Eń tózimdi qubyr

ATYRAÝDA OSY О́NIMNIŃ JAŃA BIR TÚRI ShYǴARYLA BASTADY Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Na­zarbaevtyń shaqyrýymen  táýelsizdiktiń alǵashqy jyl­darynda el ekono­mı­ka­sy­na shetel ınvestısııasyn salǵan tuńǵyshtardyń biri – «Shevron» kompanııa­sy. Álemdik munaı bıznesindegi alyptardyń birinen sanalatyn halyqaralyq iri kompanııanyń qatysýymen elimizde 1993 jyly «Teńizshevroıl» birlesken kásiporny qury­lyp, kómirsýtekti shıkizattyq qorymen álemde teńdesi joq «Te­ńiz» kenishi ıgerile bastady. «Shevronnyń» Qazaqstanmen seriktestigi tek munymen shektelmeıdi. Bul kompanııa Qarashyǵanaq keni­shin ıgerýge de, Qara teńiz jaǵalaýyna tóteleı tartylǵan munaı qubyrynyń iske qosylýyna da qomaqty ınvestısııa sal­dy. Sonymen birge, Elbasynyń tapsyrmasymen Atyraýda polıetılen qubyrlary zaýytyn ashqan edi. Elimizde buryn dál osyn­daı  eń sapaly ári osy zamanǵy tehnologııanyń ozyq úlgisimen qubyrlar shyǵaratyn zaýyt bolǵan emes-ti. Atyraýda 2003 jyldan beri turaqty shyǵary­la­tyn polıetılen qubyrla­ry­na tek otandyq tutynýshy­lar­dan ǵana emes, taıaý jáne alys shet memleketterden de su­ra­nys­tar kóptep túsetin  boldy. Zaýyttyń bas dırektory Meń­diǵalı Sappaevtyń aıtýynsha, polıetılen qubyrlary qaldyq ónim shyǵarý tehnologııasyna negizdelgen. О́ıtkeni, zaýyt álem­degi eń jańa, eń joǵary tehnologııalyq jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen. Zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna dıametri 25 mm-den 1200 mm-ge jetetin, qalyńdyǵy ár túrli, jumys qýaty 25 atmosferaǵa jetetin 15 000 tonna gaz jáne sý qubyrlaryn shyǵarýǵa múmkindik beredi. Polıetılen qubyrlaryn shyǵarýdy basqarý jáne teh­no­logııalyq úderisterdi baqylaý  mıkroprosessorlyq tehnıkamen qadaǵalanady. Zaýyt jumysyna ba­tys elderiniń munaı jáne mu­naı-hımııa salasyndaǵy kompanııalarda mol tájirıbe jınaǵan bilikti mamandar tartylypty. Al polıetılen qubyrlary men oǵan qajetti fıtıngileriniń aýyz sý tasymaldaýǵa jaramdylyǵy men 50 jylǵa deıingi merzimge tózim­diligi halyqaralyq standarttarǵa saı ekendigi AQSh, Germanııa, Ang­lııa, Italııa sekildi elderdiń la­boratorııalarynda zerttelip, ar­naıy sertıfıkattarmen kýá­lan­­dy­rylǵan. Sol sebepten, zaýyt­­tyń ár túrli dıametrlik po­lı­etılen qubyrlary eksportqa da shyǵarylyp keledi. – Bul zaýyt – «Shevron» kompanııasynyń Qazaqstan eko­nomıkasyn ártaraptandyrýǵa baǵyttalǵan eń sátti ınves­tı­sııa­lyq jobalarynyń biri,  – deıdi zaýyttyń bas dırektory Meńdiǵalı Sappaev.  – Bizdegi biregeı polıetılen qubyrlary óndirisi eksportqa shyǵaryla­tyn qazaqstandyq taýarlardyń básekelestik qabiletin art­ty­rý­ǵa, sondaı-aq, el ekonomı­ka­synyń shıkizat óndirýden tys sektorlardyń úlesin kóbeıtýge jasalǵan oń qadam. Osy zaýyttyń óndiristik qýa­ty kezeń-kezeńmen keńeı­ti­lip, 2005 jylǵy qyrkúıekte ekstrýzııalyq jeliler sany úsh­ten beske deıin artty­ryl­dy. Jelilerdiń kóbeıýi zaýyt­tyń ónim shyǵarý qýattylyǵyn 6800 tonnadan 15 000 tonnaǵa jetkizdi. Al 2007 jyly zaýyt­ta fıtıng shyǵaratyn jeli iske qosyldy. Atyraý polıetılen qubyrlary zaýytynda Qazaq­stannan jáne kórshiles elderden túsetin suranysty qana­ǵat­tandyrý úshin taǵy da eń tózimdi qubyrlardyń jańa bir túri shyǵaryla bastady. Bul – metall plastıkti qubyrlar. Sóz arasynda qaıtalaǵandaı bolsaq ta, dál mundaı qubyrlar Qazaqstanda alǵash ret shy­ǵa­ry­lyp otyr. Buryn elimizge mundaı qubyrlar shetelden tasymalda­na­tyn. Endi tózimdiligi jaǵynan kemi 50 jylǵa shydaıtyn metall plastıkti qubyrlardy shyǵa­ra­tyn ja­ńa jeli iske qosyldy. Bul maq­sat­qa «Shevron» kompanııasy sha­ma­men 15,5 mıllıon AQSh dol­lary kóleminde ınvestısııa salypty. – Atyraý polıetılen qubyr­lary zaýytyn keńeıtý «Shevron» kompanııasynyń Qazaqstan ekono­mıkasyn ártaraptandyrý jáne ári qaraı damytýǵa qatysty uzaq merzimdi mindettemelerin oryn­daýy­nyń bir mysaly. Búgingi tańda bizdiń zaýyt Qazaqstanda polıetı­len qubyrlaryn óndirý boıynsha tabysty bıznes qurý, óndiristi jáne eńbek qaýipsizdigin álemdik standarttarǵa saı uıym­dastyrý, jer­gilikti jumysshy­lardy oqy­typ, jumyspen qamtý sekildi bas­ty maqsattaryn júzege asyryp keledi, – dedi jańa ónim shyǵaratyn jeliniń iske qosylý saltanatynda «Shevron» kompa­nııasy Eýrazııa bólimshesiniń bas­qarýshy dırek­tory Djeı Djonson.  – Alaıda, biz   qol jetkizgenderimizben shektelip qalmaı, kásiporyn qýatyn keńeıtýge ınvestısııa salyp, jańa tehnologııalar ákelip jatyrmyz. Sonyń bir dáleli – metall plastıkti qubyr­lar óndirisi. Jańa óndiristiń jobalyq qýa­ty – jylyna dıametri 12-110 mıllımetrlik 2000 tonna qubyr shyǵa­rýǵa jetedi. Zaýyt maman­darynyń túsindirýinshe, metall plastıkti qubyrlar korrozııaǵa ushyramaıdy. Bul qu­byrlardyń jer astyn­daǵy tabıǵı qu­bylystarǵa óte tó­zimdiligi zerttelgen. Sonymen birge, bul zaýyt­ta endi kommýnaldy sharýa­shy­lyqqa, ıaǵnı sý, sý burý, gaz taratý júıelerinde keńinen qoldany­latyn qubyr qaqpaq­sha­laryn shy­ǵarý da josparlanypty. Mundaı ónim shyǵaratyn zaýyt qurylysy bıyl bastalady. Zaýyt qury­ly­syna shamamen 35 mıllıon AQSh dollary salynǵan. Mamandar Qazaq­standa ázirge mundaı qaq­paq­shalar shyǵaratyn óndiris joq ekenin aıtady. Jalpy, Qazaqstanda polıetı­len qubyrlaryn shyǵaratyn 12 zaýyt bolsa, sonyń kósh basynda Atyraýdaǵy zaýyt tur. Zaýyt ujymy Memlekettik tehnıkalyq basqarý jáne Qurylys jónindegi komıtettermen birge sýmen qam­tamasyz etý, gaz tasymaldaýǵa ar­nalǵan polıetılen qubyrlar  ón­dirý, olardy synaý ádisteri men qoldaný boıynsha 20-dan astam q­a­zaqstandyq standarttardy daıyn­­daýǵa bastamashy bolypty. – Qazaqstandaǵy jalǵyz sala­lyq zerthana tek  bizdiń zaýytta ashyl­ǵan, – deıdi bas dırektor Meń­diǵalı Sappaev. – Zerthana qyz­met­kerleri shyǵarylǵan ónim túrleri­niń sapa­syn úzdiksiz baqy­lap, ár satyp alý­shyǵa qajetti qu­jattardy daıyndap beredi. Biz­diń qubyrlar­dyń sapa­synyń jo­ǵa­ry­lyǵy arqa­syn­da esh narazy­lyq bol­ǵan emes. 2007 jyly zaýyt ónimderiniń jo­ǵa­ry sapasy jáne bıznestegi úzdik kórset­kish­teri úshin «Eýropalyq sapa» ha­lyq­ara­lyq syılyǵyna ıe bol­dyq. Qazir Atyraýdaǵy polıetılen qubyrlary zaýytynda 120 qa­zaq­standyq jumysqa tartylǵan. Endi olardyń qatary  taǵy kó­beıdi. Muny oblys ákiminiń birinshi oryn­basary Bolat Dáýkenov oryn­dy atap ótti. «El táýel­siz­diginiń 20 jyldyǵy qarsańynda Atyraýda jańa óndiristiń ashy­lýy aldy­men, jergilikti jastar­dyń turaq­ty ju­mys­pen qamty­lýy­na jol ashty. Ekinshiden, po­lıetılen qu­byr­lar, olarǵa fıtıngter sekildi kún­de­lik­ti tur­mys­ta da, óndiriste de jıi qol­da­nylatyn ónimder óz elimizde ón­diriletin boldy. Jańa tehnologııamen óndirilgen joǵary sapaly ónimder baǵasy ımport­tyq ónim­der­den áldeqaıda arzan­ǵa shyǵa­dy», dep túıindedi oıyn ol. Al «QazMunaıGaz» UK prezıdenti Qa­ıyrgeldi Qabyldın «Metall plastıkti qubyrlar qazaq­standyq úlesti arttyrý úshin taptyr­maı­tyn ónim», degen pikirimen bólisti. Osylaısha, «Shevron» kompa­nııa­sy el táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵyna oraı jańa óndiristi iske qosyp, eń tózimdi, eń joǵary sapaly ónim shyǵarý úlgisinde úlken tartý jasady. Joldasbek ShО́PEǴUL. Atyraý oblysy.