Aqmola oblysynda týrızmdi damytý kerek – Elbasy

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev keshe jumys babyndaǵy saparmen Aqmola oblysynda boldy. Elbasy sapary aıasynda Qazaqstan Táýelsizdigimen qurdas «Kókshetaý mıneraldy sýlary» aksıonerlik qoǵamynda jańa ınnovasııalyq jeli iske qosyldy.

О́ńirdegi kezekti irgeli joba

О́tken jyly qolǵa alynǵan bul jobaǵa 3,7 mıllıard teń­ge qarjy jumsalǵan jáne kóp­tegen jańa jumys ornyn ashý­ǵa múmkindik týǵan. Jańa ón­di­ristik jeli alkogolsiz sýsyn daıyndaýdyń barlyq aı­na­lymynda klasterlik júıe­men jumys isteıdi, ıaǵnı sýsyn­dy da­ıyn­dap, óz­deri jasa­ǵan quty­­larǵa quıyp, tutyný­shy­larǵa daıyn ónimdi úzdiksiz jet­kize­di. Munda germanııa­lyq eń soń­ǵy úlgidegi quryl­ǵy­lar or­na­tyl­ǵan. Jumystyń bári avto­mattandyrylyp, kom­pıýterlik baǵdarlamamen bas­qarylady. Osylaısha, Kók­she óńirindegi irgeli kásip­oryn­nyń óndirisin keńeıtetin taǵy bir jańa jobasy jumysqa kiristi. Osynyń nátıjesinde óndiris qýaty arttyrylyp, jańa tabys arnasy ashyldy deýge bolady. Qala quraýshy kásiporyn bıýdjet qorjynyn tolyqtyrý arqyly áleýmettik salanyń damýyna súbeli úles qosatyny belgili. Elimiz  táýelsizdigin al­ǵan 1991 jyly qurylǵan kásip­­orynda búginde 100-ge tarta ónim túrleri shyǵa­ryla­dy. Onyń ishinde  sońǵy 15 jyl boıy «Týran» brendi­men («TURAN») Reseı Federa­sııa­­sy­­na mıneraldy sýlar men al­ko­golsiz sýsyndar tu­raqty túrde jetkizilip kele­di. Bul kásiporynnyń ónim túrlerin kóbeıtýge, sapalyq kór­setkishterdi jaqsartýǵa umtyl­dy­ratyny anyq. Zaýyt shy­ǵarǵan tabıǵı taza sýsyn­dar­dy elimizdiń barlyq óńiri­nen kezdestirýge bolady jáne tutyný­shylar tarapynan jaq­sy baǵasyn alǵanyn aıtýymyz kerek. Qazirgi kúni kásiporynda ekologııalyq taza aımaqtardan býtıldengen tabıǵı mıneraldy sý shyǵa­rý boıynsha Ońtústik-Shyǵys Azııadaǵy halyqaralyq mańyzy bar eń úzdik ınno­va­sııa­lyq qazaqstandyq kásip­oryn­dy qurýǵa arnalǵan jahan­­dyq jańǵyrtý bastaldy. 2020 jyl­ǵa deıin tabıǵı mıneraldy sýdy jylyna 400 mıllıon lıtr­ge deıin jetkizýge múmkin­dik beretin óndiristik qýatty arttyrý josparlanǵan. Aksıonerlik qoǵam prezıdenti Murat Ahmetovtiń aıtýynsha, kásiporyn jumys istegen ýaqyttan beri  bıýdjetke 50 mıllıard teń­ge­­ge jýyq salyq tólengen. Oǵan osyn­da jumys isteıtin 1 myń­ǵa jýyq jumysshynyń qosyp otyr­ǵan úlesi zor. Yntymaqty ujym el me­reıin eseleý jolynda ekpindi isteri­men tanyla beretini anyq.

