Elimizde jańadan qurylǵan Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligine qarasty Din isteri komıtetiniń uıytqy bolýymen, «Áıelder uıymdarynyń jastar arasynda dinı ekstremızmniń aldyn alýdaǵy róli» taqyrybynda ótken ǵylymı-tájirıbelik konferensııa qoǵamda qordalanǵan kóptegen saýalǵa jaýap izdeýge arnaldy.
Árıne, ekstremızmniń aldyn alý degenimiz – qoǵamnyń rýhanı ónegelik qundylyqtaryn jańǵyrtý, jas urpaqqa durys baǵdar berý, otbasylyq qundylyqtardy kúsheıtý.
Osy oraıda, qoǵam qaıratkeri Zeınep Ahmetovanyń aıtqan oı-paıymy kóptiń kóńilinen shyqqandaı boldy: «Biz árdaıym izbasarlarymyzǵa, artymyzdaǵy urpaqqa ne bere aldyq degen tóńirekte oılanyp otyrýymyz kerek. 70 jyl boıy Qudaısyz qoǵamda ómir súrdik. Biraq, úıdegi tárbıeniń myqtylyǵynan Qudaıdyń bar ekenine senip óstik. О́kinishke qaraı, kez kelgen úıde ondaı myqty tárbıe bola qoıǵan joq. Halyq óziniń ulttyq qundylyqtarynan erikti, eriksiz túrde aıyryldy. Kommýnızmdi aıqaılap shaqyryp alatyndaı, urandattyq ta júrdik. Qudaıǵa shúkir, ata-babamyz ańsaǵan táýelsizdik baq qusyndaı kelip qondy. Burynǵy «saptyaıaqqa as quıyp, sabyna qaraýyl qoıǵan» bodandyqtan qutyldyq. Shekaramyz ashyldy. Mine, sol kezde aqkóńil, ańqyldaq qazaqty Batys kelip jalańashtady, Shyǵys kelip tumshalady. Dinge qatysty bilimimizdiń kemdiginen biz ártúrli aǵymdarǵa uryndyq.
Qazaq halqy qashan da óte qudaıshyl bolǵan, biraq, eshqashan fanat bolǵan emes. Qazaq biraýyz sózben «Qudaısyz qýraı da synbaıdy», ıa bolmasa, «Qudaıdan qoryqpaǵannan qoryq» degen. Alaıda, jastar jyltyraǵannyń bárin tez qabyldaıdy. Osyndaıda tolyp jatqan aǵymdarǵa qarsy turyp, tosqaýyl bola alatyn nárse bar ma degen zańdy saýal týyndaıdy. Qazaq «Yqtyrmań bolmasa, jelge ókpeleme» deıdi. Demek, jahandanýǵa eń aldymen ana tili arqyly sanaǵa sińetin ulttyq ónege, salt-dástúri, tálim-tárbıe, bir sózben aıtqanda, halyq pedagogıkasy arqyly qarsy tura alamyz. Adamnyń boıyndaǵy ıgi qasıetter, ıaǵnı, tektilik tek ananyń sútimen ǵana keledi eken», – dedi Zeınep apa.
Jıyn barysynda qoǵam qaıratkeri sondaı-aq, qoǵamda kezdesetin dindi dástúrge qarsy, dástúrdi dinge qarsy qoıý úderisterine qatysty da óziniń oıyn jetkizdi. Zeınep Ahmetovanyń aıtýynsha, musylman bolý úshin arab bolýdyń keregi joq. «Qazaq atam zamannan beri musylman. Qazaqtyń barlyq salty men dástúri yrym-tyıymyna deıin ımandylyqty qamtıdy. Eshqaısysy Quranǵa da, sharıǵatqa da qaıshy kelmeıdi. Qazaq tamyry tereńge ketken alyp báıterek sekildi, shaıqalsa da, qulaýy qıyn. Kez kelgen adam óziniń ultymen birge týady. Balanyń ishki jan dúnıesine, Qudaıdy izdeýine, Allany túsinýine qatysty aıtar bolsaq, onyń barlyǵyna kezi kelgen kezde ózi tańdaý jasaıdy. Al bul rette, adamnyń adam bolyp qalyptasýyndaǵy eń altyn qazyq, dińgek – analar. Endeshe, eń aldymen, erteńgi kúni ana, kelin bolatyn, bir bosaǵany attaıtyn qyzdardyń tárbıesine kóńil bólýimiz kerek. Qyzy teksiz, tárbıesiz eldiń irgesinen yrysy ketedi», – dedi Z.Ahmetova.
Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi Din isteri komıteti tóraǵasynyń orynbasary Ǵabıt Abzalbek eldegi radıkaldyq baǵyttaǵy dinı aǵymdarǵa tosqaýyl qoıý sharalary júzege asyrylyp jatqanyna toqtalyp ótti. «Radıkaldyq sıpattaǵy aǵymdardyń ıdeıalary halyqty óziniń san ǵasyrlyq baı rýhanı mádenıetinen, salt-dástúrlerinen bas tartqyza otyryp, onyń etnıkalyq, mádenı-rýhanı erekshelikterin joǵaltýdy, azamattardyń tarıhı sanasyn «shaıyp tastaýdy» kózdeıdi. Bul rette, teris aǵymdar dinı radıkalızmdi, ekstremızmdi, terrorızmdi týdyratyn ıdeıa ekenin ashyp aıtý kerek. Al mundaı úderisterdiń qandaı saldarǵa alyp kelgenine Soltústik Afrıka men Taıaý Shyǵystaǵy, Lıvııa, Irak, Sırııa sekildi elder mysal bola alady. Mine, osyndaı keleńsizdikter beleń alǵan jaǵdaıda názik jandylardyń qoǵamdaǵy róli orasan. Sebebi, qoǵamdy tárbıeleıtin – áıel. Bul rette, birqatar áıelder uıymdary jumys istep jatyr. Máselen, qazirgi tańda qoǵamymyzdaǵy rýhanı máselelerdi nazarda ustap júrgen áıelder uıymdary «Dil Iman» dep atalatyn qaýymdastyq qurdy. Elimizde «Qyz Jibek», «Aıǵanym» sekildi klýbtardyń tetigi iske qosyldy», – dedi óz sózinde Ǵ.Abzalbek.
Al atalǵan vedomstvonyń Din máseleleri jónindegi ǵylymı-zertteý jáne taldaý ortalyǵynyń dırektory Aınur Ábdirásilqyzy: «Bizden burynǵylardyń bireýine – ashtyq, bireýine – qýǵyn-súrgin, bireýine – soǵys zaýal bolsa, bizdiń kezeńimizge aqparattyq aǵynǵa, sonyń zardaby bolyp týyndaǵan ekstremızm sekildi keri qubylystarǵa qarsy kúres tap kelgen sekildi. Keshegi Keńes ókimeti dinsiz memleket boldy. Biraq, ımansyz memleket bolǵan joq. Sebebi, gýmanıstik qundylyqtar saırap turdy. Áıteýir, memleket sol gýmanızm ıdeologııasy negizinde bolsa da, birqatar adamgershilik qundylyqty saqtaǵandaı kórinedi. Al biz qazir adam tárbıeleý degen úlken úderistiń aldynda dármensizdeý bolyp turǵan tárizdimiz», – dedi.
Konferensııa barysynda ózge de sala mamandary qoǵamnyń búgingi kóleńkeli tustaryna, olardyń aldyn alýǵa qatysty óz oılaryn ortaǵa saldy.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan»