Baǵdarly jumys baıany

Aqtóbe oblysyn  Elbasy el ekonomıkasynyń kóshbasshysy dep beker aıtyp júrgen joq.  Shyndyǵynda óńir tabıǵı qazba baılyqtaryna óte baı. Qolda bardyń qadirin bilip, uqsatýǵa kelgende oblysta  táýir jumystar atqarylýda.  Bul týraly oblys ákimi Eleýsin Saǵyndyqovtyń aqtóbelikter aldyndaǵy jyldyq esebinde tolyq baıandaldy. Baıandamasyn Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» atty Joldaýyn  taratyp aıtýdan bastaǵan óńir basshysy, óz oıyn tómendegishe túıindedi. 2011 jylǵy 1 qańtarda adam basy­na shaqqanda ishki jalpy ónim kór­set­kishi 1994 jylmen salystyrǵanda 12 ese ósip, 9 myń dollardy quraǵanyn, bul – 2015 jyldyń mejesi ekenin atap ótti. Al oblys boıynsha bul kórsetkish 9840 dol­lardy qurady. Elimizde jalpyult­tyq baǵdarlamaǵa aınalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­­lyq damý jo­ly – ór­ken­deýdiń basty faktory, eko­nomı­kany onyń naqty sektorynyń ósi­mi esebinen qarqyndy damytýdyń bas­taýy boldy. Bilim berý, densaýlyq saq­taý jáne tilderdi damytýdyń strate­gııa­lyq baǵyttary qa­tary­na túbegeıli ın­novasııalyq baǵdar­la­malar negizinde jańa jumyspen qamtý strategııasy, turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýa­shyly­ǵyn jańǵyrtý, turǵyndardy sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý máse­leleri qosyldy, – dedi óńir basshysy. О́tken jyly qazirgi zamanǵy ón­di­ris oryndaryn ashyp, tıimdi ınvestısııa jáne jańa tehnologııalardy engizý arqyly óńirlik ónim óndirý 130 pa­ıyz­ǵa artypty. 2010 jyly trıllıon­dyq meje alynyp, jalpy óńirlik ónim kólemi 1 trıllıon 115 mlrd. teńgege jetken. Bul – 2009 jylǵa qaraǵanda 260 mlrd. teńgege artyq. Osyǵan sáı­kes Ulttyq qormen birge memlekettik bıýdjetke sa­lyq jáne basqa tólemder 404 mlrd. teńgeden asyp, túsimderdiń ósimi 160 paıyzdy quraǵan. Ekonomıkany ártaraptandyrý ar­qyly ótken jyly óńdeý ónerkásibiniń kórsetkishi 150 paıyzdan asypty. Osy saladaǵy eńbek ónimdiligi 2015 jylǵy meje boıynsha 2 eselený kerek bolsa, qazirdiń ózinde bul kórsetkish 270 pa­ıyz­ǵa jetip, oblys respýblıka óńirleri arasynda kósh basyna shyǵyp tur. – Men ótken jylǵy esebimde «Biz osy qarqynmen 2020 jylǵa deıingi damý strategııasynda belgilengen mindetterdi alǵashqy bes-alty jylda oryndap shy­ǵýǵa múmkindigimiz bar ekenin kórip otyr­myz», degen edim. Endi bul úlken asýdy ıgerýge tolyq senim bar. Ol úshin naqty alǵysharttar jasaldy. Qurylys – áleý­mettik-ekonomıkalyq damý ól­shemi­niń tarazysy. Qurylys kóleminiń ósimi bes jylda 245 paıyzǵa jetip, el óńir­leri ara­synda eń joǵary kórset­kish­ke ıe boldyq. Byltyr qurylys kóleminde 126 mlrd. teńge ıgerildi, – dedi óńir basshysy. Alǵashqy besjyldyqta respýblı­ka­nyń qurylys ındýstrııasynda ishki qa­jet­tilikti otandyq qurylys materıal­dary­men 80 paıyz qamtamasyz etý jos­par­lan­ǵan bolsa, óńirde byltyrdyń ózin­de bul kórsetkish 87 paıyzǵa jetipti. Aqtóbeniń qurylys materıaldaryna respýblıkanyń barlyq oblystarynan, Astana men Al­ma­tydan jáne shet elderden suranys legi arta túsýde. Sońǵy alty jylda qazirgi za­manǵa saı, joǵary tehnologııalyq, sapaly ári únemdi qu­ry­lys materıaldaryn shy­ǵaratyn iri kásiporyndar sany 150-ge jetken. Olar 600-den astam qurylys mekemelerin óz ónimderimen qamtamasyz etip otyr. Osy­laısha, oblysta áleýeti zor qury­lys klasteri qalyptasty. Taý-ken baıytý salasynyń asa iri alyptary – «SNPS-Aqtóbemunaıgaz» ak­­sıo­nerlik qoǵamy, «Qazaqoıl Aqtó­be», «Aqtóbe mys» kompanııasy, «Kazhrom» trans ulttyq kompanııasy» munaı, mys jáne hrom rýdalaryn shyǵarý, mys jáne hrom konsentrattaryn óndirý kó­lemin edáýir ulǵaıtypty. Mysaly, «Aq­tóbe mys» kompanııasy mys rýdasyn shyǵarý­dy 2006 jylmen salystyrǵanda 8,5 ese, al mys konsentrattaryn 40 ese kóbeıt­ken. Aqtóbe hrom qosyndylary zaýyty hımııalyq ónimderdiń barlyq túrleri boıynsha óndiristi ulǵaıtypty. Ekonomıkanyń basym baǵyttary­nyń biri – ınvestısııa salasy. Byltyr­ǵy jy­ly 365 mlrd. teńge kóleminde ınvestısııa tar­tylyp, 2009 jylǵa qara­ǵan­da kórset­kish 50 mlrd. teńgege art­qan. Jalpy al­ǵan­da, úde­meli ındýstrııa­lyq-ınnova­sııa­­lyq baǵdar­la­ma bo­ıyn­sha alǵashqy bes­jyldyqta Aqtóbe oblysynda jalpy qu­ny 1 trıllıon 200 mlrd. teńge kóle­minde iri 86 joba iske asy­rylatyn bolsa, 2010 jyly óńir bo­ıyn­sha 140 mlrd. teńgeni quraıtyn 43 ınnovas­ııa­lyq joba, sonyń ishinde ındýstrııalan­dyrý kartasyna engizilgen 24 joba oryndalǵan. Eleýsin Naýryzbaıuly atqarylǵan sharýalarǵa toqtala kelip, aldaǵy júze­ge asyrylatyn jumystardy da baıanda­dy. Oblysta ındýstrııalandyrý baǵdar­la­masyn iske asyrýdyń birtutas júıesi jasalǵan. Sonyń nátıjesinde, bıylǵy jyly taǵy da 50-den astam údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalar paıdalanýǵa beriledi dep kútilýde eken. О́tken jyly syrtqy taýar aına­ly­my 7 mlrd. AQSh dollaryna, ósý kór­set­kishi 127 paıyzǵa jetken. О́ńirde ból­shek já­ne kó­ter­me saýda aınalym­dary jyl saıyn qa­rysh­tap ósýde. Bes-alty jylda saýda aı­na­lymynyń eki túrinde de ósim 230-240 pa­ıyzdan asyp, bul kórsetkish boıynsha óńi­ri­miz respýblıkada kósh aldyna shy­ǵyp­ty. О́ndi­ril­gen ónimniń jo­ǵary sapasy jáne básekege qabiletti bolýy eksportqa baǵyt­tal­ǵan óndiristiń ósýine yqpal etken. Ob­lysta ISO-9001, ISO-14001 jáne ISO-14041 standart­tary­nyń talaptary­na saı keletin kásip­oryndar sany 200-den asypty. Byltyr jyl boıyna agroónerkásip keshenine 7 mlrd. 100 mln. teńgege memlekettik qoldaý kórsetilse, qala ákim­digi tamaq óniminiń 62 túrine baǵany tu­raqtandyrý jóninde 32 kásiporynmen memorandým jasasqan. Sońǵy alty jyl aralyǵynda 64 eldi mekenge 760 shaqyrym sý qubyry tartylyp, oǵan 8 mlrd. 500 mln. teńge qarajat jumsalǵan. Búgingi kúni oblys turǵyndarynyń 87 paıyzy ortalyq sý jelisin paıdalanyp otyr. «Elbasy aýyldyq jerlerde turǵyn­dardy ortalyq sýmen qamtamasyz etýdi 2020 jyly 80 paıyzǵa jetkizýdi tap­syr­dy. Osyǵan oraı, 2015 jylǵa deıin qo­sym­sha 90-ǵa jýyq, 2020 jylǵa qaraı taǵy da 100 eldi mekenge sý qubyrlary tar­ty­lady. Tek bıyldyń ózinde bar­lyǵy 28 eldi mekende sý qubyrlary salynady. Kógil­dir otyndy paıdalaný aýyldyń turmy­syn áldeqaıda jaqsar­tady. Sońǵy 5 jyl ishinde 720 sha­qy­­rym gaz jelisi tarty­lyp, nátıjesinde oblys turǵyndarynyń 77 paıyzy kógildir otynnyń ıgiligin kó­rip otyr. Halyqty gazben qamtý ju­mys­tary aý­qymdy qarjyny qajet etse, bul ba­ǵyt­taǵy jumystar eki ese qarqynmen júrgiziledi. 2020 jylǵa deıin 210 myń turǵyny bar 147 eldi mekenge gaz júr­gizý josparǵa engizildi. Sóıtip, oblys tur­­ǵyn­­darynyń 90 paıyzyn gazben qam­ta­­ma­syz etý júıesin jetildirý já­ne «Jol kartasy» boıynsha oblysta 124 joba iske asyryldy. Jańadan 27 myń jumys orny ashylyp, jumysy joqtar ká­si­bı daıar­lyq­tan ótti. Jumyssyzdyq deń­geıi áldeqaıda tómendedi. О́ńirdegi jańa ón­diris oryn­darynyń esebinen bıylǵy jy­ly taǵy da 20 myń jumys oryn ashý kóz­delýde», – dedi E.Saǵyndyqov. Bıylǵy jyly oblysta qanatqaqty jobadaǵy jumyspen qamtý baǵdar­la­masy iske qosylyp, tıimdi jáne ónimdi qamtý arqyly 4 myńǵa jýyq adam ju­mysqa tartylatyny atap kórsetildi. Osylaısha, oblys halyqty jumyspen qamtý boıynsha respýblıka óńirleri arasynda kósh basyndaǵy ornyn saqtap qalady dep kútilýde. Taǵy bir atap ótetin jáıt, sońǵy bes jylda 2 mln. 300 myń sharshy metr turǵyn úı alańy paıdalanýǵa berilip, 25 myń otbasy turmystyq jaǵdaıyn jaqsartqan. Oblys ákimi Eleýsin Saǵyndyqov­tyń baıandamasynan keıin sóz alǵan Parlament Senatynyń depýtaty Iran Ámi­rov, Qazaqstan Respýblıkasynyń beı­bit­shilik jáne kelisim qoǵamy Aq­tóbe oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Keldibaı Espaǵambetov, Áıteke Bı aýdany ardagerler keńesiniń tóraǵasy Erjan Dıhanbaı, oblys ortalyǵyn­daǵy №5 mektep dırektory Ravıl Týıýshev jáne basqalary óńir basshysy­nyń bir jyldyq jumysyna oń baǵasyn berdi. Satybaldy SÁÝIRBAI. Aqtóbe oblysy.