Keshe Erevanda Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy (UQShU) Ujymdyq qaýipsizdik keńesiniń kezekti sessııasy ótti. Oǵan Armenııa prezıdenti Serj Sargsıan, Belarýs prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyzstan prezıdenti Almazbek Atambaev, Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın jáne Tájikstan prezıdenti Emomalı Rahmon men Qazaqstan Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaev jáne Uıymnyń bas hatshysy Nıkolaı Bordıýja qatysty. Olar shaǵyn quramda ótken kelissózder barysynda 20-dan astam strategııalyq qujattar qabyldady.
UQShU-ǵa múshe elder Memleket basshylary sammıtiniń aldynda qorǵanys jáne syrtqy saıasat vedomstvolarynyń basshylary, sondaı-aq, UQShU-ǵa múshe elder qaýipsizdik keńesteriniń hatshylary bas qosyp, ózara májilis qurǵan bolatyn. Olar aldyn ala sammıttiń kún tártibin talqylady. Birlesken májilis barysynda qatysýshylar birlesken is-sharalardyń aldaǵy jylǵa arnalǵan josparyn bekitti.
Qaýipsizdik keńesi hatshylary kezdesýiniń basty nátıjeleriniń biri UQShU pishiminde terrorıstik dep tanylǵan lańkestik uıymdardyń birtutas tizimin qalyptastyrý týraly máseleni talqylaý boldy. «Birtutas tizimge engizý úshin qandaı da bir uıymnyń UShQU-ǵa múshe elderdiń biriniń aýmaǵynda júzege asyrylatyn terrorlyq áreketke qatysy bolýy negiz bolyp tabylady»,– dep habarlady Armenııa BAQ-tary.
Al UQShU-ǵa múshe elder memleket basshylarynyń qatysýymen ótken sessııanyń ózinde taraptar Uıymnyń burynǵy sammıtteri sheshimderiniń júzege asyrylý barysyn, sondaı-aq, UQShU-nyń qazirgi tóraǵasy Armenııa usynǵan máselelerdi talqylady.
Atap aıtqanda, asa mańyzdy qujattardyń biri Uıymnyń 2025 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan basymdyqtaryn aıqyndaıtyn strategııa boldy. Qujatqa qol qoıylǵannan keıin sammıt ótkizý sátindegi tóraǵa Armenııa prezıdenti S.Sargsıan bylaı dep málimdedi: «Sessııanyń basty qorytyndylarynyń ishinde UQShU ujymdyq qaýipsizdik strategııasynyń qabyldanýyn bóle-jara aıtar edim. Qujatty daıyndaý úshin jumsalǵan bes jyldan astam ýaqyt tabysty aıaqtaldy».
Sońǵy birneshe jyl bederinde UQShU óziniń orta merzimdi perspektıvaǵa arnalǵan strategııasyn qalyptastyrý jolynda jumys istedi. Mamandar búgin, syn-qaterler men qaýipter aıqyndalyp, transshekaralyq sıpatqa ıe bolyp otyrǵan kezde, qaýipsizdikke jaýap beretin halyqaralyq qurylymdarǵa, birinshi kezekte UQShU-ǵa sol qatelerge qarsy is-qımyl tanytatyn naqty strategııa qajet ekenin atap kórsetti.
Qabyldanǵan strategııa endi Uıym qyzmetiniń 2025 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan basymdyqtaryn bekitip, yntymaqtastyqtyń qalǵan barlyq baǵyttary boıynsha ári qaraıǵy baǵdarlaryn naqtylaıdy.
Osylaısha, sammıtke qatysýshylar málimdegenindeı, múshe memleketter ózderiniń álemdik qoǵamdastyqpen qarym-qatynastaryn teńdik jáne qaýipsizdiktiń bólinbestigi, halyqaralyq qatynasta janjaldy jaǵdaılardy kúshpen sheshýden bas tartý, týyndaǵan problemalardy eńserýde basymdyqty saıası-dıplomatııalyq tásilderge berý negizderinde túzýge daıyn ekendikterin taǵy da qýattady.
Sammıttiń kelesi bir mańyzdy sheshimi UQShU-nyń Daǵdarystyq ortalyǵyn qurý boldy. Májiliske qatysýshylardyń sózderine qaraǵanda, qaıtadan qurylyp otyrǵan Ortalyqqa jarǵylyq organdar qabyldaǵan aqparattyq-saraptamalyq jáne uıymdastyrý-tehnıkalyq sheshimder boıynsha fýnksııalar júkteledi. Sondaı-aq, naqty ýaqyt rejiminde aqparattarmen almasýdy qamtamasyz etý de osy Ortalyqtyń mindetine jatady.
Halyqaralyq terrorızmmen birlese kúresýdiń asa qajet ekendigin qaperge ala kelgende, UQShU qaýipsizdik jónindegi basqa da halyqaralyq uıymdar sekildi terrorıster boıynsha óziniń derekqorlar bazasyn qalyptastyrý týraly sheshim qabyldady. Máselen, Ujymdyq qaýipsizdik keńesiniń májilisi barysynda terrorıstik uıymdardyń tizimin bekitý týraly sheshim alynyp, oǵan «Djabhat an-Nýsra» jáne «DAISh» – Qazaqstanda tyıym salynǵan) sekildi qurylymdar engizildi.
2016-2017 jyldary UQShU-da tóraǵalyq etý Belarýske ótetinin qaperge alǵan osy el prezıdenti Aleksandr Lýkashenko Ujymdyq qaýipsizdik keńesine tóraǵalyq kezeńinde júzege asyrylýy josparlanyp otyrǵan basymdyqtardy kóldeneń tartty.
Tutastaı alǵanda, Erevandaǵy resmı basylymdar atap kórsetkenindeı, talqylanǵan máselelerge josparlanǵanynan anaǵurlym kóp ýaqyt jumsalǵan. Bul óz kezeginde ustanymdardy úılestirý kezinde qandaı da bir kúrdelilikter kezdeskenin ańǵartady. Osy turǵydan kelgende, Erevan sammıtiniń kún tártibine engizilgen keıbir máselelerdiń sheshimin tappaǵanyn da aıta ketken oryndy.
Atap aıtqanda, armıan tarapynyń Taýly Qarabaq máselesi boıynsha jeke málimdemesin sammıtke qatysýshylar qabyldaǵan joq. Sondaı-aq, UQShU-nyń jańa bas hatshysyn saılaý máselesi de Ujymdyq qaýipsizdik keńesiniń kelesi májilisine qaldyryldy. Osylaısha, Nıkolaı Bordıýja óziniń ornynda kem degende osy jyldyń sońyna deıin qalatyn boldy. UQShU-nyń aıasyndaǵy kezekti kezdesý jyl aıaǵynda Reseıde ótedi.
Sóz oraıynda, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy (UQShU) TMD-ǵa múshe elder 1992 jyldyń 15 mamyrynda qol qoıǵan Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart negizinde qurylǵan bolatyn. UQShU-ǵa Armenııa, Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Reseı jáne Tájikstan múshe bolyp tabylady.
Rýslan IZIMOV,
saıasattanýshy