Ulttyq Bank onlaın rejiminde

Ulttyq Bank habarlaıdy, túsinikteme beredi, túsindiredi

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń tóraǵasy Danııar Aqyshev Kapital.kz portalymen birlesip uıymdastyrylǵan onlaın-konferensııa barysynda elimizdiń qarjy ómirine qatysty birqatar mańyzdy jáne ózekti suraqtarǵa jaýap berdi. Qazirgi ýaqytta Ulttyq Banktiń aqsha-kredıt saıasatyn jáne qarjy­lyq retteýdi júzege asyratyn or­gan re­tin­de retteýshige degen senim­di qal­pyna keltirý jónindegi stra­te­gııasy sheńberinde aýqymdy ju­mys júr­gizi­lýde. Naryqqa qatysýshy­lar­dyń jáne halyqtyń Ulttyq Bank­t­iń qyz­meti týraly habardar bolýyn jaq­sartýǵa múmkindik beretin qadam­dardyń biri elimizdiń bas qarjy ıns­tı­týtynyń onyń azamattarymen baryn­sha tyǵyz baılanysy úshin jańa kom­mý­nıkasııalyq arnalardy qurý bolyp tabylady. Kommýnıkasııa­lyq baılanystardy barynsha tıimdi damytý úshin Ulttyq Bank aǵymdaǵy máse­lelerdi standartty emes sheshýge qabiletti jas mamandarmen jumysty kúsheıtedi. Budan basqa, qoǵam­­dyq bir­­lestiktermen jumys isteý tıim­diligi artýda. Ázirlenip jat­qan Qar­­­­jylyq saýattylyq baǵ­dar­la­ma­­­­sy­­­­nyń sheńberinde basty nazar stý­­­dent­­termen, qoǵamdyq bir­les­tik­ter­­men, sondaı-aq buqaralyq aqparat qural­­darymen birlesip jumys is­teý­ge aýdarylady. Myńdaǵan qazaq­­stan­dyqtarǵa eń ózekti ári olar úshin asa mańyzdy aqparatqa qoljetimdilikti asha­tyn quraldardyń biri onlaın-kon­ferensııa ótkizý boldy, ondaı kon­ferensııalardy Ulttyq Bank bola­shaqta turaqty negizde ótkizýge nıettenip otyr. Onlaın-konferensııa bastal­ǵan­ǵa deıin Ulttyq Bankke jáne onyń tóraǵasynyń atyna eki júzden astam suraq kelip tústi. Eki saǵat boıy Danııar Aqyshev Qazaqstannyń respýblıkalyq jáne iskerlik buqaralyq aqparat qural­­darynan kelgen jýrnalısterdiń qaty­sýymen suraqtardyń bir bóligi­ne ǵana jaýap berdi. Elimizdiń qar­jy sektorynyń problemalary qyzyq­tyratyn azamattarymyzdyń qalǵan suraqtaryna jáne ótinishterine keletin bolsaq, Ulttyq Bank basshysynyń aıtýynsha ol suraqtarǵa jaýaptar 23 qyrkúıekke deıin Kapital.kz. iskerlik aqparat ortalyǵynyń alańynda jarııalanatyn bolady. Suraqtarǵa jaýap bermes buryn Danııar Aqyshev qarjy naryǵyndaǵy sońǵy derekterdi málimdedi. Máselen, aǵym­daǵy jylǵy tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha ınflıasııa 5,4%-dy qura­dy. Bul rette Ulttyq Bank basshysy 2016 jyl­ǵy qazannan bastap jyldyq ın­flıa­­­sııanyń tómendeıtinin atap ótti. Al 2016 jyldyń sońyna qaraı jyl­­dyq ınflıasııanyń bir mándi sıfr­ǵa deıin tómendeýi jáne onyń 6-8% ny­sa­naly dálizdiń joǵary shegine ja­qyn­­­daýy kútiletini týraly aıtty. Ol son­daı-aq tutastaı alǵan­da bola­shaq­­ta ınflıasııanyń aıtar­lyq­taı ósýi kútil­meıtinin de atap ótti. Bul jó­nin­de Ult­­tyq Banktiń ınter­net-resýrsynda usy­­nylǵan ınflıa­sııa­lyq kútýler bo­ıyn­sha derekter kýálandyrady. Valıýta naryǵyndaǵy jaǵdaıǵa keletin bolsaq, ol 2016 jylǵy tamyzda jáne qyrkúıekte turaqty boldy. Ulttyq Banktiń derekteri boıynsha, teńge tamyzda bir AQSh dollary úshin 352, 25 teńgeden 340,10 teńgege deıin 3,4%-ǵa nyǵaıdy. Aıyr­bastaý baǵamy 19 qyrkúıekte tamyz­dyń sońyndaǵy jaǵdaımen salys­tyr­ǵanda shamaly nyǵaıa otyryp (0,2%), bir AQSh dollary úshin  339,35 teńge deńgeıinde qalyptasty. Onlaın-konferensııa barysynda Danııar Aqyshev sondaı-aq Ulttyq Banktiń altyn-valıýta aktıvteriniń jáne Ulttyq qor aktıvteri ósýiniń oń serpinin atap ótti. Onyń aıtýyn­sha, Ult­tyq Banktiń altyn-valıýta a­k­tıv­teri jyldyń basynan beri 10%-ǵa ósip, 30,7 mlrd AQSh dollaryn qurady. Al Ulttyq qordyń aktıvteri 2%-ǵa ósip, 64,9 mlrd AQSh dollary boldy. Sonymen qatar, ol Qazaq­stannyń aqsha naryǵynda ótim­diliktiń qurylymdyq profı­sıti­niń baıqalǵany týraly atap ótti. Bul bank júıesinde teńge qaraja­ty­nyń aıtarlyqtaı kóleminiń jınaq­tal­ǵanyn bildiredi. Alaıda, halyq pen kásiporyndar tarapynan kredıtterge suranysynyń tómen bolýynan, sondaı-aq bankterdiń kredıtter berý jónindegi qatań saıasatynan bul qara­jat ekonomıkaǵa túspeýde. Taıaý ýaqytta Ulttyq Bank ha­lyq­­pen qarjylyq qyzmetterdi tutyný­shy­lardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyn­daǵy qyzmet máseleleri boıynsha habarlarmen jedel almasý úshin mobıldi qosymshany qosýdy josparlap otyr. Qosymshanyń aldyn ala aty –  «Ulttyq bank onlaın», oǵan ıpotekalyq kredıtteý, aıyrbas­taý operasııalary, tólemder men aýda­rym­dar, banknottar men moneta­lar, bankomattardyń jumysy jáne bankterdegi qyzmet kórsetý kiredi. Ulttyq Banktiń basshysy qazaqstandyqtardy mobıl­di qosym­shanyń ataýy boıynsha, sondaı-aq onyń bólimderi boıynsha óz usy­nys­taryn Ulttyq Banktiń press@nationalbank.kz elektrondy mekenjaıyna jiberýge shaqyrdy. Kapital.kz portalynyń saıtyna jáne Ulttyq Banktiń baspasóz qyzmetine tikeleı kelip túsken suraqtarǵa keletin bolsaq, Danııar AQYShEV olarǵa qysqa ári tujyrymdy jaýap qaıtardy. Is-sharanyń moderatory Rýslan GAZIEV te stýdııadaǵy jýrnalısterge suraq qoıýǵa múmkindik berdi. Ulttyq Bank basshysynyń barlyq qoıylǵan suraqtarǵa, onyń ishinde jasyryn jiberilgen suraqtarǵa jaýap berýine oraı, biz oqyrmandarymyz úshin jaýaptary barynsha qyzyqty bolyp kórinetin suraqtardy ǵana keltirip otyrmyz. Suraq: Siz Ulttyq Bankke kelgennen beri Ulttyq Bank barynsha ashyq boldy. Bul sizdiń ómirlik ustanymyńyz ba álde ýaqyt talaby ma? D.A.: Búkil álemde ortalyq banktiń ashyq jáne aıqyn bolýy aqsha-kredıt saıa­satyn tabysty júrgizý kepilderiniń biri bolyp tabylady. Bul halyqtyń jáne naryq­qa qatysýshylardyń júrgizilip otyrǵan saıasatqa jáne tutastaı alǵanda, Ulttyq Bankke jáne teńgege degen seniminiń artýyna ákeledi. Suraq: Jaqynda sizdiń Ulttyq Bankke kelgenińizge bir jyl tolady. Qory­tyndy shyǵarýǵa áli erterek, biraq meniń mynadaı suraǵym bar: siz jáne Ulttyq Bank aqsha-kredıt saıasatyn jáne retteýshiniń saıasatyn júrgizgen kezde qandaı syrtqy jáne ishki syn-qaterlerge tap boldyńyz jáne qandaı syn-qaterler áli alda? Osy kezeńde qandaı is-qımyl barabar ári tıimdi bolady? D.A.: Munaıdyń álemdik baǵasynyń quldyraýy eń aýqymdy syrtqy syn-qater boldy, bul ishki qarjy naryǵyndaǵy deval­­vasııalyq kútýlerdiń jáne qubyl­maly­lyqtyń ósýine alyp keldi. Jaǵdaıdy ıgerý jáne turaqtandyrý úshin shyn mánindegi mańyz­dy kúsh-jiger talap etildi. Ishki syn-qater­lerdiń ishinde ınflıasııalyq targetteýdi engizý barysynda týyndaǵan problemalardy atap ótýge bolady, olarǵa ótken jyldyń sońyn­daǵy kúızelisten keıin ishki naryqtyń qa­l­py­na kelýi men damýy, Ulttyq Bankte ázir­­lengen makroekonomıkalyq modeldeý jáne bol­jam­daý júıesin is júzinde engizý jatady. Búgingi kúni ekonomıkanyń joǵary dollarlaný, qarjy júıesiniń turaqtyly­ǵyn qamtamasyz etý, Ulttyq Bankke, teńgege jáne tutastaı alǵanda bank sektoryna senim­di arttyrý qajettiligi problemalary mańyz­dy syn-qater bolyp otyr. Biz bul baǵyt­ta jarııa etilgen barlyq sharalardy jal­ǵas­tyramyz. Baıqalǵan nátıjelerdi eskere otyryp, bizdiń barlyq sharalarymyz barabar ári tıimdi boldy. Suraq: Qarapaıym adamdardyń zeınetaqy júıesine degen senimin qalaı arttyrmaqsyzdar? Zeınetaqy aktıvterin basqarý jaǵy qalaı sheshilmekshi? D.A.: Memleket zeınetaqy aktıvterin jalǵyz basqarýshy bolyp tabylatyn jınaq­taýshy zeınetaqy júıesiniń qolda­nys­taǵy modeli kemshilikteriniń biri – salym­shynyń óz zeınetaqy jınaq aqshasyn bas­qarýǵa qatysa almaıtyndyǵynda. Zeınetaqy júıesine senimsizdiktiń negiz­gi sebebi osynda. О́ziniń jınaq aqshasyn bas­­qarý úderisine qatyspaǵan salymshy ınves­­tısııalyq strategııaǵa yqpal ete almaı­dy, basqarýshyny tańdaı almaıdy jáne eń bastysy, basqarýshy retinde memleket qyzmetiniń nátıjelerin salystyra almaıdy, sebebi básekeles orta joq. О́z kezeginde, kez kelgen naryqta báse­keles ortanyń bolmaýy kórsetiletin qyz­metter sapasyn arttyrýǵa yqpal etpeıdi. Sondyqtan da zeınetaqy jınaq aqshasyn ınvestısııalyq basqarýdyń tıimdiligin arttyrý jáne zeınetaqy aktıvterin jeke basqarýshy kompanııalarǵa berý Memleket basshysynyń Ulttyq Banktiń aldyna qoıǵan negizgi mindetteriniń biri bolyp tabylady. Salymshynyń ınvestısııalyq strategııa­ny jáne basqarýshyny tańdaýy zeınetaqy aktıvterin basqarýdyń negizi bolýǵa tıis. Zeınetaqy qyzmetteriniń básekeles nary­ǵynyń bolýy basqarýshylardyń ınves­tısııalyq kiristi kóbirek alýyna, salym­shylarǵa qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýǵa, naryqtyq jaǵdaılarmen ınvestısııalaýǵa yntalandyratyn bolady. Salymshyǵa dál osyndaı tańdaý­dyń berilýi Ulttyq Banktiń Qazaqstan Respýblıka­­­synyń jınaqtaýshy zeınet­aqy júıesin odan ári reformalaý jónindegi usynys­tar jasaýyna negiz bolyp otyr. Búgin­gi kúni bul usynystardy múddeli mınıstr­lik­ter men vedomstvolar talqylaýda. Suraq: Qazaqstannyń syrtqy bory­shynyń jaı-kúıi týraly áńgime kóp. Osy jaıynda tolyǵyraq aıtsańyz. D.A.: Qazaqstan Respýblıkasynyń jal­py syrtqy boryshyn baǵalaýdy Ult­tyq Bank toqsan saıyn júrgizip otyrady. Syrtqy borysh statıstıkasy toly­ǵymen halyqaralyq uıymdardyń (HEB, HVQ, EYDU, DB jáne basqa) ádisna­malyq usy­nym­daryna sáıkes qalyptas­ty­rylaty­nyn jáne Qazaqstan rezıdentteriniń syrt­­qy boryshtyq mindet­t­e­meleriniń baryn­­sha tolyq qamtylýyn qamtamasyz eteti­­nin atap ótken jón. Syrtqy borysh sta­­tıs­­tı­k­a­syn qalypt­astyrý Ulttyq Bank­­tiń res­pon­dent­terdiń keń aýqy­my­nan: mem­le­kettik organdardan, bank­ter­den, qar­jy uıymdarynan, naqty sektor kásip­oryn­darynan jáne shetel­dik kompanııa­lar­dyń Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń aýma­ǵynda qyzmetin júzege asyra­tyn fılıal­darynan alatyn esepteriniń negi­­zinde júzege asyrylady. Halyqaralyq uıym­­dar Qazaqstannyń syrtqy borysh statıstı­k­a­­syn qalyptastyrýda qol jetkizgen jetis­tik­terin birneshe ret atap ótti. Jalpy, syrtqy boryshty baǵalaý rezı­dent­terdiń beırezıdentter aldyndaǵy shetel valıýtasyndaǵy da, ulttyq valıýta­daǵy da belgili bir kúngi jaǵdaı boıynsha boryshtyq mindettemelerin bildiredi jáne tartyl­ǵan syrtqy qaryzdar boıynsha mindet­temeler­den ǵana emes, shetel­dik tikeleı ınvestısııa­laý operasııalary sheńberinde týyndaıtyn boryshtyq mindettemelerden (fırmaaralyq bereshek) de, kommersııalyq operasııalar bo­ıynsha kredıtorlyq bereshekten, sondaı-aq beırezıdentterdiń qazaqstandyq bankterdegi shottaryndaǵy qarajattan turady. Taldamalyq maqsattarda syrtqy borysh qury­lymynda memlekettik sektordyń (Qazaq­stan Úkimeti jáne Ulttyq Banki), bank­­­te­r­diń jáne basqa sektorlardyń boryshy bólek kórsetiledi. Sonymen birge, syrt­qy bo­rysh­ty baǵalaǵan kezde kásip­oryn­dar­­dyń sheteldik tikeleı ınvestorlar­dyń, tike­leı ınvestısııalaıtyn sheteldik kásip­oryn­dar­dyń aldyndaǵy jáne shetel­dik tel kásip­oryndardyń aldyndaǵy mindet­teme­lerinen turatyn fırmaaralyq bereshek bólek kór­setile­di. Syrtqy boryshty basqarýdy aıt­qan kezde memlekettiń fırma­aralyq bereshek­pen baılanysty júıelik táýekelderi tómen baǵa­la­natynyn atap ótken jón, sebebi kredıtor-tikeleı ın­ves­tor qaryz alýshynyń tólem jasaý qabilet­siz­diginiń táýekelin onyń qyz­metin basqarý­ǵa óziniń qatysýy arqyly bóli­sedi. Qazaq­stan Res­pýblıkasynda fırma­ara­lyq bereshek bo­ıynsha negizgi mindet­teme­ler (80%-dan asa) birlesken munaı-gaz sek­tory­nyń kásiporyndarynda bar, olar syrtqy bory­shyn qyzmetinen túsken kiristeriniń esebinen óteıdi. 2016 jylǵy 31 naýryzdaǵy jaǵdaı bo­ıynsha Qazaqstannyń syrtqy boryshy 154,0 mlrd dollardy qurady, onyń 12,2 mlrd dollary memlekettik sektorǵa (onyń ishinde 0,9 mlrd dollary – Ulttyq Banktiń syrtqy boryshy) tıesili, 7,7 mlrd dollar – bankterdiń syrtqy boryshy, 51,2 mlrd dollar – basqa sektorlardyń úlestes emes beırezıdentter aldyndaǵy bereshegi, al 82,8 mlrd dollar – fırmaaralyq bereshek. 2016 jylǵy 30 maýsymdaǵy jaǵdaı bo­ıynsha syrtqy boryshty baǵalaý jónindegi derekter qalyptastyrylyp, Ulttyq Banktiń ınternet-resýrsynda 2016 jylǵy 30 qyrkúıekte ornalastyrylatyn bolady. Suraq: Nashar kredıtterdi esepten shy­ǵarý boıynsha salyqtyq jeńil­dik­ter­diń mer­zimin uzartý máselesi boıynsha qan­daı sheshim qabyldandy? Esepten shyǵarý kezin­degi salyq jeke tulǵalar boıynsha tóle­ne me álde zańdy tulǵalar boıynsha tólene me? D.A.: Salyq kodeksine ózgeristerdiń sońǵy redaksııasy boıynsha sheshimdi Qazaq­stan Úkimeti qabyldaıtyny belgili, al osy sońǵy redaksııany tikeleı qalyptas­tyrý­­men Ulttyq ekonomıka mınıstrligi aına­­ly­sady. Keshirý boıynsha banktik jeńil­­dik­terge keler bolsaq, mynadaı talap­qa nazar aýdarý qajet: birinshi – merzimi uza­r­ty­latyn jeńildik aǵymdaǵy jyldyń basy­na deıin bolǵan jeńildikke uqsas bolady, ekin­shi – jeńildiktiń qoldanylýy qaryz alý­­shylardyń qandaı da bir sanatymen nemese keshirýdiń qandaı da bir aldyn ala jazyl­ǵan nemese qaǵazbastylyq tárti­bi­men shektel­meıdi, úshinshi – halyqtyń áleý­met­tik tur­ǵydan osal toptary mártebesi bar qaryz alýshylardyń sanatyna qosymsha keshiriletin bereshekti 2016 jylǵy 1 qańtar­ǵa deıin ıpotekalyq qaryz alǵan jeke tulǵalar úshin salyq salynýǵa jatatyn kiris retinde qaramaý usynylady jáne eń negizgisi, tórtinshi – bankterdiń barlyq bereshek túrin, onyń ishinde ósimpuldardy, aıyppul­dardy, jınaqtalǵan paıyzdy, negizgi borysh­ty jáne t.b.keshirýi kezinde jeńildikti qol­daný usynylady. Bul usynystar bank qoǵamdastyǵymen aldyn ala kelisildi. Suraq: Bazalyq mólsherleme osy aıda nelikten jarııalanbaıdy? Ol nemen baılanysty? D.A.: Inflıasııalyq targetteý