Baqytyn bala oqytýdan tapqan

Daraq bir jerden kógeredi deıdi atam qazaq. Bylaı qaraǵanda qarapaıym ǵana estiletin osy sózdiń astaryna úńilseńiz tereń maǵyna jatqanyn ańǵarasyz. Qaısybirimiz bul danalyqty ózimizge yńǵaılap, hal-qadirimizshe paıdalanyp jatamyz. Sonyń biri ǵumyryn bir mamandyqqa arnaǵan jandar jaıyna toǵysady. Solardyń biri de biregeıi, úlkenniń de kishiniń basyn ıdiretin aıaýly ustaz mamandyǵy. Osyndaı abyroıly mamandyqtyń atyna kir keltirmeı, ǵumyrynyń sanaly bóligin oqý-aǵartý salasyna arnaǵan jandardy da aramyzdan az kezdestirmeımiz. Olar shákirtteri aldynda qashanda syı-qurmetke bólenip, beınetiniń zeınetin kórip otyrǵan abzal jandar desek jańylysa qoımaspyz. Bulardyń qatarynda búginde zeınetker-ustaz Marqama Taǵaıqyzy da bar. Burynǵy Gýrev oblysy, Balyqshy aýdanynda 1936 jyldyń naýryzynda ataqty balyqshy, Eńbek Qyzyl Tý orde­ni­niń ıegeri Taǵaı aqsaqal shańyraǵynda dúnıege kelgen ol orta mektepti oıdaǵy­daı bitirgennen keıin Almatydaǵy qyz­dar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń matematıka fakýltetine túsip, ony 1957 jyly támamdaıdy. Osy jyly pavlo­dar­lyq jalyndy jas, Qazaq sharýa­shy­lyq ınstıtýtynyń gıdrotehnık maman­dy­ǵy boıynsha túlegi Táńirbergen Moldabaev esimdi azamattyń eteginen ustap, Kereký jerine birge qol ustasyp at­tanady. Ata-anasynyń órisin keńeıtken Marqama Taǵaıqyzy otaǵasymen birge Pavlodar oblysy Krasnokýt aýdanynda (qazirgi Aq­toǵaı) eńbek joldaryn bas­taı­dy. Aq­toǵaıda Marqama apaı mektepke ustaz bo­lyp ornalassa, joldasy Tá­ńir­bergen Nu­rysh­uly aýdanda ınjener-gıdrotehnık bo­lyp eńbek joldaryn bastaıdy. Osyn­da tula boıy tuńǵyshy Qar­lyǵash ómirge kelip, jas otbasyn qýanyshqa keneltse, bulardyń sońynan Baqytjan, Qanysh syndy ini-sińilisi eredi. Anasynan erte qalǵan Marqama apaı bul ýaqytty óziniń baqytty kezde­riniń bir bóligi dep eske alady búginde. «Ana baqytyna ıe bolǵan tuńǵyshym ómirge kelgen sátterdegi qýa­nysh­ty tilmen aıtyp jetkizý qıyn shy­ǵar, sirá. Bala kúnimnen ańsaǵan ustaz bolý ar­ma­ny­ma jetkenim bir baqyt bolsa, ana meıirimin az kórgen maǵan taǵdyrym sol ana bolýdy qosa buıyrtsa, buǵan tek Ja­ratqanǵa shúkirshilik aıtýdan ol ýa­qytta da men esh jańylǵan emespin», – deıdi. Balaǵa degen sheksiz mahabbaty­nan bolsa kerek ile, Gúlmıra men Aıgúl esimdi qyzdary ómirge kelip, otbasy múshelerin tolyqtyrady. Dám-tuzdyń aıdaýymen jas otbasy 1967 jyly Baıanaýylǵa qonys aýdarady. Ol munda kelgennen keıin de bala oqytýǵa belsene kirisip ketedi. Osy jyldardan bastap, zeınetkerlikke shyq­qanǵa deıin tabany kú­rek­teı jıyrma eki jyl «Baıan­aýyl» qa­zaq orta mektebinde bala oqytty. Asa sabyrlylyqty, bilimdilikti, tózimdi­lik­ti qajet etetin maman­dyq­­tyń ysty­ǵy­na kúıip, sýyǵyna tońý kez kelgen jannyń qolynan kele bermeıdi. Onyń ústine, jasyratyny joq, qarakózderimiz qıyn­daý qabyldaıtyn matematıka salasynyń júgi ózgelerinen birshama aýyr ekenin eskersek, buǵan esh shúbásiz kelisesiz. Bala biliginiń alǵash irgetasy qalanatyn sha­ǵynda oǵan bilim nárin quıýdyń ma­ńyz­dylyǵy ekiniń biri, egizdiń