nysannyń jumystary tolyǵymen aıaqtalyp, 20 133 jańa jumys oryndary ashyldy. 9110 maman jastar tájirıbesine jiberildi. 3163 áleýmettik jumys oryn­da­ry ashyldy. 1475 adam kadrlardy daıarlaý jáne qaıta daıarlaý kýrsyn bitirip, jumysqa ornalasty. Oblys jańa jumys oryndarynyń ashylýy jáne jastar tájirıbesi ar­qy­ly jumysqa ornalasqandar sany bo­ıyn­sha respýblıkada birinshi oryndy ıelendi. Jıyndy júrgizip otyrǵan oblys áki­miniń orynbasary Álı Bektaev j­a­rys­sózge jazylǵandarǵa sóz bergen. Alǵash­qy sóıleýshiniń sóz saptaýynan-aq áńgi­me­niń maq­taýǵa qurylatyndyǵy ańǵary­lyp qal­ǵan. “Onsyz da kórinip turǵan jumys­tar­dy madaqtaýdyń qajeti joq. Osyn­daıda paıdalanyp, túıtkil máseleler jaıyn­da surańyzdar, túıinin tarqa­ta­ıyq”  dedi ákim. Esti adamǵa osy esker­týdiń ózi jetkilikti bolý kerek edi. Esesine jas tolqyn ókiliniń saýaly dámdi­rek shyq­ty. “Jasyl beldeý” baǵdar­lama­sy bo­ıyn­sha qalanyń aınalasyna qyrýar kó­shet ektik. Osy esil sharýa qýrap qalmas úshin ne isteý kerek dep surady ol. Asqar Isabekuly jaýap berdi. Alqap basynda sýsorǵylar orna­tylǵan. Transformator bar. Gıdranttar jumys jasaıdy. Tórt drenaj qazylǵan. Sharýashylyqty arnaıy qurylǵan kásiporyn qadaǵalaıdy. – Túbinde osy 3 myń gektarmen shektelmeımiz. Kóshet egip, ósirý bar­lyq aýdan, qalalarda  jalǵasatyn bo­lady. Ekologııa­lyq talaptar buzy­lyp turǵan qazirgi ke­zeń­de bul ormannyń tabıǵat tepe-teńdigin retteýde kómegi zor. Keminde 50 myń gektarǵa jetkizemiz, – dedi oblys basshysy. Jıynda jeńildetilgen nesıe, tur­mys­taǵy túıtkilder, aýyz sý proble­ma­lary, aýyldaǵy jastarǵa qam­qor­lyq sııaqty máseleler tóńireginde su­raqtar qoıylyp, tolymdy jaýap alyn­dy. Ob­lystyń órkenin ósiretin, órge júr­gi­zetin paıdaly usynystar da aıtyldy. Sharýalarǵa 7 paıyzben je­ńil nesıe beretin, respýblıka boıyn­­sha birinshi joba “Maksımým” AIO jumysyna rıza­shylyq bildirildi. – Oblysta atap aıtarlyqtaı biraz jumys atqaryldy. Biraq, osynyń bári ákimdiktiń tıimdi jumys jasaýynan dep menshikteı almaımyz. Barly­ǵy­myzdyń bir maqsatqa birigip, uıysýy­myzdyń, be­re­ke, yntymaǵymyzdyń ar­qa­s­ynda jetip otyrmyz. Sol úshin barshańyzǵa rahmet. Elbasymyzdyń syn­darly saıasatyn, tapsyrmalaryn aıaǵyna deıin oryndaýda birge bo­laıyq, – dep qorytty sózin oblys basshysy. Jıynda sóılegender A.Myrzah­metov­tiń jumysyna joǵary baǵa berdi. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.