Keshe Senat Tóraǵasynyń orynbasary Muhambet Kópeevtiń jetekshiligimen palatanyń kezekti jalpy otyrysy bolyp ótti. Kún tártibinde depýtattar qaraýyna «2011-2013 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy usynyldy. Qarjy qujatyna ózgeristerdi qarastyratyn zań jobasyn talqylaýǵa Premer-Mınıstr K.Másimov bastaǵan Úkimet músheleri qatysty.
Bıýdjetke engiziletin túzetýler týraly Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Janar Aıtjanova, Qarjy mınıstri Bolat Jámishev, Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Bısenǵalı Tájiıaqov baıandama jasady. Janar Seıdahmetqyzy óz sózinde bıylǵy eldiń negizgi makroekonomıkalyq parametrleriniń boljamyn naqtylaýǵa birqatar faktorlardyń sebep bolǵanyn jetkizdi. Atap aıtqanda, 2010 jyly ishki jalpy ónimniń kólemi 21 513,5 mıllıard teńgeni qurap, burynǵy boljamnan 2,2 trıllıon teńgege joǵary bolǵan. Iаǵnı, ishki jalpy ónim 7 paıyzǵa ósken. Qysqa merzimdik ekonomıkalyq ındıkator bıyl byltyrǵy jylǵy qańtar aıymen salystyrǵanda 106,9 paıyzdy quraǵan. Onyń ishinde, ónerkásip óndirisi 5,8 paıyzǵa, qurylys jumystarynyń kólemi – 2,2, ishki saýda taýar aınalymy – 11,1 jáne kólik qyzmetiniń kólemi 7 paıyzǵa artqan. Úshinshi faktor retinde mınıstr ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda Halyqaralyq valıýta qory álemdik ekonomıkanyń ósýi jónindegi boljamyn 4,2 paıyzdan 4,4 paıyzǵa deıin ulǵaıtý jaǵyna qaraı túzetti degen málimetti keltirdi.
Taǵy bir belgilisi, byltyrmen salystyrǵanda bıyl álemdik rynokta aýyl sharýashylyǵy ónimderi men metalǵa degen baǵa ortasha jyldyq mánde joǵary deńgeıde bolady. Munaıdyń 2011 jylǵy ortasha álemdik baǵasy bir barreline 65 AQSh dollary deńgeıinde saqtalǵan. Al ekonomıkanyń ósimi 5 paıyz deńgeıinde boljanyp otyr. Bul ótken jyl (3,1 paıyz) boljamynan 1,9 paıyzdyq tarmaqqa joǵary. Nomınaldy mándegi ishki jalpy ónim 2 567,6 mlrd. teńgege ulǵaıýy jaǵyna qaraı túzetilgen. Negizinen bıýdjet jobasy Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» atty Joldaýynda belgilengen mindetterdi iske asyrý maqsatynda ázirlengen. Respýblıkalyq bıýdjetke naqtylanǵan kórsetkishter tutastaı alǵanda mynandaı boldy:
– bıýdjet túsimderi 4 249,3 mıllıard teńge kóleminde belgilendi nemese qoldanystaǵy bıýdjetpen salystyrǵanda 207,9 mıllıard teńgege ósedi;
– respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary bekitilgen bıýdjetpen salystyrǵanda 301,3 mıllıard teńgege ulǵaıyp, 4 945,1 mıllıard teńge bolady;
– tapshylyq – 695,8 mıllıard teńge nemese bekitilgen kórsetkishke qaraǵanda 93,3 mıllıard teńgege ósip, IJО́-niń 2,9 paıyzyn quraıdy.
Áleýmettik salalarǵa: densaýlyq saqtaý, bilim berý, halyqty eńbekke tartýdy qamtamasyz etýdi bıýdjettik nyǵaıtýǵa qosymsha shyǵystardy baǵyttaý qarastyrylyp otyr.
Sondaı-aq aýyl sharýashylyǵyna, básekege qabiletti óndiristerdi saýyqtyrýǵa, sonymen birge, sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa memlekettik sýbsıdııa beriletin bolady.
Talqylaýlar nátıjesinde atalǵan zań jobasy jan-jaqty qoldaý tapty.
Sonymen qatar, otyrysta birqatar halyqaralyq kelisimder de ratıfıkasııalandy. Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyq sotynyń statýsy jónindegi zańdyq qujatta EýrAzEQ sotynyń qyzmetin uıymdastyrý qarastyrylady. Sotqa júginý múmkindigi EýrAzEQ-qa múshe memleketterge, EýrAzEQ organdaryna, sondaı-aq Keden odaǵyna múshe memleketterdiń sharýashylyq júrgizýshi sýbektilerine beriledi.
Al elimiz Úkimeti men Birikken Ulttar Uıymy Bosqyndar isteri jónindegi Joǵarǵy komıssarynyń basqarmasy arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge qatysty zań jobasy bosqyndardy halyqaralyq qorǵaýǵa alý jáne olarǵa gýmanıtarlyq kómek kórsetý salasyndaǵy yntymaqtastyqqa quqyqtyq negiz qalaýy tıis.
Iаdrolyq materıaldy fızıkalyq qorǵaý týraly konvensııaǵa túzetýdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy osy saladaǵy barlyq qaýipsizdik sharalaryn júrgizýge barynsha yqpal etýi tıis. Sondaı-aq otyrysta sharýa nemese fermer sharýashylyǵy jáne azamattyq zańnamalardy jetildirý máseleleri boıynsha qoldanystaǵy zańdarǵa ózgerister engizý týraly zańdar qabyldandy.
Asqar TURAPBAIULY.