Qaısar jandarǵa qol ushyn bereıik

«Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııa­sy­nyń Pavlodar oblystyq fılıalynda saılaý­shy­lar­dy qabyldaǵan kezimde maǵan bir top, olardyń arasynda taıaqty taıanysh etkenderi de, arbaǵa ta­ńyl­ǵandary da, birin-biri jetelegen taban astyn kórmeıtin zaǵıptary da bar, negizinen I toptaǵy mú­ge­dekter kelip, ózderin birge qabyldaýdy ótindi. Men qarsylyq bildirgen joqpyn, bárimiz bir saǵat­taı áńgimelestik. Múmkindigi shekteýli jarymjan jandardyń keıbir sheneýnikterge ókpeleri qara qazandaı eken. Olardyń ózderiniń aıtýlarynsha, Pavlodarda múge­dekterdi áleýmettik qorǵaý, medısınalyq ońaltý jumystarynyń jaıy máz emes. Sonyń saldarynan 2008 jyly múgedekter paıdalanatyn birqatar taýarlar tym qymbatqa satyp alynǵan jáne merziminen eki aı kesh túsken. Osyndaı jaýapsyzdyq 2009 jyly da qaıtalanyp, satyp alynǵan múgedekter ar­balary paıdalanýǵa qolaısyz bolyp shyqqan. О́tinish ıeleri osy jaılardy aıtyp, talaı tabal­dy­ryqty tozdyrsa kerek. Biraq, odan qorytyndy shyǵaryp jatqandar kórinbeıdi. Sóıtip, byltyr da memlekettik satyp alýlar merziminen kesh ótkizilip, eńbekaqy almaǵannan keıin qamqorlyǵyndaǵy adamdardy qaraýsyz qaldyrǵan jeke kómekshiler jumysqa tamyz aıynda ǵana qaıta oralǵan. Jeke kómekshilerge baılanysty aıta ketetin taǵy bir jáıt – Úkimettiń 2005 jylǵy 20 shildedegi №754 qaýlysyna sáıkes júrip-turýy qıyn I toptaǵy múgedekterge bólingen jeke kómekshiler múgedekti turǵylyqty jerinen jumysqa nemese oqý oryn­daryna, sondaı-aq, jergilikti ókiletti jáne atqarýshy organdarǵa, sotqa, prokýratýraǵa, áleýmettik sala ny­san­daryna, notarıýsqa, mádenı sharalarǵa, sport keshenderine, saýda, medısına mekemelerine, turmystyq qyzmet oryndaryna, oqýǵa, jumysqa ornalasýǵa, óz qu­qyqtarynyń múddelerin júzege asyrýǵa qajetti aq­parat alýǵa qujattardy toltyrýǵa qatysty másele­ler­di sheshý úshin aparady, ákeledi. Biraq, mekemelerge birge kirmeıdi, múgedekke syrt kıimin sheshýge, kııýge, mekemeniń ishinde júrip-turýyna kómektese almaıdy. Jáne osy qaýlyda múgedekterdiń meshitke barýy, dem­alys jáne mereke kúnderi buqaralyq sharalarǵa qaty­sý­lary qarastyrylmaǵan. «Sodan da biz udaıy úıde qamalyp otyramyz. Al bul arnaıy zańda kózdelgen múgedekterdi ońaltý maqsatymen múlde úılespeıdi», – deıdi shaǵym ıeleri. Sol sııaqty múgedekterdi dári-dármekpen qamta­ma­syz etýdiń de jaıy syn kótermeıdi. О́ıtkeni, tenderge qatysýshylar qaıtkende de je­ńim­paz ataný úshin óz qyz­met­terin arzanǵa baǵalaıdy da, keıin qarjynyń tapshylyǵyn syltaý etip tolyq kólemde qyzmet kórsetpeıdi. Olarǵa «áı dep jatqan áje, qoı dep jatqan qoja» joq. Atalmysh qaýlyda sanatorııge nemese kýrortqa baratyn múgedekterdiń jaıy da tolyq eskerilmegen. Mundaı saparlar kezinde I toptaǵy múgedektiń ózine jeke kómekshi bólinbeıdi eken. Al jol jú­rý­diń aýrý adam túgili saý adamǵa úlken salmaq ekenin bá­rimiz de bilemiz. Mine, sondyqtan da kóptegen mú­ge­dekter mundaı múmkindikti paıdalana almaı keledi. Pavlodar oblysynda kózi kórmeıtin I toptaǵy 858 múgedek bolsa, olardyń 210-y mektep jasyn­da­ǵy balalar eken. Olardyń 5-ýi ǵana basqa qala­lar­da­ǵy mamandandyrylǵan mektepterde oqýda, qal­ǵan­dary óz problemalarymen jeke qalǵan. «Solar úshin Pavlodar qalasynda mektep-ınternat salatyn mezgil jetti dep oılaımyz», – deıdi múgedekter Smaǵulov pen Sábıeva. Menińshe, bul bir qalaǵa, bir oblysqa ǵana tán jaǵdaı emes. Bizdiń elimizde múgedekterdi áleý­met­tik qorǵaý týraly» Zań qabyldanyp, olar úshin ómir súrý men qoǵamǵa kirigýdiń teń múmkindikterin qurý­dyń quqyqtyq, ekonomıkalyq jáne uıymdyq shart­ta­ry anyqtalmaǵanymen, is júzinde áli sheshilmegen máseleler bastan asyp jatyr. Naqty aıtsaq, múge­dek­terdiń áleýmettik-mádenı jáne kólik ınfraqu­ry­lymy nysandaryna qol jetkizýimen baılanysty quqyqtary árkez saqtala bermeıdi, jańadan saly­nyp jatqan ǵımarattardaǵy kirme joldar, pandýstar standartqa saı emes. Tipti, jańa salynyp jatqan trotýarlarda kirme joldar salý eskerilmegen, kreslo-arba paıdalanatyn múgedekterdiń kedergisiz júrýine de jaǵdaı jasalmaǵan. Sóıtip, múgedekter qoǵamǵa kirige almaı mádenı ómirden tys qalýda. Jetimi men jesirin jylatpaǵan qazaq múgedek­te­rin de muńaıtpaýǵa tıis. Demek, olar úshin arnaıy qu­rylǵylar, kómekshi quraldar: pandýstar, sezder, keń lıftiler, qııa joldar jasaý kezek kúttirmeıtin mindet bolyp tabylady jáne olardy múgedekter turatyn jerlerden bastaǵan jón, sosyn qoǵamdyq sıpattaǵy barlyq mekemelerge taratý qajet. Árıne, bul máseleni bir jylda sheshý, búkil ǵımarattardy, trotýarlar men kólik jabdyqtaryn qaıta salyp tastaý múmkin emes. Biraq endigi jerde arqany keńge sala berýdiń de esh reti joq. Bastaıtyn, tap-tuınaqtaı etpegenmen eńserip tastaıtyn mezgil jetti, eń bastysy – qoljetimsizdikke alyp keler jańa kedergilerdiń paıda bolýyna jol bermeýimiz kerek. Aıta bersek, osyndaı túıindi máseleler az emes. Onsyz da taǵdyrdyń taýqymetin tartyp júrgen qaısar jandarǵa qol ushyn bereıik. Jarasbaı SÚLEIMENOV, Májilis depýtaty.