Birlesken kásiporynnyń  bereri kóp

Nursultan Nazarbaev Aqmola oblysyna jasaǵan jumys sapary barysynda el Táýelsizdiginiń 25 jyl­dyǵyna oraı Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaq aıasyndaǵy tuń­ǵysh birlesken joba – Kókshe­taý­daǵy «Qazaqstannyń agroınno­vasııa­lyq korporasııasy» jaýap­ker­shiligi shekteýli seriktestiginiń jumysymen tanysty. Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes aıasynda qurylǵan «Aýyl sharýashylyǵy jáne kommýnaldyq tehnıkalarynyń Qazaqstan-Bela­rýs ındýstrııalyq-tehno­logııalyq parki» ınvestısııalyq jobasy 2012 jyly qolǵa alyndy. Mun­daǵy maqsat – Belarýstiń kom­mýnaldyq jáne aýyl sharýa­shy­­lyǵy salalarynyń ozyq teh­nı­ka­laryn elimizde quras­tyryp, eki el ara­syndaǵy saýda-ekonomıkalyq baı­lanysty nyǵaıtý. Jobanyń birin­shi kezeńin júzege asyrý úshin 2014 jyly Belarýstiń «Mınsk traktor zaýyty» ashyq ak­sıo­nerlik qoǵamy jáne otandyq «Qazaq­stan agroınnovasııalyq kor­po­rasııasy» jaýapkershiligi shek­­teýli seriktestigi birlesip, «MTZ-QAIK» seriktestigin qurǵan bolatyn. Sol jyly bul jobany Indýs­trııalandyrý kartasyna engizý usy­nysy oblys ákimdiginiń ja­nyn­daǵy óńirlik úılestirý keńesiniń sheshimimen qoldaý tapty. Keıin sýmen, elektrmen jabdyqtaý, ká­riz jáne jylý júıesi tárizdi ınfraqurylymdy tartý másele­si de oń sheshildi. Jalpy, belarýs­tik kompanııanyń Aqmola obly­sy­men iskerlik baılanysy 2010 jyl­dan bastaý alady. Osy ara­lyq­ta 5 mıllıon AQSh dollary­na 7 túrli tehnıkanyń 500 danasy qurastyryldy. Shyǵa­ryl­ǵan teh­nı­kalardyń bári – otandas­tary­myz tarapynan suranysqa ıe kom­mýnal­dyq jáne aýyl sharýa­shy­lyǵy tehnıkalary. Birlesken kásiporyn shyǵaryp jatqan traktorlardyń baǵasy da qoljetimdi. Sapasy da tehnıkalyq talap­tarǵa saı. Soǵan oraı, kásip­oryn qurastyrǵan tehnıkalar tuty­ný­shylar tarapynan jaqsy sura­nys týǵyzyp otyr. Qazir  trak­tor­lardan bólek, júk kólikteri men arnaıy maqsattaǵy mashınalardyń da birneshe túri shyǵarylýda. Osylaısha, kásiporyn óndiris kólemin jyl sanap arttyra túsýde. Jalpy, 2012 jyly bastalǵan bul jobany júzege asyrý úshin 3,4 mıllıard teńge kóleminde qarjy jumsalǵan. Qazir tolyqqandy jumys istep turǵan kásiporyn jyl saıyn 25 túrli aýyl sharýa­shy­lyǵy jáne kommýnaldyq qyzmetke arnalǵan tehnıkalardyń 5 myń danasyn shyǵarady. Memleket basshysy «Qazaq­stan­­nyń agroınnovasııalyq korpo­rasııasy» JShS eńbek ujymy­men kezdesýde jobanyń mańyzdy­ly­ǵyn atap kórsetip, atqarylyp jat­qan jumystarǵa oń baǵasyn berdi.

