Imandylyq negizi ana sútimen darıdy

Elimizde jańadan qurylǵan Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligine qarasty Din isteri komıtetiniń uıytqy bolýymen, «Áıelder uıymdarynyń jastar arasynda dinı ekstremızmniń aldyn alýdaǵy róli» taqyry­byn­da ótken ǵylymı-tájirıbelik konferensııa qoǵamda qor­dalanǵan kóptegen saýalǵa jaýap izdeýge arnaldy. Árıne, ekstremızmniń aldyn alý degenimiz – qoǵamnyń rýhanı ónegelik qundylyqtaryn ja­ń­ǵyrtý, jas urpaqqa durys baǵdar berý, otbasylyq qundylyq­tardy kúsheıtý. Osy oraıda, qoǵam qaıratkeri Zeınep Ahmetovanyń aıtqan oı-paıy­my kóptiń kóńilinen shyq­qan­daı boldy: «Biz árdaıym izbasar­lary­myzǵa, artymyzdaǵy urpaqqa ne bere aldyq degen tóńirekte oı­la­­nyp otyrýymyz kerek. 70 jyl boıy Qudaısyz qoǵamda ómir súr­­dik. Biraq, úıdegi tárbıeniń myq­ty­­lyǵynan Qudaıdyń bar ekeni­ne senip óstik. О́kinishke qaraı, kez kelgen úıde ondaı myqty tár­bıe bola qoıǵan joq. Halyq ózi­niń ulttyq qundylyqtarynan erikti, eriksiz túrde aıyryldy. Kom­mýnızm­di aıqaılap shaqyryp alatyndaı, urandattyq ta júrdik. Qudaıǵa shúkir, ata-babamyz ańsa­ǵan táýelsizdik baq qusyndaı kelip qondy. Burynǵy «sap­tyaıaq­qa as quıyp, sabyna qaraýyl qoı­ǵan» bodandyqtan qutyl­dyq. Shekara­myz ashyldy. Mine, sol kezde aqkóńil, ańqyldaq qazaq­ty Batys kelip jalańashtady, Shy­ǵys kelip tumshalady. Dinge qatys­ty bilimimizdiń kemdiginen biz árt­úrli aǵymdarǵa uryndyq. Qazaq halqy qashan da óte qudaı­shyl bolǵan, biraq, eshqashan fanat bolǵan emes. Qazaq biraýyz sóz­ben «Qudaısyz qýraı da syn­baı­dy», ıa bolmasa, «Qudaıdan qoryq­pa­ǵan­nan qoryq» degen. Alaıda, jas­tar jyltyraǵannyń bárin tez qa­byl­daıdy. Osyndaıda tolyp jat­­qan aǵymdarǵa qarsy turyp, tos­qaýyl bola alatyn nárse bar ma degen zańdy saýal týyndaıdy. Qazaq «Yqtyrmań bolmasa, jelge ókpeleme» deıdi. Demek, jahandanýǵa eń aldymen ana tili arqyly sanaǵa sińetin ulttyq ónege, salt-dástúri, tálim-tárbıe, bir sóz­ben aıtqanda, halyq pedagogıkasy arqyly qarsy tura alamyz. Adam­nyń boıyndaǵy ıgi qasıetter, ıaǵnı, tektilik tek ananyń sútimen ǵana kele­di eken», – dedi Zeınep apa. Jıyn barysynda qoǵam qaı­­rat­keri sondaı-aq, qoǵamda kezdese­­­tin dindi dástúrge qarsy, dástúr­di dinge qarsy qoıý úderisterine qatys­ty da óziniń oıyn jetkizdi. Zeınep Ahmetovanyń aıtýynsha, musylman bolý úshin arab bolýdyń keregi joq. «Qazaq atam zamannan beri musylman. Qazaqtyń barlyq salty men dástúri yrym-tyıymyna deıin ımandylyqty qamtıdy. Eshqaısysy Quranǵa da, sharıǵatqa da qaıshy kelmeıdi. Qazaq tamyry tereńge ketken alyp báıterek sekildi, shaıqalsa