Jaranyń aýzyn tyrnamas bolar

Reseı men Japonııa arasynda kópten sozylyp kele jatqan daý bar, ol – Kýrıl araldary. Ekinshi dúnıe­jú­zilik soǵystan keıin ol KSRO-ǵa berilgen. Al Japonııa ony zańsyz sanaıdy. Sol soǵysta Ja­ponııa jeńildi. Je­ńilgen jaqtyń qun tóleıtini bar, biraz nársesinen aıy­ry­lady. Jeńimpaz el retinde KSRO Kýrıl araldaryn já­ne Sahalınniń ońtústik bó­ligin aldy. Bul jóninde halyq­aralyq kelisim bar. Biraq sol kelisimniń azyn-aýlaq kiltıpany da bar. 1951 jyly San-Fran­sıskoda Ja­ponııamen jańa bitimgershilik kelisimi jasaldy. Oǵan KSRO qol qoımady. Reseılik sarap­shy­lar da ony Sta­lınniń qateligi sanaıdy. Japonııa da, onyń jaq­­tastary da so­ny betke ustap, Kýrıl aralda­ry­nyń aldymen KSRO-nyń, so­nan soń onyń mu­rageri bolǵan Reseıdiń ıeliginde qalǵa­ny qu­qyq­tyq tur­ǵyda negizdi emes deıdi. Bul másele árkez kóterilip jatady. Kóterilgende, eki el ara­syndaǵy qarym-qatynasqa aı­­tarlyqtaı salqynyn tıgizedi. Eki jaqty da túsingendeı bola­syń. Jer degen qıyn. Ol – otannyń bólshegi. Japondar óz­deriniń bu­rynǵy jerin qaıtar­ǵysy keledi. Halyqaralyq kelisimmen alǵan jerden Reseıdiń aırylǵysy joq. Osyndaı jaǵ­daıda eki jaqtyń da bul máse­leni sheshýde barynsha ádep saq­tap, bir-birin uǵynysýǵa umtyl­ǵany, jaranyń aýzyn tyr­na­maǵany jón-aq deısiń. Keıde ol saqtalmaıdy. О́t­ken jyldyń qarashasynda Reseı prezıdenti Dmıtrıı Medvedev Kýrıl araldaryna sapar shek­ti. О́z jeri, barýǵa quqy bar, árıne. Sonda ol óziniń bul qa­damy ja­pondarǵa qatty tıetinin bil­medi deı almaısyń. Rasynda da japondar muny jú­re­gine jaqyn qa­byl­dady. Solaı et­ti dep olardy jaz­ǵyrý da qıyn. Qa­laı degende de, bul buryn olardyń je­ri bolǵan. Tipti, so­ny óz erkimen berse de, ony qımaý­yn túsinýge bola­dy. Al, japondar­dyń óz jerin qaı­tarýdy ańsaýy zań­dy. Ha­lyq­tyń kóńil-kúıin jete ań­ǵaryp otyrǵan japon úkimeti Reseı basshysynyń qadamy japon halqyn qorla­ǵan­dyq, dep tujyrymdaýyn túsin­gendeısiń. Reseı jaǵy jer bizdiki, ony ne istesek te, óz erkimizde deıdi. Sóıtip, qazir sol jerge jańadan ásker ornalastyrylyp, ony muz­­daı qarýlandyryp jatyr. Ýá­ji de daıyn – japondar bul aı­maqty qaıtaryp alǵysy keledi, bul qarsy shara deıdi. Qazir eki el arasyndaǵy jaǵdaı aıtar­lyqtaı kúrdeli. Máskeýge Japo­nııanyń syrtqy ister mınıstri Seıdzı Maehara kelip ketti. Til tabysa almady. Japonııa úki­metiniń bas hatshysy Ekıo Eda­no sol Ońtústik Kýrıl aral­da­rynyń mańyn ushaqpen barlap qaıtty. Endi bul daý halyq­ara­lyq sıpat ala bastady. AQSh-tyń Máskeýdegi elshiligi «AQSh úkimetiniń bul máselede Japo­nııa­ny qoldaıtynyn, aral­darǵa japon egemendigin moı­­yn­daı­tynyn» málimdedi. Árı­­ne, oǵan Máskeý qarsy­lyǵyn bildirdi. Re­seıdiń bul narazylyǵyn da or­ynsyz deı almaısyń. Biz áste de araldar Ja­po­nııaǵa qaıtarylýy kerek degen oıdan aýlaqpyz. Halyqaralyq ke­­lisimdi kez kelgen memleket qur­­metteýge tıis. Biraq elder arasynda sheshilýi qıyn shetin máseleler bolady. Sonda ár qa­damdy baıqap jasaǵan jón-aq. Qapy basqan bir qadam úlken shıe­leniske soqtyrady. Japonııa men Reseı qazir sondaı jaǵ­daıdy bastan keship otyr. Mamadııar JAQYP.