Jedel jańǵyrý jolymen

«Qańtar-aqpan aılarynda barlyq deńgeıdegi ákimder jurtshylyq aldynda 919 ret esep berdi. Basqosýlarǵa 125 myńnan astam adam qatysyp, úlken belsendilik ahýalynda ótti.  Kezdesýler barysynda  2500-ge jýyq usynys-pikirler aıtyldy. Olardyń 99  paıyzy áleýmettik sıpatqa ıe». Turǵyndar aldyndaǵy esebin osyndaı derektermen bastaǵan Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Serik Bilálov ár oıyn Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń halyqqa arnaǵan Joldaýynan týyndaıtyn mindettermen sabaqtastyryp otyrdy. О́tken jyl soltústikqazaq­stan­dyq­tar úshin tabysty boldy. Barlyq salalar boıynsha mindetti tapsyr­ma­lar oryndalyp, jalpy óńirlik ónim óndirý 406,5 mıllıard teńgeni qura­dy. Jan basyna shaqqanda 689,5 myń teńgeniń taýarlary óndirildi. Bul kórsetkish aldyńǵy jylmen salys­tyrǵanda 10,2 paıyzǵa artyq. Áleý­met­tik ındıka­tor­lardyń da aıtar­lyqtaı jaqsarǵany baıqalady. Olys boıynsha  ortasha aılyq jal­aqy 12,9 paıyzǵa ósken. Jumys­syz­dardyń sany  qysqaryp, 15,8 myń jańa jumys orny ashylǵan. Serik Sultanǵazyuly óz baıanda­ma­­­synda agroónerkásip keshenin da­mytý ekonomıkany ornyqty damytý­dyń negizgi baǵyttary bolyp taby­la­­ty­nyn, eldiń azyq-túlik qaýipsiz­digin qamta­ma­syz etý, eksporttyq áleýetti art­tyrý máselelerine úlken mańyz berilgenin atap kórsetip, bul salada at­qarylǵan isterdi saralap berdi. Aýyl sharýa­shy­lyǵy ónim­derin óndirý 158 mıllıard teńgege jetken. Salany ıntensıvti da­mytý maqsatymen  tehnıka­lyq jaǵy­nan jaraqtandyrý jalǵasyn taýyp keledi. Byltyr aýyl sharýashy­lyǵy qu­ry­­lym­daryna 8,5 mıllıard teńgeniń osy za­manǵy 499 tehnıka birligi satyp alyn­ǵan. Onyń ishinde  2,5 mıllıard teń­­ge­niń tehnıkalaryn «Qaz­agro­qar­jy» AQ  lızıng arqyly qam­tamasyz et­­ken. Respýblıka boıynsha óndiriletin astyq­tyń 31 paıyzyna ıe aımaq qur­ǵaqshy­lyq jyldardyń ózin­de dándi da­qyl­dar­dyń túsimin tómen­detken emes. О́tken jyly astyqtyń jal­py tú­si­mi 4,1 mıllıon tonna bol­dy. Pro­ble­maly máse­le­­lerdiń biri – astyq qabyl­daý qoı­malarynyń jetimsizdigi. Olar­dyń jal­py syıymdy­ly­ǵy ári ketse 3 mıllıon tonnaǵa ǵana je­tedi. Osy kem­shi­lik­tiń ornyn tol­tyrý úshin qýaty 60 myń ton­nalyq 4 astyq saqtaý kásip­orny paıda­laný­ǵa berildi. Aıyr­taý já­ne Ǵ.Mú­sirepov aýdan­daryn­da quny 1 mıllıard teń­gege teń jobalar júzege asyryldy. Mal sharýashylyǵy da serpindi da­myp keledi. Indýstrııalyq-ınno­va­­sııa­­lyq damý jáne aýyl sharýa­shy­ly­ǵyn odan ári ártaraptandyrý sheń­berin­de 4 iri ınvestısııalyq joba iske qosylyp, 330 jańa jumys oryndaryn qurýǵa múmkindik berdi. Taıynsha aý­danynda jylyna 9 myń tonna et óń­deıtin kombınat paıda­lanýǵa berildi. Oblys ákimi belgilengen mindettemelerdi oryndaýda paıdalanylmaı jatqan ishki múmkindikter men qol­daǵy rezervter jetkilikti ekenin eske saldy. Olar: 2011 jyly aýyl sharýashylyǵy ónim­derin óndirýdi 235,6 mıllıard teń­gege jetkizý nemese 12 paıyzǵa kóbeı­tý;  jalpy as­tyq óndirisinde ylǵal re­sýrs­taryn saq­taıtyn tehnologııanyń kóle­min 77 paıyzǵa jetkizý; tehnı­ka­lyq qaı­ta jaraqtandyrýdy 10 paıyzǵa art­tyrý; sút jáne et baǵytyndaǵy 26 jańa ferma salý arqyly mal sharýa­shylyǵy ónimderin 10 paıyzǵa molaıtý; sútti – 7, etti – 12, ju­myrtqany 48,5 paıyzǵa  kóbeıtý. Oblysta ındýstrııalandyrý kar­ta­sy aıasynda ónerkásip salasynda 26,9 mıllıard teńgeniń 13 ınves­tı­sııalyq jo­basy ıgerildi.  Jumyspen qamtyl­ǵan­dar sany – 2780 adam. Aýyr máshıne jasaý kásiporyndary 6 jobany  iske qo­­syp, 584 jańa ju­mys orny ashyl­dy. Ken-me­tal­lýrgııa ónerkásibin ıgerý ob­lysta túren túse qoımaǵan tyń sala­lar­dyń birine sanalady. Máselen, Taıynsha aýdanynda jyldyq qýaty 8 myń ton­naǵa jeteǵabyl tıtan-sırkonıı qu­myn óndirý jáne óńdeý isi shetel rynogyna jol ashty. Alǵashqy ónim­der Qytaıǵa jóneltile bastady. Tekshe tas, kvars qumyn óńdeıtin óndi­ris oryn­dary jańa tehnologııalarmen jumys isteýge kóshken. Qurǵaq kóbik-beton qos­pa­laryn shyǵaratyn zaýyttyń birinshi kezegi boı kóterdi. Bıyl 8,6 mıllıard teńgeniń birneshe jobalary ın­dýstrııa­landyrý karta­sy­na endi. Olar­dyń qa­ta­rynda «Sy­rymbet» ken baıytý kesheni, «Novoıshımka» maı óńdeý zaýyty bar. Joldaýda áleýmettik  jańǵyrtý má­se­lelerine erekshe mán berilgenin, baǵ­darlamanyń basty maqsaty  ha­lyqtyń ál-aýqatyn nyǵaıtýǵa baǵyt­talǵanyn aıta kelip, baıandamashy tur­ǵyndardy áleýmettik qorǵaý sha­ra­larynyń odan ári jalǵasatynyn jetkizdi. 2008-2010 jyldarǵa arnal­ǵan jumyspen qamtý­dyń óńirlik baǵ­darlamasy boıynsha 30 myńǵa jýyq adam jumysqa ornalasty. 15 810 ja­ńa jumys oryndary quryl­dy. 4708 jumyssyz qoǵamdyq jumys­tar­ǵa tartyldy. Kásiptik bilim alý úshin 1060 adamǵa joldama berildi. Osy­­laı­sha jumyssyzdar deńgeıin 6,1 paıyzdan 5,7 paıyzǵa azaıtý qamta­ma­syz etildi.  Al, «Jol kartasy» baǵ­dar­lamasy boıynsha 5,4 mıllıard teńge ıgerilip, 8259 adam ju­mysqa ornalas­ty. Eńbekke qabilet­siz jandar men az qamtamasyz etilgen otbasylarǵa kómek berý baǵy­tynda da júıeli jumystar at­qa­rylyp keledi. 13,7 myń adamǵa 210 mıllıon teńgeniń ataýly járdemi berildi. Zeınetkerler men múgedekterge ar­nalǵan 14 áleý­met­tik dúken, 84 saýda núktesi, 55 áleý­mettik dárihana jumys isteıdi. 4 myńǵa jýyq adam ońaltý qar­jysyna den­saý­lyǵyn tú­ze­gen, 465 múgedekke joldama berilgen,  600 adam sanatorıı-kýrorttarda dem al­ǵan.  «Áleý­met­tik tak­sı» 5 myń adamǵa qyzmet kórsetken. Basqa salalarda da jan jadyra­tatyn jaqsy ister kóp ekeni, taza aýyz sý problemasyn sheshýge qa­tys­ty biraz jumys atqarylǵany jurt­shylyq  na­zaryna usynyldy. Biraq atalǵan baǵytta áli kóp sharýa tyndyrý kerek. Sondyqtan da bolar, kóptegen saýal aýyz sý  máselesine baı­la­nysty  qoıyldy. T.Korotenko, Jambyl aýdany Býdennoe aýylynyń turǵyny:  Pervomaı aýyldyq okrýgine  taza sý qashan jetkiziledi? Jaýap: Bul máselemen jaqsy tanyspyn. Jergilikti jerasty sý­lary ashy kelgendikten, tushylan­dyr­maı bolmaıdy. Soǵan oraı bıyl aýdanda burǵylap alynatyn jer asty sýlaryn ıgerý maqsaty­men  224 mıllıon teńge qarasty­ry­lyp otyr. Okrýg osy baǵdarlamaǵa engiziletin bolady. A.Ospanov, M. Jumabaev aýda­nynan: Býlaevo stansasy taza aýyz sýmen jabdyqtaýdy qajet etedi. Jaýap: Úsh jyldyń ishinde bul baǵytta  kóptegen jumystar atqa­ryl­­dy. Baǵdarlama odan ári jal­ǵa­syn tabady. Bıyl 232 mıllıon teńge bólindi. E.Sháripova, Tımırıazev aýda­ny­­nan: Ortalyq magıstraldy sý qu­byrynan Jarken aýylyna sý jetkizý jos­parlanǵan ba? Jaýap: Shynyn aıtsam, bul – óte kúrdeli máselelerdiń biri. Bú­gin­de smetalyq-jobalaý qujattary ázir turǵanymen, qarjylandyrýǵa oblys­tyń  shamasy jetpeıdi. Son­dyqtan 9,5 shaqyrymǵa qubyr tartý úshin «To­byl» áleýmettik-óndiristik kor­po­ra­sııasymen birlesip sheshetin bolamyz. Q.Shópenov, Aqjar aýdany «Ja­ńa­­aýyl» JShS dırektory: Byl­tyr Bostandyq jáne Kıev aýyl­daryna sý qubyryn tartý jumystary bastalyp edi. Bıyl jalǵasa ma? Jaýap: Bul maqsat úshin respýb­lı­kalyq bıýdjetten 564 mıllıon teńge bólinip otyr. Mamlıýt aýdandyq  emhanasy­nyń meıirbıkesi G.Ábilova týabitti júrek aýrýyna ushyraǵan balalarǵa ota jasaý jaıly suraq qoıdy. Oǵan túmen­dik kardıohırýrg dáriger­ler­men birlese jumys jasaýdyń arqa­synda on jyldyń ishinde 400 bala­ǵa ota ja­sal­­ǵany, oblystyq  aýrýhana jany­nan balalar kardıo­hırýrgııalyq bó­limshesin ashý úshin 35 mıllıon teńge bólingeni jetkizildi. Aıyrtaý aýdanynyń turǵyny K. Badymov Antonovka – Pokrovka ba­ǵy­­tyn­daǵy jol jóndeýden ótki­zil­se degen tilegine byltyr 16 mıllıon  teńge jum­salǵany, bıyl Pokrovka-Kor­neev­ka-Gornyı baǵytyndaǵy jol­dar­­dy qal­pyna keltirýge 145 mıllıon teńge qarastyrylǵany aıtyldy. Aımaq basshysynyń esebi jaqsy degen baǵaǵa ıe boldy. Oblys ákiminiń turǵyndar aldyndaǵy esepti jıyny­na  Prezıdent Ákimshiliginiń memlekettik ınspektory Nurlan Tileshev qatysty. О́mir ESQALI. Soltústik Qazaqstan oblysy.