El damýy Elbasy eńbegimen baılanystyryldy

Budan keıin Elbasy kásiporyn ǵımaratynda aýdan ákimderimen, sharýashylyq basshylarymen, bıznes jáne zııaly qaýym ókilderimen  júzdesti. – Qurmetti aqmolalyqtar, egin oraǵy naýqany kezinde astyqty aımaqtardy aralap shyǵatyn ádetim boıynsha Soltústik Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola oblystarynda bolyp, egin oraǵynyń barysymen, aımaqtardyń tynys-tirshiligimen tanystym, dep sóz bastaǵan Qa­zaq­stan Prezıdenti bıyl atap ótil­geli otyrǵan Táýelsizdigimizdiń 25 jyl­dyǵy qarsańynda elimizdiń ótken damý joldaryna sholý jasady. Táýelsizdigimizdiń alǵashqy jyl­darynda dúken sóreleri bosap, óndiris toqtap qalǵan aýyr kezeńde endi ne isteımiz, qalaı damımyz degen másele alda turǵan sátte qıyn­­dyqtan shyǵar jol izdep, jedel jekeshelendirý jumystaryn júr­­gizip, naryq talabyna saı ju­mys jolǵa qoıyldy, dedi Elbasy. 2000 jyldan bastap óndi­ris órge basyp, damý jolyna tústik. Mine, osy tusta Ult­tyq qor qurylǵan edi. Keıin álem­dik daǵdarystar jaǵadan alǵan qıyn kezeńderde sol qordyń arqa­synda qıyndyqtardan shyǵa aldyq. Halyqtyń turmys jaǵ­d­aıy jaqsaryp, jalaqy, zeı­net­aqy deńgeıi ósti. Jańa óndiris oryndary kóptep ashylyp, aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip salasy qarqyndy damýǵa baǵyt aldy. Biz áleýmettik saıasatqa beriktigimizdi dáleldep kelemiz. Táýelsizdik jyldarynda elimiz­ge syrttan 250 mıllıard dollar ın­vestısııa tartyldy. Onyń bári de elimizdiń ekonomıkasyn damytýǵa eleýli serpin bergeni anyq. Qazir Qazaqstannyń altyn valıýta qory 95 mıllıard dollarǵa jetip otyr. Táýelsizdik jyldarynda eli­miz­de alty myńnan astam jańa kásip­oryn iske qosyldy. Memleket basshysy elimiz­diń teńizge shyǵar joly bolmaǵan­dyq­­tan, basqa eldermen saýda baı­la­ny­syna, al ol óz kezeginde óndi­risi­mizdiń damýyna keri áserin tıgiz­genin, osy oraıda tyǵyryqtan shyǵar jol retinde avtokólik jáne temir jol baılanysyn damytýǵa jete kóńil bólingendigin atap ótti. Táýelsizdigimizdi alǵannan keıingi jyldarda eki myń shaqyrymdaı temir jol jáne bes myń shaqyrym avto­kólik joly salynǵan. Qazir Qazaq­stan avtokólik jáne temir jol ótetin tranzıtti el bolyp otyr. Munyń ózi saýda qatynastaryn damytýǵa ıgi yqpalyn tıgizýde. Odan ári Memleket basshysy astanalyq oblys sanalatyn Aq­mola oblysynyń qazirgi damý jaıy­na toqtalyp, sońǵy jyldarda oblys sharýashylyqtarynyń 10 myńdaı sheteldik tehnıkany satyp alǵandyǵyn, ónimdiligi joǵary tehnıkalardyń arqasynda egin sharýashylyǵynyń aıtarlyqtaı damyp otyrǵanyn tilge tıek etti. Buryn oraq kezinde jan-jaqtan myń­daǵan adam men tehnıka aýyl­darǵa kómekke aǵylatyn, al qazir ár sharýashylyq óz astyǵyn yń-shyńsyz qysqa merzimde jınap alady. О́ıtkeni, alymdylyǵy joǵary sheteldik tehnıkalary bar, dedi Elbasy. Búginde álemdegi astyqty eks­port­qa shyǵaratyn úzdik on eldiń sanatyna kiretin Qazaqstan asty­ǵy­nyń tórtten birin óndiretin Aqmola oblysynda sońǵy jyl­dar­da ónerkásip salasy da qarqyn­dy damyp keledi. Memleket bas­shy­sy táýelsizdik jyldarynda qol jetken jetistikter jaıly aıta kele, munyń bári ózdiginen kelme­gendigin, ony jasaýǵa barsha qazaq­standyqtar óz úlesin qosqandyǵyn kóldeneń tartty. Qazaqstan Prezıdenti oblys­ty ekonomıkalyq turǵydan árta­rap­tandyrýdyń basty qaınar kózi agrarlyq sektor ekenin atap ótti.  Astananyń bir ǵana azyq-túlik beldeýi aıasynda 100-den as­tam jobany júzege asyrý úshin 85 mıllıard teńgege jýyq ınves­tısııa tartyldy. Sońǵy 15 jylda 10 myńnan astam jańa traktor, astyq jınaıtyn kombaın men egin egetin keshen satyp alyndy, dedi Nursultan Nazarbaev. Buǵan qosa, Memleket basshysy óńirdiń týrıstik salasyn damytý qajettigin atap aıtty. Jyl saıyn oblysqa júz myńnan astam týrıst keledi, oǵan Shortandy-Býrabaı kýrortty aımaǵyna memlekettik qoldaý kórsetilgeni de septigin tıgizip otyr. Keler jyly jazda Astanada mańyzdy tarıhı shara – EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi ótedi. Oǵan 100-den astam eldiń ókilderi qatysady. Olardyń kóbi Astanaǵa ǵana emes, osy óńirdiń týrıstik nysandaryn da tamashalaýǵa keledi, dep atap ótti Qazaqstan Prezıdenti. Sońynda Nursultan Nazar­baev jınalǵan qaýymdy el Táýel­siz­diginiń 25 jyldyq mereıtoıymen quttyqtap, otbasynyń amandyq-saýlyǵy men jańa tabys jáne baq-bereke tiledi. Budan keıin oblys ákimi Sergeı Kýlagın aımaqtyń ekonomıkalyq-áleýmettik damýy jaıynda baıandap berdi. Al Sosıalıstik Eńbek Erleri Arshaly aýdanyndaǵy «Ijevskıı» óndiristik birlestiginiń dırektory Ibragım Janǵorazov pen Zerendi aýdanyndaǵy «Jańa aýyl» sharýa qojalyǵynyń úılestirýshisi Sar­taı Jumaǵalıev, bokstan álem chem­pıony Dına Jolaman sóz sóılep, Táýelsizdik tabystaryn Elbasynyń eren eńbegimen baılanystyrdy. Baqbergen AMALBEK, «Egemen Qazaqstan» Aqmola oblysy