rejimin paıdalanatyn kóptegen ortalyq bankter bazalyq mólsherleme boıynsha sheshimderdi qajetti statıstıkalyq derekterdiń jarııalanýyna jáne qalyptasqan praktıkaǵa qaraı jylyna 6-dan 12 retke deıin qabyldaıdy. Erekshe jaǵdaılarda sheshimder belgilengen kesteden tys qabyldanýy múmkin. Biz ózimiz úshin aǵymdaǵy jyly baza­lyq mólsherlemeni qaıta qaraýdyń ońtaı­ly kezeńdiligin jylyna 8 ret dep aıqyn­da­dyq. Bul mólsherleme deńgeıiniń aı saıyn qaral­maıtynyn bildiredi. Bazalyq mólsherleme boıynsha sońǵy sheshim 2016 jylǵy 15 tamyzda jarııalandy, osy másele boıynsha kelesi sheshim 2016 jylǵy 3 qazanda jarııalanatyn bolady. Tıisinshe, aǵymdaǵy jylǵy qyrkúıekte, sondaı-aq jeltoqsanda bazalyq mólsherleme máselesi qaralmaıdy. Suraq: Sheteldik bankterdiń 4 jyldan keıin óz fılıaldary arqyly bizdiń naryqqa keletini, sondaı-aq olar enshiles uıymdaryn qurmaıtyny shyn ba? Bizdiń bankter ne isteýi kerek? Klıentter osydan uta ma? D.A.: 2015 jyly Qazaqstan DSU-ǵa kirdi. Bes jyldyq ótpeli kezeń aıaqtalyp, Qazaq­stan DSU-ǵa kirgennen keıin sheteldik bank­ter Ulttyq Bank belgilegen talaptarǵa sáı­kes kelgen jaǵdaıda Qazaqstannyń aýmaǵyn­­­­da óz fılıaldaryn asha alady. Bul rette shetel­dik bankter fılıaldarynyń bank­­tik qyzmet naryǵyna kelýi bank sek­toryn­daǵy básekelestikti kúsheıtýge múm­kin­­dik jasaıdy, bul kórsetiletin banktik qyz­met­­ter­­diń sapa­syn arttyrýǵa jáne sektoryn ke­ńeı­týge ákelýge tıis. Oqıǵalardyń osy­laı­­sha órbýi­nen bank klıentteriniń utatyny sózsiz. Suraq: Dollarmen kúrestiń alǵashqy nátıjeleri kórinip otyr. Barlyq baǵa teńgemen berilgen. Al dollardy ómirimiz­den qashan alyp tastaımyz? Sheteldikter teńgeni satyp alýǵa jáne depozıtke salý­ǵa qashan umtylady? D.A.: Ulttyq Bank Úkimetpen birlesip teńgege degen senimdi qaıtarý jáne ulttyq valıý­tadaǵy quraldardyń tartymdylyǵyn art­tyrý jóninde sharalar qabyldaýda. Osy úrdistiń odan ári sharyqtaýy qosymsha ýa­qyt pen kúsh-jigerdi, sondaı-aq «sanany dol­­lar­syzdandyrýdyń» ortaq nıetin talap etedi. Suraq: Siz buryn habarlaǵandaı, Qazaqstannyń menshigindegi, jalpy kólemi 220 tonnadan asatyn altynnyń naq­ty salmaǵy shamamen 114 tonna bolatyn altyn qorynyń edáýir bóligi Qazaq­stan Respýblıkasynan tysqary saqtaý úshin áketildi. Osyǵan baılanysty Qazaq­stan­nyń altyn qorynyń jaı-kúıi týra­ly tolyǵyraq aıtyp berseńiz? D.A.: Ulttyq Banktiń altyn portfeliniń jalpy kólemi 2016 jylǵy tamyzdyń sońynda 10,3 mlrd AQSh dollaryn nemese 244 tonnany qurady, onyń ishinde altynnyń kóp bóligi (59%) el ishinde saqtalady. 41%-ǵa jýyǵyn syıaqy esepteletin depozıtterde jáne sol sııaqty sheteldegi saqtaý oryndarynda naqty nysanda ornalastyrylǵan syrtqy altynnyń úlesi quraıdy. Ulttyq Bank altyndy syrtqa sońǵy ret Qazaqstan Respýblıkasynan tysqary 1990 jyldardyń ortasynda, altyn-valıýta rezervterin qalyptastyrý kezeńinde áketti. Ulttyq Bank altyn-valıýta rezervteriniń bir bóligin áketý jáne ákelý týraly sheshimdi der­bes qabyldaıdy jáne allokırlengen altyn­nyń shetelde saqtalyp otyrǵan bir bóli­gin baqylaýda ustap otyr. Sonymen qatar, el ishindegi altyn qoryna tıisti qorǵaý qamta­ma­syz etilgen. Altyn qorynyń shetelde saqtalyp otyr­ǵan bir bóligin saqtaý aktıvterdiń ótimdiligin arttyrýmen, altyndy baǵaly metaldar aınalysynyń negizgi naryqtaryna tasymaldaý shyǵystaryn tómendetý múmkindigine negizdelgen, bul óte qajet bolǵan jaǵdaıda jedel ótkizý múmkindigin beredi. Álemniń jetekshi ortalyq bankteri altyn qorlarynyń bir bóligin shet memleketterde saqtaýdy qoldanady. Bul kóbinese altyn qorlaryn ornalastyrýdyń ártaraptandyrylýyna jáne baǵaly metaldar aınalysynyń negizgi naryqtaryna tasymaldaý shyǵyndaryn tómendetýge negizdelgen. Suraq: Siz altyn-valıýta rezervterin ǵana emes, sonymen qatar, Ulttyq qordy qosa alǵanda eldiń halyqaralyq aktıv­terin tıimdi basqarýdyń qandaı per­spek­tı­va­­laryn boljap otyrsyz? D.A.: Altyn-valıýta rezervteriniń maq­­sa­tyn eskere otyryp, Ulttyq Bank bola­shaq­ta aktıvterdiń ótimdiligin, sondaı-aq táýe­­kel­diń tıimdi deńgeıin eskere otyryp teń­­gerim­del­gen kiristi qamtamasyz etýge nıetti. Sonymen qatar, Ulttyq Bank Ulttyq qor­­dyń aktıvterine qatysty Ulttyq qordyń qarajatyn qalyptastyrý jáne paıdalaný tujyrymdamasyn qaıta qaraý sheńberinde onyń aktıvterin strategııalyq bólýdi qaıta qaraýǵa bastama jasady. Máselen, damýshy elderdiń korporatıvtik oblıgasııalaryn jáne memlekettik oblıgasııalaryn engizý arqyly oblıgasııalardy ártaraptandyrýdy, aksııalar sııaqty, barynsha táýekeldi, biraq sonymen qatar barynsha kiristi quraldardyń úlesin ulǵaıtýdy, sondaı-aq quraldardyń balama túrlerin engizýdi usyndy. Osy shara uzaq merzimdi perspektıvada Ulttyq qor aktıvteriniń kútilip otyrǵan neǵurlym joǵary kiristiligin qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan. Osy bastama qazirgi kezde Qazaqstan Úkimetimen birlesip talqylanýda. Suraq: Biz saqtandyrý kompanııalary men ja­sa­latyn saqtandyrý sharttary sany­­nyń tómendegenin kórip otyrmyz. Bul ret­te saq­tandyrý – mańyzdy qarjy qu­ra­­­ly, osy naryqty damytý strategııa­sy bar ma, qandaı damý baǵyttary aıqyn­dal­ǵan? D.A.: Saqtandyrý sektorynyń el ekono­mı­kasynyń damýyndaǵy mańyzdylyǵy qazir­gi kezde asa joǵary emes. Áleýetti tuty­ný­shylardy saqtandyrýmen aýqymdy qamtý, ásirese saqtandyrýdyń erikti synyp­­tary boıynsha bolmaı otyr, bul kóbi­ne­se saq­tan­dyrý uıymdaryndaǵy kórseti­letin qyz­metter men qyzmet kórsetý sapasy­nyń tómen bolýyna, saqtandyrý naryǵy­nyń qaty­sý­shylary qyzmetiniń aıqyn bol­maýyna jáne sol sııaqty osy qyzmet­ti tu­tyný­­shy­lar­dyń qarjylyq saýatty­lyǵy­nyń tómen bolýyna jáne halyqtyń saqtandyrý nary­ǵy­na seniminiń jetkiliksiz bolýyna negizdelgen. Qazaqstan Respýblıkasynyń saqtandyrý naryǵy onyń tıimdi damýyna kedergi kelti­retin birqatar problemalardy sheshýdi talap etedi. Elimizdiń ekonomıkasy men áleýmettik salasynyń qazirgi kezdegi damý kezeńi, onyń álemdik júıege kirýi, DSU-ǵa kirý, sondaı-aq jahandaný úderisteri ulttyq saqtandyrý salasynyń aldyna jańa maqsattar men mindetter qoıady. Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy sek­toryn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujy­rym­damasynda saqtandyrý naryǵyn damy­týǵa erekshe nazar aýdarylady. Ulttyq Bank 2016 jylǵy jazda Qazaqstannyń qarjylyq turaqtylyq jáne qarjy naryǵyn damytý jónindegi keńestiń saqtandyrý qyz­metiniń 2016 jylǵy máseleleri boıyn­sha eki otyrys ótkizdi. Keńeste sheshilýi saqtan­dyrý máseleleri jáne saqtandyrý qyz­meti jónindegi zań jobasyn ázirleý kezin­de es­ke­r­iletin barlyq problemalyq másele­ler tal­qylandy. Atap aıtqanda mynalar kózdeledi: – Saqtandyrý ónimderiniń halyq úshin qoljetimdiligin qamtamasyz