da, qulaýy qıyn. Kez kelgen adam óziniń ultymen birge týady. Balanyń ishki jan dúnıesine, Qudaıdy izdeýi­ne, Allany túsinýine qatysty aıtar bolsaq, onyń barlyǵyna kezi kelgen kezde ózi tańdaý jasaıdy. Al bul rette, adamnyń adam bolyp qalyp­tasýyndaǵy eń altyn qazyq, dińgek – analar. Endeshe, eń aldymen, erteńgi kúni ana, kelin bolatyn, bir bosaǵany attaıtyn qyzdardyń tárbıesine kóńil bólýimiz kerek. Qyzy teksiz, tárbıesiz eldiń irgesinen yrysy ketedi», – dedi Z.Ahmetova. Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi Din isteri komıteti tór­aǵasynyń orynbasary Ǵabıt Abzal­bek eldegi radıkaldyq baǵyttaǵy dinı aǵymdarǵa tosqaýyl qoıý sharalary júzege asyrylyp jatqanyna toqtalyp ótti. «Radıkaldyq sı­pat­­taǵy aǵymdardyń ıdeıalary ha­lyq­ty óziniń san ǵasyrlyq baı rýhanı mádenıetinen, salt-dástúrlerinen bas tartqyza otyryp, onyń etnıkalyq, mádenı-rýhanı erekshelikterin joǵaltýdy, azamattardyń tarıhı sanasyn «shaıyp tastaýdy» kózdeıdi. Bul rette, teris aǵymdar dinı radıkalızmdi, ekstremızmdi, terrorızmdi týdyratyn ıdeıa ekenin ashyp aıtý kerek. Al mundaı úderisterdiń qan­daı saldarǵa alyp kelgenine Soltús­tik Afrıka men Taıaý Shyǵystaǵy, Lıvııa, Irak, Sırııa sekildi elder mysal bola alady. Mine, osyndaı keleńsizdikter beleń alǵan jaǵdaıda názik jandylardyń qoǵamdaǵy róli orasan. Sebebi, qoǵamdy tárbıe­leıtin – áıel. Bul rette, birqatar áıel­der uıymdary jumys istep jatyr. Máselen, qazirgi tańda qoǵa­my­myzdaǵy rýhanı máselelerdi nazar­da ustap júrgen áıelder uıym­­dary «Dil Iman» dep atalatyn qaýymdastyq qurdy. Elimizde «Qyz Jibek», «Aıǵanym» sekildi klýbtardyń tetigi iske qosyldy», – dedi óz sózinde Ǵ.Abzalbek. Al atalǵan vedomstvonyń Din máseleleri jónindegi ǵylymı-zert­teý jáne taldaý ortalyǵynyń dırektory Aınur Ábdirásilqyzy: «Bizden burynǵylardyń bireýine – ashtyq, bireýine – qýǵyn-súrgin, bireýine – soǵys zaýal bolsa, bizdiń kezeńimizge aqparattyq aǵynǵa, sonyń zardaby bolyp týyndaǵan ekstremızm sekildi keri qubylystar­ǵa qarsy kúres tap kelgen sekildi. Keshegi Keńes ókimeti dinsiz memleket boldy. Biraq, ımansyz memleket bolǵan joq. Sebebi, gýmanıstik qun­dy­lyqtar saırap turdy. Áıteýir, mem­leket sol gýmanızm ıdeologııasy negizinde bolsa da, birqatar adamgershilik qundylyqty saq­taǵandaı kórinedi. Al biz qazir adam tárbıeleý degen úlken úderistiń aldynda dármensizdeý bolyp turǵan tárizdimiz», – dedi. Konferensııa barysynda ózge de sala mamandary qoǵamnyń búgingi kóleńkeli tustaryna, olar­dyń aldyn alýǵa qatysty óz oılaryn or­taǵa saldy. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan»