«Meshkeı degen jaqsy at» emes. Alaıda, kim-kimge de abyroı ápermes osynaý támsildi esinde ustamaq túgili, qaperine ilgisi kelmeıtinder áli de azaıar emes. О́kinishke qaraı, ondaılar qalyń buqara men bıliktiń arasyn jaqyndatatyn memlekettik qyzmetkerler arasynda jıi kezdesedi. Memlekettiń saıasatyn, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartatyn san alýan reformalardyń jergilikti jerde oryndalýyna atsalysady deıtin memlekettik qyzmetkerler bıýdjettiń qarajatyn talan-tarajǵa salýǵa, para alýǵa, sóıtip, «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» zańnyń baptaryn buzýǵa nege úıir?
Sózimiz jalań bolmas úshin naqty mysal keltirer bolsaq, Atyraý qalalyq ákimdigine qarasty qurylys bóliminiń basshysy S.Jumashbaevtyń arany ábden ashylyp ketkenge uqsaıdy. Ol qaladaǵy orta mektepterge japsarlas qurylys nysandaryn salýǵa bólingen bıýdjet qarajatyn jymqyrýdy oılastyrypty. Bul oıyn iske asyrý úshin ózine sybaılas bolatyn «áriptesti» tym áriden izdemeı, oǵan óziniń ıeginiń astyndaǵy eki baǵynyshty adamdy tartýdy jón sanaǵan. Onyń biri – orynbasary S.Kaırov, ekinshisi – atalǵan bólimniń mamany A.Bıjanov. Osylaısha, qurylys bólimindegi bir-birin ymnan túsinetin úsheý japsarlas nysandardyń qurylysyn júrgizgen merdiger kásiporyndardyń basshylarynan zańsyz syıaqy alý faktilerimen ustaldy.
Faktiniń aty – fakt. Basshy men qosshynyń jáne mamannyń bıýdjet qarjysynan kertip jeýiniń zalaly qansha dersiz? Zalal – 64 mıllıon teńge! Az emes, árıne. Úsheýiniń de isi sotqa berilip, olardyń qurylys kásiporyndary ıgeretin bıýdjet qarajatynan úlken paıyzdar jáne syıaqy alyp otyrǵany anyqtaldy. Soǵan oraı Atyraý qalalyq №2 sotynyń úkimimen olar Qylmystyq kodekstiń 189-babynyń 4-bóligi, 2-tarmaǵymen, 366-baptyń 3-bóliginiń 2,3-tarmaqtarymen, 24-baptyń 3-bóligimen, 369-baptyń 2-bóligimen, 366-baby, 3-bóligi, 4-tarmaǵymen jáne 365-baby boıynsha kináli dep tanyldy.
Taǵy bir mysaldy alǵa tartar bolsaq, Mahambet aýdandyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary bóliminiń basshysy para alý deregimen ustalǵan. Qylmystyq is materıaldarynda kórsetilgendeı, Mahambet aýdandyq ákimdigine bir azamattan aýyl sharýashylyǵy qyzmetimen aınalysý úshin jer alý maqsatynda aryz túsedi. Alaıda, bólim basshysy fermerge Tańdaı kanaly mańyndaǵy 20 gektar jer telimin alýdy usynypty. Biraq, jer teliminiń qujattaryn tezirek bitirýdiń ózindik «joralǵysyn» da emeýrinmen emes, 150 000 teńgege baǵalaıtynyn jasyrmaǵan. Fermer oǵan alǵashqyda 50 myń teńgeni ákelip beredi. 100 myń teńgeni taǵy ákelerine ýáde etedi. Sóıtip, fermerden 100 myń teńgeni alý barysynda qolǵa túsip, isi sotqa jetkende óz barmaǵyn ońdyrmaı tistedi.
Sot úkimimen oǵan paranyń alpys eselengen mólsherinde, ıaǵnı, 9 000 000 teńge aıyppul salyndy. Múlki tárkilendi. Budan bylaı memlekettik qyzmettiń mańyna jýymaıtyn boldy. О́ıtkeni, ol da memlekettik qyzmetpen aınalysý quqyǵynan ómir boıyna aıyryldy.
Atyraýda sybaılas jemqorlyq faktisine jatatyn para alý dereginiń azaıar túri kórinbeıdi. Paraqorlar ustalyp ta jatyr, sottalyp ta jatyr. Para alýshynyń deni memlekettik qyzmetkerlerdiń úlesine tıetini alańdatady. Máselen, bıyl oblystyq memlekettik eńbek ınspeksııasynyń basshysy men orynbasary birdeı ustalyp, aqyrynda ekeýi de iri kólemdegi aıyppulmen jazalanǵan edi. Al Jylyoı aýdandyq ákimdiginiń bólim basshysy basqa emes, qaryndasynyń qamyn oılastyramyn dep opyq jedi. Ol qaryndasy jumys jasaıtyn kásiporynnyń tender jeńimpazy atanýy úshin konkýrstyq komıssııa múshesine para bergen. Aıtqandaı, osy aýdannyń jergilikti polısııa qyzmeti bastyǵynyń orynbasary da para alýmen tutyldy.
Sotta anyqtalǵandaı, oqaly kıim kıgen polıseı memlekettik qyzmetter atqarýǵa ýákiletti laýazymdy tulǵa bola tura, óziniń qyzmet babyn asyra paıdalanypty. Ol kásipkerden zańsyz áreketteri úshin 33 000 teńge para alyp, qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaǵan. Sonda «Kóp asqanǵa bir tosqannyń» bolaryn basqa emes, memlekettik qyzmetkerler jete bilýi tıis qoı. Desek te, dál solaı bolmaǵannan keıin mynadaı saýal týyndaıdy. Bıýdjetten qarpyp jeıtinder «Memlekettik qyzmet týraly», «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» zańdardyń talaptaryn bilmeı me? Tıisti zańdylyqtardy bildi delik, sonda olardy para alýǵa qandaı kúsh ıtermeleıdi? Keı memlekettik qyzmetkerlerdiń mansaby ósken saıyn minezi de ózgere bastaıtyny nesi? Bálkim, olar mansabynyń óskenin sybaılas jemqorlyq áreketke barýdyń qadamy dep túsine me?
Joldasbek ShО́PEǴUL,
«Egemen Qazaqstan»
ATYRAÝ