etý jáne saqtan­dyrý agentteriniń aıqyn emes qyzmetin satý úderisinen alyp tastaý úshin saqtandyrý polısterine elektrondyq satýdy engizý. – Investısııalar jáne damý mınıstr­ligi­­men birlesip shetelge shyǵý kezinde týrıs­­tiń táýekelderin saqtandyrý arqyly ony qor­ǵaý­ǵa baǵyttalǵan sharalar keshenin qabyldaý. – Azamattardyń áleýmettik turǵydan qorǵalý deńgeıiniń artýyn qamtamasyz etetin ómirdi jınaqtap saqtandyrý ónimderin satyp alatyn azamattar úshin salyqtyq jeńil­dikter engizý. – Saqtandyrý boıynsha biryńǵaı derek­qor­dy damytý, bul statıstıkalyq aqparatqa taldaý jáne barlyq saqtandyrý synyptary boıynsha saqtandyrý qyzmetterin tutynýshylar úshin barabar tarıfterdiń esebin júrgizýge múmkindik beredi. – Saqtandyrý ombýdsmeniniń barlyq saqtandyrý synyptary boıynsha qyzmetiniń aıasyn keńeıtý, bul klıenttiń sot organdaryna ótinish jasaǵanyna deıin saqtandyrý tólem­­derin retteý úderisin tezdetýge múmkin­dik beredi. – Halyqtyń saqtandyrý júıesine jáne saqtandyrýdy qorǵaýdyń saqtalýyna degen senimin arttyrý maqsatynda kepildik beri­letin saqtandyrý túrleriniń tizbesin keńeıtý. – Avtokólik ıeleri basqa elderdiń aýmaǵy­­­na shyqqan ýaqytta jol-kólik oqıǵa­­sy bastalǵan jaǵdaıda saqtandyrý tólem­­deri­ne kepil­dik berý maqsatynda halyqara­lyq avto­­saq­tandyrý júıelerine Qazaqstan Res­pýb­­­lıka­synyń qatysý múmkindigin qarastyrý. Osy jáne basqa sharalar Qazaqstan Respýblıkasynyń saqtandyrý naryǵyn odan ári damytýǵa jáne onyń Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy naryǵyndaǵy mańyzdylyǵyn arttyrýǵa yqpal etetin jańa sapaly deńgeıge shyǵarýǵa múmkindik beredi. Suraq: Qazaqstandaǵy qor naryǵy jetkilikti túrde damymaǵany barshamyz­ǵa belgili. Siz jáne Ulttyq Bank naryq­tyń osy segmentin damytý baǵytynda qandaı jumys júrgizýdi josparlap otyr? D.A.: Qazirgi kezde qor naryǵy kapıtaldy tartý jáne ornalastyrý quraly retinde qaralmaıdy, ıaǵnı úlestik jáne borysh­tyq qaǵazdar bıznesti qarjylandyrý qu­ral­daryna aınala almady. Kásipkerler qor­landyrý kózderi retinde basynan bastap kepilderdiń bolýy, aıyppul sanksııalary jáne t.b. sııaqty belgili bir kovenanttar men paıdalanýdyń qatań talaptary bar dástúrli kredıtterdi paıdalanady. Ulttyq Bank qazirgi ýaqytta naqty ekono­mıka sektoryn qarjylandyrýdyń bala­ma arnalaryn qurý maqsatynda qor nary­ǵyn qaıta iske qosý boıynsha sharalardy qabyldaýda. Osy maqsattar úshin emıtent­terdiń barlyq sanattarynyń qor naryǵy­na kirýin jeńildetýge baılanysty máse­le­lerdi sheshý, ınstıtýsıonaldyq ınvestor­lar men baǵaly qaǵazdar naryǵyna kásibı qatysýshylardyń ınvestısııalyq múmkindikterin keńeıtý, balama ortany qurý, búgingi kúni qor naryǵyndaǵy ózekti emes talaptardy joıý josparlanyp otyr. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Ulttyq Ban­kinde qarjy sektorynda jańa tehnologııalardy qoldaný múmkindigin zerdeleý jónindegi jumys toby quryldy. Júrgizilip otyrǵan jumys sheńberinde satyp alynǵan baǵaly qaǵazdarǵa tranzaksııalardyń júrgi­zilýin jáne menshik quqyǵyn rastaý úshin «Blockchain» tehnologııasyn paıdalana oty­­ryp, halyq úshin qysqa merzimdi baǵa­ly qa­ǵaz­­dardy shyǵarý jónindegi jobany en­­gizý múm­kindigi aldyńǵy qatarly baǵyt­tar­­dyń biri retinde qarastyrylyp otyr. Elek­tron­­dyq aqshany paıdalana otyryp, baǵ­aly qaǵaz­dardy satyp alý (satý) máselesi pysyqtalýda. Baǵaly qaǵazdarmen mámilelerdi onlaın rejiminde jasaý (lezde jetkizý), deldal­dardyń bolmaýy, mobıldi tehnologııalardy qoldana otyryp, árbir klıent úshin opera­sııa­lar týraly aqparattyń tolyq aıqyn­dylyǵy men qoljetimdiligi atalǵan jobanyń negizgi artyqshylyǵy bolyp tabylady. Osylaısha, jobada elektrondyq aqshany paıdalaný, baǵaly qaǵazdardy satyp alý (satý) boıynsha operasııalardy júrgizýge arnal­ǵan mobıldi qosymshany qoldaný, son­daı-aq «Blockchain» tehnologııasyn iske asy­rý sııaqty úsh ozyq sheshimderdiń sıntezi kózdeledi. Joba aýqymdy, ol tehnologııalardy sara­­laý­dyń san alýan túrlerimen baılanys­ta bolady jáne tólemder, baǵaly qaǵazdar sala­syn­daǵy zańnamany jáne klıentti sáı­kes­te­ndirý máselelerin eskere otyryp, barlyq aspektilerdi pysyqtaýdy talap ete­di. Jobany iske asyrýǵa baılanysty kór­se­til­gen máseleler zerdeleýdi talap etedi, qazirgi ýaqytta jumys tobynyń is-áreke­ti soǵan baǵyttalyp otyr. Jobanyń ba­ryn­sha tolyq paıymyn biz jyldyń sońyna taman ne kelesi jyldyń basyna qaraı usynamyz. Suraq: Tólem júıeleriniń naryǵyn jáne tólemder men aýdarymdar qaýipsiz­digi­niń sharalaryn damytýdaǵy sizdiń boljamyńyz qandaı? D.A.: Suraǵyńyzǵa rahmet. Tólem júıe­leri eldiń qarjy naryǵynyń negizgi ınfra­qurylymdyq quramdas bóligi bolyp tabylady. Qarjy sektorynyń operasııa­lary jáne bıznes pen halyqtyń kúndelikti aqsha aǵyny tólem arnalary arqyly ótedi. Bul, bir jaǵynan, qantamyr júıesi tárizdi. Jyldamdyq, senimdilik pen qaýipsizdik onyń negizgi kórsetkishteri. Qazaqstanda qarjy sektorynyń suranys­taryna utymdy jaýap beretin tólemdik ınfraqurylym quryldy jáne jumys isteıdi. Sonymen qosa, bıznes sýbektileri men halyq úshin tólem servısteriniń tıim­diligi men qoljetimdiligin arttyrý osy sala­daǵy mańyzdy baǵyt bolyp tabylady. Orta merzimdi perspektıvada tólem nary­ǵynyń dál osy segmentinde belsendi damý kútiledi, bul aqparattyq tehnologııalardyń qarqyndy damýyna jáne jappaı engizilýine baılanysty oryn almaq. Biz qazirden bas­tap Qazaqstanda ınternet pen mobıldi tólemderdiń 50%-dyq jyl saıynǵy ósimin baıqap otyrmyz, ıaǵnı tólemderdi júrgizýdiń dástúrli ádisterinen tólemderdi qashyqtan júrgizý arnalary men balama tásilderin paıdalanýǵa ótý oryn alatyn bolady. Bıznes pen halyqtyń budan da jedel tólem­derge degen ósip kele jatqan sura­ny­syn qanaǵattandyrý úshin Ulttyq Bank bankterdiń ártúrli ınnovasııalyq servıs­terdi (birsáttik tólemderdi, mobıldi tólem­derdi) engizýi jónindegi alǵysharttary men talaptaryn qurý úshin bankaralyq tólem ınfraqurylymyn túrlendirý boıynsha júıeli jumystar júrgizedi. Sondaı-aq, Qazaqstannyń shynaıy bol­mysynda shalǵaıdaǵy óńirler úshin qarjy­lyq, onyń ishinde tólemdik qyzmet­terdiń qoljetimdiligin arttyrý mindeti ózekti bolyp tabylady. Atalǵan jaǵdaıda biz búkil halyqty bazalyq tólem servısterimen qamtý­dy qamtamasyz etý úshin ınnovasııalyq tehnologııalardyń artyqshylyǵyn paıdalana bilýimiz kerek. Bul rette, qaýipsizdik tólemderdi júzege asyrýdaǵy mańyzdy faktor bolyp tabylady, osyǵan baılanysty týyndaıtyn táýekelder deńgeıin birmezgilde shekteı otyryp damý tıimdiligi men turaqtylyǵynyń teńgerimin qoldaýǵa da basa nazar aýdarylady. Onlaın-konferensııanyń tolyq nusqasymen Kapital.kz portalynda tanysa alasyzdar. Betti daıyndaǵandar:  Marat AQQUL, «Egemen Qazaqstan» jáne Sergeı NAGOVISYN