Petropavl qalasynyń irgesinde ıntensıvti-ınnovasııalyq jańalyqtarǵa negizdelgen jylyjaıdyń jumys isteı bastaǵanyna kóp bola qoıǵan joq. 4 mıllıon teńgege salynǵan nysanda qııar, shalqan, brokollı sııaqty kókónis túrleri ósip tur. Ozyq jobanyń avtory Oleg Andrıýshenkonyń aıtýynsha, ekologııalyq jaǵynan taza ári qoljetimdi kókónis ónimderin óndirýdi kópten beri armandap júrse de, tyń ıdeıa bıyl júzege asypty. Bul mańǵa qamys qaýlaı óskendikten, ıgerýge eshkim táýekel etpese kerek. Batpaqty jerler qurǵatylyp, ǵımarattyń irgetasyn bıik etip qalaýǵa týra kelgen. Qurylysqa qoldanylǵan materıaldardyń árqaısysy óz qasıetimen erekshelenedi. Plastık armatýralardyń tózimdiligi metaldan kem túspeıdi. Qabyrǵalar men edenderge paıdalanylǵan penoplekske kemirgishterdiń «tisi» batpaıdy. Tóbelerge ekiqabat etip tóselgen polıkarbonat syrtqa jylýdy shyǵarmaıdy. Osylaısha teriskeıdiń qatal klımattyq jaǵdaıy barynsha eskerilip, ǵımarattyń beriktigi, ishki jylylyǵy muqııat oılastyrylǵan. Jumsalǵan artyq shyǵyndar men kezdesken qıyndyqtarǵa qaramastan kún bıovegetarııi barlyq talaptarǵa saı turǵyzylyp, jyl boıy úzdiksiz ónim beretin uıadaı mekenge aınaldyrylǵan.
– Kelesi jyly elimizde ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi aıasynda «jasyl ekonomıkany» damytýǵa erekshe basymdyq berilip otyr. Osy baǵytta biz ylǵal óńdeýdiń zamanaýı tehnologııalaryna súıene otyryp jerdi sýmen jylytý ádisin engizdik. Qazir jylyjaı ishindegi synap baǵanasy 28-30 gradýsty kórsetip tur. Bir ereksheligi, munda eshqandaı kommýnaldyq júıe tartylmaǵan. О́simdikterge qajetti tirshilik nári jazda jaýyn, qysta qar sýynan alynady. Ol úshin arnaıy qazanshuńqyrlar jasalǵan. Elektr qýaty kún batareıalary arqyly óndiriledi, – deı kelip, Oleg utymdy tehnologııanyń arqasynda jyl on eki aı boıy kókónis óndirý, tutynýshylarǵa usyný múmkindikteri júıeli qarastyrylǵanyn jetkizdi.
Bıovegetarııdegi qondyrǵylar qarapaıym jasalsa da, isker jandardyń qolynan shyqqany birden ańǵarylady. Barlyq úderis avtomattandyrylǵan. Qubyrlardaǵy jyly aýa aǵyny akkýmýlıatormen jumys isteıtin jeldetkishter arqyly júıekterge jetkizilip, atyz astyndaǵy sý toly plastık qutylar úzdiksiz jylytylyp turady. Osynda bes lıtrlik qutylardyń sonshama kóptigin suraǵanymyzda, olarǵa quıylǵan sýdyń syrttaǵy kúnniń kózi jáne ishtegi jylýdyń áserinen jylyp, ósimdikterdi tamshylatyp sýarýǵa paıdalanylatynyn bildik.
Júıekterge birneshe qatar etip salynǵan aǵash úgindisi, shóp qaldyǵy, topyraq biraz ýaqyttan keıin qarashirindige aınalyp, qorektik zattarmen baıytylatyn kórinedi. Baǵban munymen toqtalmaq emes. Keleshekte jaýynqurttar ósirip, bıogýmýs óndirmekshi. Sonda tıimdiligi áldeqaıda joǵary ári jasandy hımıkat qospasynsyz organıkalyq tyńaıtqyshtar alynady. Onyń jaqsy úlgisi oblysta qalyptasqan. Máselen, jeke kásipker Andreı Streles qurǵaq qarashirindi óndirisine jaýynqurttardy paıdalaný arqyly úzdik nátıjelerge jetip júr. Oleg te Reseıdiń Kovrov qalasynda ornalasqan «Grın-PIK» kompanııasynda bolyp, tájirıbe almasyp qaıtypty. 10 myń jaýynqurt satyp alýǵa kelisim jasasypty.
Kásipker jaryq pen jylýǵa kún qýatyn qoldanýdyń joldaryn odan ári jetildirmekshi. Onyń oıynsha, túngi ýaqyttarda jaryq dıodty lentalardy, al qys kezderinde fıtoshamdardy paıdalaný tıimdi. Bul maqsat úshin kún batareıalarynyń sany arttyrylmaq. Jylyjaı ishi peshpen de jylytylady.
Kókónis ósirý tehnologııasyn damytýda zamanaýı qural-jabdyqtardy ornatýdyń mańyzy zor. Olegtiń eńbektes áriptesteri jylyjaıdy agrarlyq keshenge aınaldyrý úshin Qyzyljar aýdanyna qarasty Nalobın aýylynda birneshe qabatty ǵımarat turǵyzyp, óndiristik vegetarıı salýdy oılastyrǵan. 24 gektar aýmaqty qamtıtyn mundaı kásibı ekojylyjaıda jyldyń kez kelgen mezgilinde qarbyz, apelsın, lımon ósirmek nıetteri qoldaýǵa turarlyq.
– Alǵashqy ónimder jańa jyl aldynda dúken sórelerine túse bastaıdy. Qazir qııar ósirýdiń tyń tehnologııalaryn qarastyryp jatyrmyz. Atap aıtqanda, jylyjaı tájirıbesinde ara sharýashylyǵyn damytý arqyly ósimdikterdiń tozańdaný úrdisine qoldanatyn bolamyz. Bul – shetelderde bar úlgi, – deıdi jańashyldyqqa jany qumar Oleg Andrıýshenko.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy