2015 jylǵy 2 shilde, Astana qalasy
Maqta qolhattaryn berý, olardyń aınalysy, olardy joıý jáne
óteý qaǵıdalaryn bekitý týraly
«Maqta salasyn damytý týraly» 2007 jylǵy 21 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 7-babynyń 18) tarmaqshasyna sáıkes buıyramyn:
1. Qosa berilip otyrǵan Maqta qolhattaryn berý, olardyń aınalysy, olardy joıý jáne óteý qaǵıdalary bekitilsin.
2. Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń О́simdik sharýashylyǵy ónimderin óndirý men qaıta óńdeý jáne fıtosanıtarııalyq qaýipsizdik departamenti zańnamada belgilengen tártippen:
1) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin;
2) osy buıryq Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde onyń kóshirmesiniń merzimdi baspa basylymdaryna jáne «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesine resmı jarııalaýǵa jiberilýin;
3) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ınternet-resýrsynda ornalastyrylýyn qamtamasyz etsin.
3. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstri A. MAMYTBEKOV
«KELISILGEN» «KELISILGEN»
Qazaqstan Respýblıkasynyń Qazaqstan Respýblıkasynyń
Qarjy mınıstri Ulttyq ekonomıka mınıstri
______________ B. Sultanov ________________ E. Dosaev
2015 jylǵy « » 2015 jylǵy « »
Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2015 jylǵy 2 shildedegi
№ 4-5/605 buıryǵymen bekitilgen
Maqta qolhattaryn berý, olardyń aınalysy, olardy joıý jáne óteý qaǵıdalary
1. Osy Maqta qolhattaryn berý, olardyń aınalysy, olardy joıý jáne óteý qaǵıdalary (budan ári – Qaǵıdalar) «Maqta salasyn damytý týraly» 2007 jylǵy 21 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasy Zańyna sáıkes ázirlendi jáne maqta qolhattaryn berý, olardyń aınalysy, olardy joıý jáne óteý tártibin aıqyndaıdy.
2. Osy Qaǵıdalarda paıdalanylatyn negizgi uǵymdar:
1) ındossament – maqta qolhaty nemese onyń kýálikteri boıynsha quqyqtardy basqa adamǵa berýdi kýálandyratyn berý jazbasy;
2) ındossant – maqta qolhaty nemese onyń kýálikteri boıynsha quqyqtardy beretin tulǵa;
3) ındossat – maqta qolhaty nemese onyń kýálikteri boıynsha quqyqtardy qabyldaıtyn tulǵa;
4) kepil kýáligi – maqta qolhatynyń onyń ustaýshynyń kepilmen qamtamasyz etilgen mindettemelerdi oryndaýdy talap etý quqyǵyn kýálandyratyn bir bóligi;
5) qoıma kýáligi – maqta qolhatynyń ony ustaýshynyń maqtaǵa ıelik etý quqyǵyn kýálandyratyn bir bóligi;
6) maqta qolhattarynyń tizilimi – maqta qolhattaryn esepke alý qujaty;
7) usynýshyǵa arnalǵan akkredıtıv – kepil kýáligin ustaýshynyń kelisiminsiz ózgertýge nemese joıýǵa bolmaıtyn qujattamalyq akkredıtıv, ony ashý kezinde qoıma kýáligin ustaýshy kepil kýáliginde kórsetilgen talaptardyń somasyndaǵy aqshany kepil kýáligin óteý úshin usynýǵa deıingi merzimge osy aqshany usynýshyǵa arnalǵan akkredıtıv boıynsha tólemder úshin qoldaný shartymen akkredıtıvti ashqan ýákiletti banktiń ıeligine beredi.
3. Maqta qolhaty eki bólikten turady – qajet bolǵan jaǵdaıda bir-birinen bólýge múmkin bolatyn qoıma kýáligi men kepil kýáligi. Maqta qolhaty jáne onyń ár bóligi orderlik emıssııalyq emes baǵaly qaǵazdar bolyp tabylady.
2. Maqta qolhatyn berý tártibi
4. Maqta qolhaty sapasy boıynsha birtekti árbir maqta partııasyna beriledi. Tapsyrylǵan maqtanyń barlyq kólemine beriletin maqta qolhattarynyń sanyn maqtanyń ıesi óziniń ótinimi boıynsha aıqyndaıdy.
Maqta óńdeý uıymy maqta qolhatyn maqta partııasy qalyptasqan soń ótinish bergen sátinen bastap kúntizbelik úsh kúnnen keshiktirmeı beredi.
Maqta qolhattary maqta ıesine maqta qolhattarynyń tizilimine tirkelip jáne onyń qoly qoıylyp osy Qaǵıdalarǵa qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha beriledi, ony maqta óńdeý uıymy hronologııalyq tártippen júrgizedi.
Jańa maqta qolhattary maqta qolhattaryn ustaýshylardyń talaby boıynsha mynadaı jaǵdaılarda beriledi:
1) maqta qolhatynda ındossament jasaý úshin bos oryn bolmasa; 3) maqta qolhaty aıyrbastalǵanda;
2) maqta qolhaty tabıǵı tozǵanda; 4) maqta qolhaty joǵalǵanda.
3. Maqta qolhatynyń aınalysy tártibi
5. Maqta qolhaty jáne onyń bólikteri boıynsha quqyqtardy berý olarǵa berý jazbalaryn - ındossamentti jasaý jolymen júzege asyrylady. Bul rette, ındossant maqta qolhaty jáne onyń bólikteri boıynsha quqyq berý týraly málimetterdi, al ındossat maqta qolhaty jáne onyń bólikteri boıynsha quqyq qabyldaý týraly málimetterdi kórsetedi jáne rastaıdy.
6. Bólinbegen maqta qolhaty boıynsha quqyqtardy berý ındossamentti jasaý jolymen tek qoıma kýáliginde júzege asyrylady.
7. Qoıma kýáligi boıynsha quqyqtardy berý qoıma kýáligi boıynsha quqyq berýshi jáne qabyldaýshy tulǵalardyń qoıma kýáliginiń qaıyrma betinde dáıekti ındossamentterdi jasaý jolymen júzege asyrylady.
Indossamentti jasaǵan kezde qoıma kýáliginiń qaıyrma betinde arnaıy kózdelgen jerlerde mynalar kórsetiledi:
1) sol jaǵynda qoıma kýáligi boıynsha talapty berýshi tulǵa (ındossant):
ındossanttyń ataýy (tegi, aty, ákesiniń aty (bar bolǵan jaǵdaıda);
ındossanttyń turǵan jeri (jeke tulǵanyń turǵylyqty jeri);
ındossanttyń jeke sáıkestendirý nómiri;
ındossamenttyń jasalǵan kúni;
jeke tulǵanyń jeke basyn kýálandyratyn qujattyń nómiri men berilgen kúni;
2) oń jaǵynda qoıma kýáligi boıynsha talapty qabyldaýshy tulǵa(ındossat);
ındossattyń ataýy (tegi, aty, ákesiniń aty (bar bolǵan jaǵdaıda);
ındossattyń turǵan jeri (jeke tulǵanyń turǵylyqty jeri);
ındossattyń jeke sáıkestendirý nómiri;
ındossamenttiń jasalǵan kúni;
jeke tulǵanyń jeke basyn kýálandyratyn qujattyń nómiri men berilgen kúni.
Indossamentti jasaý tıisinshe ındossant pen ındossattyń qolymen kýálandyrylady.
Indossat ındossamentti jasaǵan kúninen bastap kúntizbelik on kúnniń ishinde maqta qolhaty boıynsha quqyqtardy qabyldaý týraly maqta óńdeý uıymyn habardar etedi.
8. Maqta óńdeý uıymy tapsyrǵan maqtanyń kepili kepil kýáliginde ındossament jasaý jolymen nemese maqta qolhaty kepiliniń shartyn jasaý arqyly maqta qolhatynyń kepilimen júzege asyrylýy múmkin.
Kepil kýáliginde ındossament jasaý jolymen maqtany kepilge bergende bul kepil kýáligi qoıma kýáliginen bólinedi.
9. Kepil kýáligin qoıma kýáliginen bólý kezinde:
1) qoıma kýáliginiń tómengi oń jaǵyndaǵy buryshynda arnaıy kózdelgen jerde kepil kýáligi boıynsha talaptardy qabyldaýshy adam mynadaı aqparaty bar belgi jasaıdy:
kepilmen qamtamasyz etilgen mindettemeniń máni, onyń mólsheri, ol boıynsha syıaqy mólsherlemesi, mindettemeniń oryndalý merzimi;
kepil kýáliginiń bólingen kúni;
ındossattyń ataýy (tegi, aty, ákesiniń aty (bar bolǵan jaǵdaıda) jáne onyń turǵan jeri (jeke tulǵanyń turǵylyqty jeri).
Kórsetilgen málimetter maqta qolhatynyń kepil kýáligin ustaýshynyń aldyndaǵy qoıma kýáligin ustaýshynyń mindettemelerin kýálandyrady;
2) kepil kýáliginiń tómengi oń jaǵyndaǵy buryshynda arnaıy kózdelgen jerde kepil kýáligi boıynsha talaptardy berýshi adam mynadaı aqparaty bar belgi jasaıdy:
kepilmen qamtamasyz etilgen mindettemeniń máni, onyń mólsheri, ol boıynsha syıaqy mólsherlemesi, mindettemeniń oryndalý merzimi;
kepil kýáliginiń bólingen kúni;
ındossanttyń ataýy (tegi, aty jáne ákesiniń aty (bar jaǵdaıda) jáne onyń turǵan jeri (jeke tulǵanyń turǵylyqty jeri).
Kórsetilgen málimetter kepil kýáligin ustaýshynyń qoıma kýáligin ustaýshyǵa óz mindettemelerin oryndaýǵa talap qoıý quqyǵyn kýálandyrady.
Qoıma jáne kepil kýálikterinde kórsetilgen belgilerdi qoıý tıisinshe ındossat pen ındossanttyń qolymen kýálandyrylady.
Eger kepil kýáligin bólý kezinde qoıma jáne (nemese) kepil kýálikterinde maqta kepilimen qamtamasyz etilgen mindettemeler týraly málimetter kórsetilmese jáne tıisti belgiler jasalmasa, budan ári qoıma jáne kepil kýáligimen jasalǵan kez-kelgen mámile jaramsyz bolyp tabylady.
10. Kepil kýáligin qoıma kýáliginen bólgen kezde, kepil kýáligi boıynsha talaptardy berýshi jáne qabyldaýshy adamdar kepil kýáliginiń qaıyrma betinde ındossament jasaıdy. Kepil kýáliginde ındossament jasalǵan kezde, taraptar arnaıy kózdelgen jerlerde mynalardy kórsetedi:
1) kepil kýáligi boıynsha talapty berýshi adam:
ındossanttyń ataýy (tegi, aty, ákesiniń aty (bar bolǵan jaǵdaıda);
ındossanttyń turǵan jeri (jeke tulǵanyń turǵylyqty jeri);
ındossanttyń jeke sáıkestendirý nómiri;
ındossamenttyń jasalǵan kúni;
jeke tulǵany jeke basyn kýálandyratyn qujattyń nómiri men berilgen kúni;
2) kepil kýáligi boıynsha talapty qabyldaýshy adam:
ındossattyń ataýy (tegi, aty jáne ákesiniń aty bar bolǵan jaǵdaıda);
ındossattyń turǵan jeri (jeke tulǵanyń turǵylyqty jeri);
ındossanttyń jeke sáıkestendirý nómiri;
ındossamenttyń jasalǵan kúni;
jeke tulǵanyń jeke basyn kýálandyratyn qujattyń nómiri men berilgen kúni.
Indossamentti jasaý tıisinshe ındossant pen ındossattyń qolymen kýálandyrylady.
11. Bólip alynǵan kepil kýáligi ındossatqa beriledi, ol osy kepil kýáliginiń ıesi bolyp tabylady.
12. Kepil kýáligi boıynsha talaptardy berýshi jáne qabyldaýshy tulǵalar 1994 jylǵy 27 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq kodeksiniń (Jalpy bólim) 325-babyna sáıkes kepil kýáligi boıynsha óz quqyqtaryn kepil ustaýshylarǵa bergen kezde kepil kýáliginiń qaıyrma betinde arnaıy kózdelgen jerlerde mynalardy kórsete otyryp, ındossament jasaıdy:
1) sol jaǵynda kepil kýáligi boıynsha talapty berýshi adam (ındossant):
ındossanttyń ataýy (tegi, aty, ákesiniń aty (bar bolǵan jaǵdaıda);
ındossanttyń turǵan jeri (jeke tulǵanyń turǵylyqty jeri);
ındossanttyń jeke sáıkestendirý nómiri;
ındossamenttiń jasalǵan kúni;
jeke tulǵanyń jeke basyn kýálandyratyn qujattyń nómiri men berilgen kúni;
2) oń jaǵynda kepil kýáligi boıynsha talapty qabyldaýshy adam (ındossat):
ındossattyń ataýy (tegi, aty, ákesiniń aty (bar bolǵan jaǵdaıda);
ındossattyń turǵan jeri (jeke tulǵanyń turǵylyqty jeri);
ındossattyń jeke sáıkestendirý nómiri;
ındossamenttyń jasalǵan kúni;
jeke tulǵanyń jeke basyn kýálandyratyn qujattyń nómiri men berilgen kúni.
Indossamentti jasaý tıisinshe ındossant pen ındossattyń qolymen kýálandyrylady.
13. Qoıma jáne kepil kýálikteriniń qaıyrma betterinde, belgilengen tártippen jasalǵan ındossamentterdiń úzdiksiz qatary sońǵy berý jazbasynda kórsetilgen adamdarǵa maqta qolhaty jáne onyń kýálikteri boıynsha quqyqtar aýysýynyń dáleli bolyp tabylady.
Berý jazbalarynyń úzdiksiz qataryn saqtamaǵan jaǵdaıda, maqta qolhatyn ustaýshynyń oǵan maqta berý quqyǵy sot tártibimen anyqtalady.
14. Kepil týraly málimetteri bar qoıma kýáligi boıynsha quqyqtardy berý osy Qaǵıdalarǵa sáıkes kepil kýáligin ustaýshynyń kelisiminsiz júzege asyrylady.
15. Kepil týraly málimetteri bar qoıma kýáligi boıynsha maqta óńdeý uıymynyń maqta berýi osy Qaǵıdalardyń 16-tarmaǵyna sáıkes usynýshyǵa qaıtaryp alynbaıtyn akkredıtıv ashqan jaǵdaıda júzege asyrylady.
16. Qaıtaryp alynbaıtyn akkredıtıvti ashýdy rastaý úshin qoıma kýáligin ustaýshy osy Qaǵıdalarda belgilengen talaptarǵa jaýap beretin usynýshynyń atyna qaıtaryp alynbaıtyn akkredıtıv (budan ári – usynýshyǵa arnalǵan akkredıtıv) ashylǵanyn rastaıtyn ekinshi deńgeıdegi banktiń (budan ári – ýákiletti bank) tıisti qujatyn maqta óńdeý uıymyna beredi.
Usynýshyǵa arnalǵan akkredıtıvti ashý faktisi týraly maqta óńdeý uıymy úsh kúntizbelik kún ishinde usynýshyǵa arnalǵan akkredıtıvti ashqan ýákiletti banktiń derektemelerin habarlap, maqta óńdeý uıymyna belgili tıisti kepil kýáligin sońǵy ustaýshyǵa jazbasha túrde habardar etedi.
Usynýshyǵa arnalǵan akkredıtıv boıynsha tólem osyndaı akkredıtıvtiń oryndalý sharttary saqtalǵan kezde, sondaı-aq kepil kýáliginiń derektemeleri (maqta qolhaty blankisiniń serııasy men nómiri, maqta óńdeý uıymynyń tizilimi boıynsha maqta qolhatynyń aǵymdaǵy nómiri, maqta qolhatyn berý kúni, maqta qolhatynda kórsetilgen maqtanyń salmaǵy, sondaı-aq maqta óńdeý uıymynyń ataýy jáne bıznes-sáıkestendirý nómiri, maqta kepilimen qamtamasyz etilgen talap týraly málimetter) akkredıtıv sharttaryna sáıkes kelgen kezde usynýshyǵa – kepil kýáligin ustaýshyǵa tólenedi.
Usynýshyǵa arnalǵan akkredıtıvpen júrgiziletin operasııalar Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq banki Basqarmasynyń 2014 jylǵy 22 qarashadaǵy №199 qaýlysymen (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde 9948 bolyp tirkelgen) bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasy bankteriniń qujattamalyq akkredıtıvtermen operasııalar júrgizý qaǵıdalaryna sáıkes júzege asyrylady.
17. Eger kepilmen qamtamasyz etilgen mindetteme tıisti túrde oryndalǵan jaǵdaıda, kepil kýáligin ustaýshy kepil kýáliginde ındossament jasaıdy jáne kepil kýáligin qoıma kýáligin ustaýshyǵa qaıtarady.
18. Kepilmen qamtamasyz etilgen mindetteme jáne osy Qaǵıdalardyń 15-tarmaǵyna sáıkes maqta berý tıisti túrde oryndalmaǵan jaǵdaıda, kepil kýáligin ustaýshy akkredıtıv boıynsha tólemdi júzege asyrǵannan soń kepil kýáligin ony óteý úshin maqta óńdeý uıymyna qaıtarady.
19. Osy kepil kýáligi boıynsha usynýshyǵa arnalǵan akkredıtıv bolmaǵan jáne boryshker maqta kepilimen qamtamasyz etilgen mindettemelerdi oryndamaǵan (tıisinshe oryndamaǵan) kezde kepil kýáligin ustaýshy Zańnyń 26-babyna sáıkes kepildikke berilgen maqtanyń ótkizilýin uıymdastyrý tapsyrmasymen senim bildirilgen adamǵa júgine alady.
Kepil kýáligi boıynsha maqtany ótkizý jónindegi saýdada osy quqyqqa ıe bolǵan maqta ıesi kepil kýáliginiń ornyna maqta óńdeý uıymynan maqta ne jańa maqta qolhatyn alady.
4. Maqta qolhatynyń kúshin joıý jáne óteý tártibi
20. Maqta qolhaty maqta berý kezinde (tolyq nemese ishinara), sondaı-aq kepilge alynǵan maqta satylǵan jaǵdaıda óteledi.
21. Maqta qolhatyn óteýdi maqtany berý sátinen bastap úsh kún ishinde «О́teldi» degen jazbasy bar mórtaban qoıý jáne óteý kúnin jazý arqyly maqta óńdeý uıymy júzege asyrady.
Maqta qolhatynyń kúshin osy Qaǵıdalardyń 4-tarmaǵynda kórsetilgen jaǵdaılarda maqta qolhatyn ustaýshynyń talaby boıynsha maqta uıymy joıady.
22. Jańa maqta qolhaty aýystyrylatyn maqta qolhatynyń eki bóligin de usynǵan jaǵdaıda beriledi jáne aýystyrylatyn maqta qolhatynda buryn kórsetilgen málimetterdi engizý jolymen resimdeledi.
Aýystyrylatyn maqta qolhatynda ındossament (ındossamentter) bolǵan jaǵdaıda, jańa maqta qolhaty beriletin adam retinde sońǵy ındossat kórsetiledi.
23. Maqta qolhatyn joǵaltqan jaǵdaıda maqta qolhatyn joǵaltqan adam maqta óńdeý uıymyn maqta qolhatyn joǵaltqany týraly tez arada habardar etedi. Bul jaǵdaıda jańa maqta qolhatyn joǵalǵan maqta qolhaty boıynsha quqyqtardy qalpyna keltirý týraly sot sheshiminiń negizinde maqta óńdeý uıymy beredi.
24. Maqta qolhatyn birneshe maqta qolhatyna aıyrbastaý osy Qaǵıdalardyń 22-tarmaǵyna sáıkes júzege asyrylady.
25. Maqta kepilimen qamtamasyz etilgen mindettemeniń tıisinshe oryndalýyna baılanysty kepil toqtatylǵannan keıin kepil týraly málimeti bar qoıma kýáligin ustaýshy ótinishi boıynsha oǵan jańa maqta qolhaty beriledi.
26. Maqta qolhaty boıynsha maqtany ishinara berý jaǵdaıynda maqta óńdeý uıymy maqtanyń qalǵan kólemine jańa maqta qolhatyn beredi. Maqtaǵa aıyrbastalǵan maqta qolhaty maqtany bólikter boıynsha berýine baılanysty óteledi.
27. Maqta qolhattaryn esepke alý maqsatynda maqta qolhattary tiziliminde maqta qolhattaryn óteý túrleriniń mynadaı tujyrymdamalary kózdeledi:
1) «berý» – maqta berýge baılanysty maqta qolhatyn óteý;
2) «berý jáne aýystyrý» – maqtany bólshektep berýge baılanysty maqta qolhatyn óteý;
3) «aıyrbas» – maqta qolhaty ıesiniń talaby boıynsha birneshe maqta qolhatyna aıyrbastaý ne maqta qolhatyn olardyń az sanyna biriktirý maqsatyńda maqta qolhatyn joıý;
4) «aýystyrý» – ındossament jasaý úshin bos orynnyń bolmaýyna ne onyń tozǵanyna baılanysty maqta qolhatynyń kúshin joıý;
5) «satý» – kepilge qoıylǵan maqtany satýǵa baılanysty maqta qolhatyn óteý;
6) «joǵaltý» – joǵalýyna baılanysty maqta qolhatynyń kúshin joıý;
7) «kepildi toqtatý» – maqta kepilimen qamtamasyz etilgen mindettemelerdi oryndaýǵa baılanysty maqta qolhatynyń kúshin joıý.
28. О́telgen jáne kúshi joıylǵan maqta qolhattary aınalymnan alynyp tastalady jáne maqta óńdeý uıymynda bes jyl ishinde saqtalady.
Maqta qolhattaryn berý, olardyń aınalysy, olardy joıý jáne óteý qaǵıdalaryna qosymsha
Nysan
Maqta qolhattarynyń tizilimi
_______________________________________________
maqta óńdeý uıymynyń ataýy
R/s
№ Maqta qolhaty blankisiniń serııasy men nómiri Maqta qolhaty berilgen kún Maqta ıesiniń ataýy (jeke tulǵanyń tegi, aty, ákesiniń aty (bar bolǵan jaǵdaıda) Shıtti maqtany saqtaý jáne/nemese shıtti maqtany maqta talshyǵyna óńdeý jónindegi jarııa shartynyń nómiri jáne kúni Maqta tuqymynyń sorttyq jáne egistik sapalary
1 2 3 4 5 6
kesteniń jalǵasy
О́nim túri Maqta selek-sııalyq sorty О́nerkásiptik sort Tıpi Synyby Fızıkalyq salmaǵy Lastanýy Ylǵal-dylyǵy
7 8 9 10 11 12 13 14
kesteniń jalǵasy
Shtapel uzyndyǵy Mıkroneır kórsetkishi Kondısıondyq massasy Bakterııaly sańyraýqulaqtylyq aýrýlarymen zaqymdanýy Maqta óńdeý uıymynyń jaýapty qyzmetkeriniń maqta qolhatyn berý týraly qoly
15 16 17 18 19
kesteniń jalǵasy
Maqta qolhatyn alǵan kezdegi maqta ıesiniń qoly Maqta qolhatyn óteý túri Maqta qolhatyn óteý kúni Kepil sharttary týraly málimetter (talap etý somasy jáne maqtaǵa kepildik quqyǵyn belgileý merzimderi)
20 21 22 23
Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2015 jylǵy 15 qyrkúıekte Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №12058 bolyp engizildi.