Ártiske ámbebaptyq jarasady

Adamǵa Qudaıdyń qudiretimen darıtyn talanttyń sheksiz moldyǵyna sendiretin mysaldy ómirden keziktirgen saıyn oı shirkinniń keıde tylsymnan tynys izdeıtin ádeti. Nege osy Amerıkanyń, Reseıdiń teatr jáne kıno juldyzdarynyń osaly joq, quryǵanda olar ne sportshy, ne taǵy sondaı bir óner túrin meńgergen myqty da, al bizdiń kınematografııada osyndaı tulǵalar joqtyń qasy degen suraq týady. Álemge attary áıgili Brıýs Lı, Chak Norrıs, Arnold Shvarsenegger, Mıkkı Rýrk, Sıntııa Rotrok, Jan-Klod van Damm, Erık Kantona, Djeı­son Stethem, Dýeın Djonson, Djına Karano, Dolf Lýndgren, Djet Lı, Stıven Sıgal, Djekı Chan... qaı-qaısysyn alyp qarasańyz da, tek bir ǵana bıikti eńserýmen shektelip, arman-muraty bir ǵana jetistiktiń qazyǵyna shegelengen jandar emes. Bulardyń kınematografııadaǵy sátti oıyndary, akterlik sheberlikteri negizinen ekinshi qyrlary, sporttaǵy tabystary arqyly kelgen. Sondyqtan akter úshin ámbebap bolý úlken olja qaǵıdasy sheteldik kıno juldyzdarynyń ómirlik kredosy bolyp sanalady. Fılmdegi kúrdeli trıýkterdi syrt­t­an, basqa bireýlerdiń kómegine júginbeı, óz­deri oryndaıtyn bolǵandyqtan, tanymal rejıs­serler, eń aldymen solarǵa qolqa salatyny taǵy málim. Sol úshin de ol Gollıvýd, sol úshin de munda tańdaý­lylardyń tańdaýlylary ǵana oınaıdy degen túsinik qalyptasqan. Olarǵa Reseıdiń óner juldyzdary da eselerin jiberip qoıyp jatqan joq. О́ner men sportty egiz tutqan Evgenıı Sıdıhın, Nıkolaı Valýev, Anna Semenovıch, Vladımır Týrchınskıı, Oleg Taktarov, Vladımır Vdovıchenkov, Mıhaıl Porechenkov, Dmıtrıı Nagıev... esimderi bul jaǵynan sheteldik áriptesterinen qalysa qoımaıdy. Bir mysal, belgili óner juldyzdarynyń qatysýymen ótip jatatyn ondaǵy án men bıge, boksqa, muz ústin­de máner­lep syrǵanaýǵa arnalǵan dástúrli shoý-baǵ­dar­lamalar olardyń ekinshi qyrlaryn jurt­qa keńinen nasıhattaýda. Taǵy bir aıta keter­ligi, telearnalarda saıasatty, mádenıetti, ádebıet­ti taldap-talqylaǵanda, Qudaı-aý, sol sala­lar­dyń kásibı mamandarynyń ózi jańylysyp, janyn­da jip ese almaı qalyp jatatynyn qaıter­siz. Bóten­niń jyltyraǵan altyndaryna qyzyq­qany­myzben, olar báribir ózimizdiki bolmaıdy, árıne. Muny jalpy qarapaıym oqyrmanǵa oı qosý úshin aıtyp otyrmyz. Otandyq kınemato­grafııa­nyń juldyzdaryna aınalýǵa laıyq bizdiń óz talanttarymyz joq pa, ne? О́zimizden Vaısm­ıýllerler, Ýılıamsondar, Estella Ýorren­der, Alekseı Vanın men Nıkolaı Valýevter tabylmaı ma? Olaı bolsa, kezinde «Mosfılm» kınostýdııasy «Vong hanymnyń qupııasy», («HH ǵasyr pırattary») fılmderine túsýge Olımpıadanyń kúmis júldegeri, boksshy Serik Qonaqbaevty qalaı shaqyrdy? Moıyndaǵandyqtan emes pe? Nelikten onda álemdik tájirıbedegi oń nátıjesi kól-kósir sondaı ıgi dástúrler bizde qalyptaspaı jatyr? Otandyq kıno óneri damyp, órkenıetti elderdiń básekesine ilese alýy úshin olardyń ozyq úlgilerinen úırenbeı taǵy bolmaıtynyna ómirdiń ózi aıqyn kóz jetkizip otyrǵan joq pa? Sondaı jaǵdaıda ǵana tarıhı fılmder men serıaldardaǵy batyrlarymyz ben baǵlandarymyzdyń beınesin somdaý úshin Gollıvýdke, Reseıge alaqan jaıyp, muqtaj bol­maı­myz. Syrtqy túr-turpaty, bolmysy, kesek bitimi batyrdyń, er júrek tulǵanyń rólin som­daýǵa laıyqty deıtin ártis tabý qazir qıyn-aý dep qalatynyń sodan. Biraq úmit joq emes. Osy­dan soń, «myna ártistiń mynadaı jurt bil­meıtin ekinshi qyry bar, dzıýdoshy, karateshi, boks­shy, qara belbeý ıegeri, shyǵys jekpe-jegin meń­gergen...» degen sııaqty ózgeler úshin qalypty sana­la­tyn sandaǵan qyrlar, sporttyq tabystar biz­d­iń akterlerge de tán qasıetterge aınalǵaı deısiń. Rasyn aıtý kerek, kıno óneri jastardy patrıottyq rýhta tárbıeleıtin rýhanı qural dep baǵa berip jatamyz. Al olaı deıdi ekenbiz, endi soǵan laıyq keıipkerler kerek emes pe? Olardy somdaıtyn akterlerdiń ıyǵy qýshıyp, janarynyń oty sónip, shybyqtaı maıysyp tursa, odan ne qaıran?! Sol úshin qazaq akterleriniń de syrtqy túr-turpaty men ishki bolmysy bite qabysyp, ulttyq beıneler ıyǵy toqpaqtaı, jaýyryny qaqpaqtaı qalyptarda qabyldansa, qanekı dep, eriksiz qııalǵa erip ketemiz-aý baıaǵy. Osydan keıin mádenıet pen óner jolyn jeńil dep, ońaı jol dep kim aıta alady?.. Sahnada qazaqtyń bir balasy jarq ete qalsa, onyń aınalasyndaǵy pikirler ekige qaq jarylatyn jaman bir dertke shaldyǵyppyz. Synaı sóksek, álgi baıǵusty endi bas kótertpesteı «á» degennen-aq tobyqtan shalyp, tońqalań astyra­tyn taǵylyǵymyz taǵy bar. Al endi maqtap-marapattaǵanda, qol-aıaǵyn jerge tıgizbeı kókke samǵatyp ala jóneletin kól-kósir keńdigimizdi aıtsańshy, shirkin! Sodan osy shoý-bıznes jaǵynan bizge qaraǵanda kósh ilgeri elderdegi shyǵarmashylyq ıeleriniń jetistikterine qıǵashtaı kóz tigesiz. Olarda sahna juldyzdaryna qalaı baǵa berilip jatyr degen qyzyǵýshylyqpen salystyrmaqqa áýeli aqparat kózderine júginseńiz, alýan túrli maǵlumat shyrmaýyqsha mıyńdy matap, jaýlap alady... Al biz tól ónerdiń tóskeıinen ǵana shuǵylaly shýaqtar tógilýin ańsaımyz. Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan»