Indýstrııalandyrý isiniń ilgerileýi qalaı?

Keshe Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen Úkimette selektorlyq keńes bolyp ótti. Onda údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda 2010 jyly iske qosylǵan ınvestısııalyq jobalardyń jaǵdaıy men 2011 jyly júzege asyrylatyn jobalar talqylandy. Sondaı-aq 2011 jyldyń naqtylanǵan bıýdjetin júzege asyrý týraly qaýly qabyldandy. Turaqtylyq pen damýdyń bir negizi jumys oryndarynyń ashy­lýyna táýeldi. О́ıtkeni jańa ju­mys oryndarynyń ashylýy áleý­mettik jaǵdaıdy túzeýge de sep. Úkimettiń osyǵan deıin júzege asyryp kelgen daǵdarysqa qarsy baǵdarlamalary aıasynda túrli jobalar júzege asyrylyp, ınvestısııalar tartyldy. О́tken jyldyń enshisindegi jetistikter men atqa­ryl­ǵan jumystardy sa­rap­taýdy al­dymen Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar vıse-mınıstri Albert Raý bastady. Bıyl Indýs­trııa­­landyrý karta­sy aıasynda qu­ny 715 mlrd. teńge bolatyn 71 joba iske qosylatyn bolady. Iske qo­sylatyn jańa ny­sandar qury­ly­syn júrgizý bary­syn­da ýaqytsha 18,6 myń jumys orny ashylsa, keıin onyń 18,5 myń jumys orny turaqty bol­maq. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, ındýstrııalandyrý kar­ta­syna ob­lys ákimderinen 300 jańa joba­larǵa ótinish tússe, onyń 206-sy bıylǵy jylǵa tıesili. 2010 jyly quny 800 mlrd.teńgeden asatyn 152 iri joba iske asyrylǵan kórinedi. Údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda iske qosylǵan 30 nysan óziniń joba­lyq qýatyna shyqqan. Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar vıse-mınıstri Albert Raýdyń aı­týyn­sha, muny ındýs­trııalan­dy­rý baǵdarlamasynda júzege asy­ryl­ǵan jobalardyń táýelsiz monıtorıngin júzege asyratyn Saý­da-ónerkásip palatasynyń máli­me­ti rastaıdy. Degenmen vıse-mınıstr ótken jyldyń alǵashqy jar­tyjyldyǵynda iske qosyl­ǵan kásiporyndardyń keıbiri ónim shyǵarýǵa kirise qoımaǵan­dy­ǵyn da aıtyp ótti. Olardyń qatarynda Oral GKJ, Stepnogor qalasyndaǵy jylý kesheni jáne basqalar bar. Keıbir jobalar boı­ynsha alǵashqy baıqaý nemese óndiristiń maýsymdyq sıpat­ta­ma­syn esepke alý kerek. Sondaı-aq óndiristi qosý men sońǵy ónimdi shyǵarý barysynda belgili ýaqyt kerektigi jáne bar. Albert Raý Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi Statıstıka agent­­tigimen birige otyryp joba­lardyń júzege asyrylýyna saraptama jasap shyqqandyǵyn jetkizdi. Indýstrııalandyrý kartasy aıa­synda bıyl 71 jobanyń jos­pary bekitildi. Quny 715 mlrd. teńge bolatyn jobalardy júzege asyrý barysynda 18,6 myń ýa­qytsha jumys orny ashylatyn bolsa, jańa turaqty jumys orny 18,5 myń bolady dep josparlanýda. Albert Raýdyń aıtýynsha, bıylǵy jobalardyń 12-si iri kólemdegi jobalar. Olardyń jal­py quny 330 mlrd. teńgeni quraı­dy. Qurylysyn salý barysynda 9 myń adam ýaqytsha jumys or­nymen qamtylsa, ony qol­da­nys­qa engizý kezinde 6 myń adam ju­mysqa ornalasa alatyn múm­kin­dik týmaq. Olardyń shinde Alma­ty oblysyndaǵy Sharyn ózenin­degi Moınaq GES-i, Mańǵystaý oblysyndaǵy “О́zen-Túrkimen­stan shekarasy” temir jol jelisi, Almaty oblysyndaǵy “Jetigen-Qorǵas” temir joly, Jambyl ob­lysyndaǵy Aqbaqaı altyn ón­di­retin fabrıkasynyń ónimdiligin jylyna 2,8 tonnaǵa joǵarylatý, ShQO-da bylǵary jáne teri óni­min óndiretin kombınat salý, Aty­raýda metallplastıkalyq qu­byr shyǵaratyn zaýyt jáne basqa jobalar bar. Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshevtiń aıtýynsha, ın­dýstrııalandyrý kartasyn júzege asyrýǵa bólinetin qarjy jyl saı­yn eselenip keledi. 2009 jyly 500 mlrd. teńge bolsa, 2010 jyly – 800 mlrd. teńge qa­ras­tyrylǵan. Al bıylǵy joba­lar­ǵa biz 1,5 trln. teńge ınvestısııa quıylady dep boljap otyr­myz, dedi ol. Bıyl ındýstrııa­lan­dyrý kartasy boıynsha 37 myń jumys orny ashylatyn bolady. Selektorlyq keńeste Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myń­baev 2011 jyly iske qosylatyn joba­lar­ǵa toqtala kelip, olardyń keste boıynsha júrip jatqandyǵyn jetkizdi. Al Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Vladımır Bojko Kóksaraı sý rettegishi boıynsha másele joq ekendigin aıtyp ótti. Atalmysh sý rettegish ózine 3 tekshe kılometr sý qabyldaı alady. Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstrligimen birlese oty­ryp, Qyzylorda oblysy boıynsha sý tasqyny qaýpin týdyrmaı sý jı­naýdamyz. Qazirgi kúni Kóksaraı sý rettegishinde 650 mıllıon tekshe metr sý jınaldy, degen Vladımır Bojko salaǵa bólingen 10 mlrd.teńge ýaqytymen ıgerilip, Táýel­siz­diktiń 20 jyldyǵy qarsańynda iske qosylatyndyǵyn aıtty. Indýstrııalandyrý baǵdarlama­sy­nyń júzege asyrylýy boıynsha esepti tek sala basshylary ǵana emes, oblys ákimderi de tapsyrdy. Oblys basshylarynyń bergen aq­pa­raty boıynsha keıbir óńirde jobalar iske asyrylyp jatsa, endi biri ekinshi jartyjyldyqta júzege asy­rylmaq. Mańǵystaý oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev oblys­ta 2010 jyly quny 37 mlrd. teńgeni quraı­tyn 9 ındýstrııalyq joba boı­ynsha kásiporyn iske qosyl­ǵandyǵyn jetkizdi. Bul nysandar boıynsha 1200 jańa jumys orny ashyldy. Al bıyl 10 iri kásiporyn iske qo­sy­lady. Quny 86,6 mlrd.teńge kóle­min­de bolatyn osy kásip­oryndarda 3200 turaqty jańa ju­mys orny ashylady dep kútilýde. Iri joba­lardyń ishinde atap óteri “О́zen-Túrkimenstan shekarasy” temir joly ýchaskesi, “Qashaǵan” jo­basy boıynsha teńizdegi munaı opera­sııa­laryn qamtamasyz etetin tas shy­ǵaratyn zaýyt, Mańǵystaý erkin ekonomıkalyq aımaǵy úshin mańyzy joǵary farmasevtıkalyq keshen. Keshen qajetti dári-dármek­terdi shyǵarýmen aınalysatyn kásiporyn bolmaq. Bul joba­lar­dyń aımaqtyń tek munaı men gaz emes, basqa da ekonomıkalyq kelbetin qalyptas­ty­rýda alatyn orny zor. «Samuryq-Qazyna” UÁQ bas­shy­sy Qaırat Kelimbetov pen “Qaz­Agro” holdıngi de ındýstrııa­lan­dyrý kartasy boıynsha atqarylyp jatqan jumystaryn baıandady. Albert Raý naýryzdyń sońyna deıin ındýstrııalandyrý kartasyn sha­ǵyn jáne orta bıznes jobalaryn esepke ala otyryp jańa jobalarmen tolyqtyrý jumystary júrgi­ziletindigin jetkizdi. Qazirgi kúni mınıstrlikke kartaǵa qosymsha bekitýge 303 ótinish túsken. Onyń 206-sy 2011 jylǵy jobalar boıynsha, onyń ishinde, 70 ótinish bıylǵy jyl­dyń alǵashqy jartyjyl­dy­ǵyn­da iske qosylatyn jobalar boı­yn­sha, dedi ol. Úkimet basshysy Elbasyna maý­sym aıynyń sońynda ındýstrııa­lan­dyrý baǵdarlamasy boıynsha at­qarylǵan jumystardyń esebin tap­syrady. Osyǵan oraı Kárim Mási­mov oblys ákimderi men sala bas­shy­laryna jete daıyndalýdy tapsyrdy. Venera TÚGELBAI.