Damýshy elderdiń búgingi ekonomıkalyq ahýalyn eskere kelgende, qazirgi zamanǵy jaǵdaı bıznesten rynokta ózgelermen qatar ómir súrý, ıaǵnı básekege qabiletti bolý úshin nemese eleýli tabystarǵa jetý úshin jańasha turǵydaǵy is-qımyldardy talap etedi. Osy jaǵynan kelgende ınnovasııalyq kásipkerlikti jalpy alǵanda jańashyl bastamalardy engizý arqyly óz sıpattamalary boıynsha úzdik taýarlardy (jumystardy, qyzmet kórsetýlerdi) jáne tehnologııalardy jasaýǵa alyp keletin qoǵamdyq tehnıkalyq-ekonomıkalyq prosess retinde aıqyndaýǵa bolady.
Innovasııalyq kásipkerliktiń barlyq túrleriniń negizinde ónimderdiń (jumystardyń, qyzmet kórsetýlerdiń) jańa túrlerin jasaý men ıgerý, týra maǵynasynda alǵanda, zattardy, qundylyqtardy, ıgilikterdi jasaý sııaqty jumystar jatyr.
Osylaısha, ekonomıka damýynyń is júzindegi progresi tek turmys deńgeıin jaqsartýdan ǵana emes, sonymen birge onyń sapasyn arttyrýdan da turatyndyqtan, tehnologııalardy, ǵylym men tehnıkany damytý isi suranystyń turaqty túrde sapaly ózgerip turý qajettiligin týyndatady.
Innovasııalyq salanyń yrǵaqty damýy ınnovasııalyq ekonomıkanyń quramdas bólikteriniń biri bolyp tabylady. Ondaı joǵary tehnologııaly ekonomıka tıimdi júıeniń jáne ınnovasııalyq úderisterge qoldaý kórsetetin ınstıtýttardyń qurylýyn qajet etedi.
Birikken Ulttar Uıymynyń málimetterine sáıkes, Fınlıandııa, AQSh, Shvesııa, Japonııa, Ońtústik Koreıa, Nıderland, Ulybrıtanııa, Kanada, Avstralııa jáne Sıngapýr ınnovasııalyq ekonomıkasy bar memleketterdiń alǵashqy ondyǵyna kiredi. Odan keıingi oryndarda Qytaı men Úndistan tur. Eger joǵaryda keltirilgen jaıttardyń ishki «astaryna» úńilip kórer bolsaq, AQSh-ta ınnovasııalyq ıdeıalardyń 62 paıyzy, al Japonııada 95 paıyzy is júzinde qoldanylady eken.
Eger óz elimizge keler bolsaq, ókinishke qaraı, Qazaqstan búgingi kúni álemdegi joǵary tehnologııaly ulttardyń jıyrmalyǵyna da kirmeıdi. Sonymen birge, Qazaqstanda ınnovasııalyq qyzmetke berilip otyrǵan róldiń sonshalyqty bir shaǵyn emes ekenin de atap kórsetý qajet. Olaı bolsa, problema nede? Bul oraıda sarapshylar kásiporyndardyń ınnovasııalyq belsendilikterin arttyrýǵa kedergi keltiretin negizgi bes faktordy atap kórsetedi. Olar: ınvestısııalaý men nesıeleýdiń qolaısyz jaǵdaılary, tapsyrys berýshilerdiń tólem qabiletteriniń jetkiliksizdigi, jańashyl bastamalar qunynyń joǵarylyǵy, kásiporyndardyń ózderinde qarjy jetispeýshiligi jáne memleket tarapynan qarjylaı qoldaýdyń tómen bolýy. Osyndaı jaǵdaılar túptep kelgende joǵary bilikti kadrlar tapshylyǵynyń týyndaýyna aparyp soqtyrýda. Personaldy oqytý men qaıta daıarlaýǵa jumsalatyn shyǵyndardyń eń tómengi deńgeıde – kásiporyn tabysynyń 0,6 paıyzy deńgeıinde qalyp otyrýynyń ózi soǵan dálel.
Deı turǵanmen, joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, Qazaqstanda ınnovasııalyq tehnologııalardy damytý isine jete nazar bólinýi bul baǵytta belgili bir jumystardyń atqarylýyna da alǵysharttar jasaýda. Ulttyq ınnovasııalyq júıeni tıimdi qalyptastyrý úshin elimizde ınnovasııalardy damytýdyń jańa bas jelisi jumys istep, onyń sheńberinde Qazaqstanda jańashyldarǵa sapaly qoldaý kórsetilýde. Memlekettik údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy ǵylymı-tehnologııalyq serpilister jasaý úshin qolaıly jaǵdaılar týǵyzýda.
Búgingi tańda ǵylym men óndiristi baılanystyrý, bıznes-ortaǵa ǵylymı jetistikterdi engizý ınnovasııalardy damytýdyń basty baǵytyna aınalýda.
«Tolyq emes bes jyl ishinde Qazaqstan ekonomıkasynyń kólemi 2 esege artty. Tek bıylǵy jyldyń ózinde ǵana ınnovasııalyq úlgidegi 350 jańa kásiporyn salyndy. Biz ǵylymı-ınnovasııalyq saladaǵy reformalarǵa kirisip kettik», dep málimdegen bolatyn Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Nur Otan» partııasynyń XIV sezinde sóılegen sózinde.
Osy oraıda burynǵy jyldarmen salystyrǵanda ǵylymdy damytýǵa bólinetin qarjylardyń sońǵy ýaqyttary úsh esege deıin ulǵaıǵanyn aıta ketý oryndy. Máselen, 2011 jyly «Samuryq-Qazyna» kompanııalar toby ǵylymı-zertteýshilik jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq taldaýlar úshin 8 mıllıard teńge qarjy bóldi. Al, ótken 2015 jyly Qazaqstanda ǵylymı-zertteý jumystaryna bólinetin qarjy kólemi ishki jalpy ónimniń 1 paıyzyna jetti. Bul elimizdiń búkil jańa tarıhynda ǵylym-tehnıkalyq progreske salynǵan eń iri qarjy bolyp tabylady.
Aldaǵy jyly «Bolashaq energııasy» taqyrybymen Astanada ótetin EKSPO-2017 kórmesi Qazaqstanda jańa tehnologııalardy damytý úshin ońtaıly alańǵa aınalatyn bolady dep kútilýde. Bul kórmede álemniń kóptegen damyǵan elderi ózderiniń ozyq tehnologııalaryn jarııa etetini anyq. Olaı bolsa, qazirdiń ózinde «jasyl» ekonomıkany alǵa bastyrýda belgili bir nátıjelerge qol jetkizgen elimizdi bul baǵytta aıtarlyqtaı tabystar kútip turǵanyna esh kúmán keltirýdiń qısyny joq. Ol úshin bar bolǵany ıgilikti isti ilgeriletýge degen janashyr kózqaras qajet.
Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»