syńaryna aıan. Us­tazdyqtyń basqalarǵa qa­ra­ǵanda joǵaryraq tura­tyndyǵy da, mine, son­dyqtan bolar. Mamandyǵyn qa­shanda maqtanysh tutyp, bú­gin­de­ri zeınet dem­aly­synda bolsa da, úı­renem degen balaǵa qo­lynan kel­genshe kómegin aıa­maı­tyn M.Ta­ǵaı­qyzy bilikti ustaz bolý úshin de eń aldymen úı­de úl­gili ata-ana bolý ke­rek dep sanaıdy. О́mir­­degi jaq­sylyq ataý­ly­nyń bári ananyń balaǵa degen meıirimi, jaryna degen adaldy­ǵy, adamnyń ózi qala­ǵan kásibine degen ma­hab­baty sekildi uly se­zim­derden bastaý ala­dy, ıaǵnı kóbinde bala­ly ustaz ǵana bilim ná­rin sebe almaq. Abaısha aıtsaq, «adam kóńili shyn meıirlense ǵana, ǵylym-bi­lim­niń ózi de meıirlenedi, tezirek qolǵa túsedi. Shala meıir shala baıqaıdy». Sol sebepti de balaǵa degen meıirim bar jer­de adamnyń bilimge degen jan qush­tar­ly­ǵyn oıatyp, kókirek kózin asha ala­dy. Marqama apaı bul jaǵynan da shyn meıirdiń ıesi, ardaqty ana, aıaýly áje. «Shákirtsiz ustaz tul» deıdi taǵy bir halyq danalyǵy. Bul rette mektepke barar jol ómir joly ekenin jiti túsingen ustaz shákirtterge barynsha bilim nárin quıýy­men qatar, úlgili tárbıe de bere bildi. Olardyń arasynda búginde aýdanda, oblysta túrli salada qyzmet isteıtin belgili azamattar az emes. Etken eńbek pen tókken ter eshqashan zaıa ketpeıtini belgili. Mar­qaba Taǵaıqyzy uzaq jylǵy abyroıly jumysynyń jemisi retinde «Qazaq KSR Halyq aǵartý isiniń úzdigi» atty abyroıly ataqqa da qol jetkizgen. Ustazdyq etken jalyqpas, Úıretýden balaǵa. Aqyryn júrip, anyq bas, Eńbegiń ketpes dalaǵa, – degen Abaı shýmaqtary osyndaı jandarǵa arnap aıtylǵandaı. Ustaz bolyp qalyp­tas­paı­­dy, ustaz bolyp týady degen sóz­der­di de jıi estımiz. Bul, árıne, ustazǵa, onyń eńbegine degen rızashylyqtan aıtylǵan sózder ekeni aıqyn. Aǵaıyn men aýylǵa syıly Táńir­ber­gen Nuryshuly men Marqama Taǵaıqyzy barlyq ul-qyzdaryna joǵary bilim alyp berdi. Olar qazirgi kezderi elimizde dáriger, muǵalim, energetık, ekonomıst ma­mandyqtary boıynsha abyroıly qyz­met­ter atqarýda. Osy tus otaǵasynyń ózi­niń zeınetke shyqqanyna qaramastan, «Baıan-sý» JShS-ny basqaryp, halyqqa jáne zańdy tulǵalarǵa qaltqysyz qyz­met kórsetip jatqandaǵyn da aıta ketken abzal. Árıne, munda da otbasynyń uıtqysy bola bilgen otanasynyń orasan úlesi bar. Ulyn – uıaǵa, qyzyn – qııaǵa qon­dyryp, baqytty ǵumyr keship jatqan otbasy keıingi jas býynǵa da úlgi-ónegelerin kórsetip keledi. «Qazirgi jastar, qudaıǵa shúkir, baqytty ǵoı shirkin. Oqımyn degen adamǵa elimizde qaı kezde de jol ashyq. Talpynǵan jeter muratqa demekshi, bilimge bala kúnnen umtylǵan jas qashanda aldyńǵy qatardan oryn alady. Balalar­dyń bilimge qushtarly­ǵyn oıatyp, talan­tyn ashýda ustazdar qaýy­mynyń eńbegi orasan zor. Sondyq­tan da el olardy qurmetteıdi», – degen ustaz ananyń endigi tilegi elimizdiń amandyǵy. Otanymyzdyń tynyshtyǵy men irgemizdiń berik bolýyn Táńirden kún­de tileıtin qart ustaz jas urpaq bolashaǵynyń jarqyn bolaryna úlken úmitpen qaraıdy. Ábdirahman QYDYRBEK. ------------------------------------ Sýrette: Marqama áje nemeresi Aıǵa­nymmen birge.