Belsendilik tanytqandar da, tanytpaǵandar da bar

Keshe Ortalyq saılaý ko­mıs­sııasynyń tóraǵasy Kýan­dyq Turǵanqulov jýrnalıster úshin brıfıng ótkizip, 3 sáýirge ta­ǵaı­yn­dalǵan Qazaqstan Res­pýblı­ka­synyń prezıdenttigine kandıdat­tardy usynýdyń qo­ry­tyndy­la­ry, usynylǵan úmit­kerlerdiń Kons­tıtýsııa men «Qa­zaqstan Res­pýb­lı­ka­syndaǵy saı­laý týra­ly» Kons­tı­týsııa­lyq zańda qoı­y­latyn talap­tarǵa sáıkes­ti­gin tekserý bary­sy, sondaı-aq kan­dıdattardyń qol jınaý boı­ynsha júrgizip jatqan jumysta­ry týraly habardar etti. Komıssııa tóraǵasynyń atap ótýinshe, prezıdenttikke barlyǵy 22 kandıdat usynyldy. Olardyń ishinde saıası partııalardan usy­nylǵan – 3 kandıdat, qoǵamdyq birlestikterden – 1, al ózin ózi usynǵandar – 18. Usynylǵan úmitkerlerdiń 18-i er adam, 4-eýi áıel. Kandıdattardyń arasynda 21-i joǵary bilimdi, 1-eýi arnaıy orta bilimdi. At­qaratyn qyz­metteri boıynsha Qa­zaqstan Respýblıkasynyń qazirgi Prezıdenti, Parlament Senaty­nyń depýtaty, bir memlekettik mekeme qyzmetkeri, bes kom­mer­sııalyq qurylymnyń, bir saıası partııa, bes qoǵamdyq birles­tiktiń qyzmetkerleri, sondaı-aq eki zeınetker, tórt ýaqytsha jumys istemeıtinder bar. Jeti kandıdat – Ýálıhan Qaısarov, Sálim О́ten, Amantaı Asylbek, Meıramkúl Qojaǵulo­va, Maııa Qaramaeva, Jaqsybaı Bázilbaev jáne Mels Eleýsizov 2005 jylǵy prezıdenttik saılaýda óz kandıdatýralaryn usynǵan bolatyn. Solardyń ishinde J.Bá­zilbaev pen A.Asylbek óz kandı­datýralaryn osymen úshinshi ret usynyp otyr. Ortalyq saılaý ko­mıssııasy ótkizgen tekseris­ter­diń nátıjeleri boıynsha 22 kan­dıdattyń 12-siniń Konstıtýsııa men «Qazaqstan Respýblıka­syn­daǵy saılaý týraly» Konstı­týsııalyq zań qoıatyn talaptarǵa sáıkes ekendigi anyqtalǵan. Al bes kandıdatqa qatysty Lıngvıstıkalyq komıssııa memlekettik tildi erkin meńgermegen degen tujyrym jasady. Osyǵan baılanysty Ortalyq saılaý komıssııasy olardy prezıdenttikke kandıdat retinde tirkeýden bas tartý týraly sheshim qabyl­dady. Úsh úmitker belgisiz sebepterden Lıngvıstıkalyq komıs­sııa­nyń otyrysyna belgilengen kúni kelmedi. Bir kandıdat memlekettik tildi erkin meńgerýin anyqtaý jónindegi rásimnen ótý­den bas tartty. Taǵy eki úmitker óz kandıdatýralaryn alyp tas­tady. Qazirgi kezde Konstıtýsııa men «QR saılaý týraly» Kons­tıtýsııalyq zań qoıatyn talap­tarǵa sáıkestigi anyqtalǵan kan­dıdattardyń barlyǵyna saılaý­shy­lardan qol jınaý úshin qol qoıý paraqtary berildi. Qol jı­naýdy prezıdenttikke kandıdat­tyń senim bildirilgen adamdary uıymdastyrýda. Bul rette árbir qol qoıý paraǵynyń rettik nómiri bolýy kerek jáne onda kandı­dattyń tegi, aty, ákesiniń aty, úmitkerdi qoldap qol jınaǵan senim bildirilgen adamnyń jeke qoly, onyń tegi, aty jáne áke­siniń aty, sonymen birge, qol jınaý júrgizilgen eldi mekenniń ataýy kórsetilýi tıis. Tolty­rylǵan qol qoıý paraqtary aýmaq­tyq saılaý komıssııalaryna tapsyrylady. Qýandyq Turǵanqulov, son­daı-aq kandıdattardyń qol jınaý kórsetkishterine de toqtalyp ótti. О́ńirlerden kelip túsken málimetterge qaraǵanda, 23 aq­pandaǵy jaǵdaı boıynsha, M.Dýambekovtiń elimizdiń 13 óńirin­de, S.О́tenniń 5 óńirde senim bildirilgen adamdary tirkelgen. Al J.Ahmetbekovtiń senim bildirilgen adamdary qoldap qol jınaý­dy elimizdiń barlyq 16 óńirinde júrgizýde. Sonymen qatar, kandıdattar Ǵ.Qasymov pen M.Eleýsizovti qoldap qol jınaý da belsendi júrgizilip jatyr. Olardyń senim bildirilgen adamdary 15 óńirde tirkelgen. Osy tusta aıta keteıik, atalǵan sońǵy úsh kandıdat ózderin qoldaıtyn partııa­lardyń fılıaldary men qoǵam­dyq qozǵalystardyń óńirlik qurylymdaryn keńinen paıdalaný ústinde. Qol qoıý paraqtary berilgen ózge kandıdattar qazir­she belsendilik tanytpaı otyr. Prezıdenttikten úmitkerler­diń memlekettik tildi erkin meń­ger­gendigin anyqtaıtyn Lıngvıs­tı­kalyq komıssııa oıdaǵydaı ju­mys istegendigin, talap burynǵy prezıdenttik saılaýdan joǵary bolǵandyǵyn atap ótken jón. Brıfıng barysynda Lıngvıstı­ka­lyq komıssııanyń múshesi, fılologııa ǵylymdarynyń dokto­ry, professor Sherýbaı Qur­man­baıulyna kandıdattardyń bilim deńgeıine baılanysty suraq qoıylǵan edi. – Prezıdenttikten úmitker­ler­diń arasynda Shanhaı ynty­maqtastyq uıymy, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy, Birikken Ulttar Uıymy sııaqty halyqaralyq uıym­dar­dyń bar ekeninen beıhabar azamattar da kezdesti, – dedi ol. – Lıngvıstıkalyq komıssııaǵa al­ǵash ret synaq tapsyrǵandar ózde­riniń bilimderin tekseretin saýaldardan góri, olardyń qazaq tilin meńgergendigin anyqtaıtyn suraqtar qoıýdy ótindi. «Qazaq­stannyń baılanystary», «Ha­lyq­aralyq qatynas aıasyndaǵy Qazaqstan» sekildi taqyryptarǵa kandıdattar jaýap bere almady. Sherýbaı Qurmanbaıulynyń atap ótýinshe, komıssııa otyrys­tarynda úmitkerlerdiń bilim deń­geıin nemese erýdısııasyn emes, olardyń tildi baǵalaıtyn tap­syr­malar berilgen. Ekinshi má­sele boıynsha ádebı shyǵarma­lar­dy qanshalyqty saýatty oqı­tyndyqtaryna basymdyq berilgen. Sondyqtan da úmitkerlerge berilgen tapsyrmalardyń barly­ǵy olardyń memlekettik tildi erkin meńgergendigin anyqtaýǵa múmkindik beredi. Álısultan QULANBAI.