Keń kólemdi kelisimder

Qazaqstan men Saýd Arabııasy arasyndaǵy seriktestikke sony serpin beretin bolady Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Saýd Arabııasy Koroldigine resmı sapary bolyp ótti. Sapary barysynda Qazaqstan Prezıdenti Saýd Arabııasynyń Koroli Salman ben Ábdel Ázız ál Saýdpen kelissóz júrgizdi. Kezdesýler maqsaty – áriptestikke qarqyn qosý Arab elderi arasynda Qazaq­stan­nyń táýelsizdigin birinshi bolyp tanyǵan memleket – Saýd Ara­bııa­sy Koroldigi. Naqtylaı aıtqan­da, bul el bizdi derbes memleket retinde 1991 jyldyń 30 jeltoq­sa­nyn­da tanydy. Al eki taraptyń dıplo­matııalyq qarym-qatynasy 1994 jyldyń sáýir aıynan bastaý ala­dy. Osy aralyqta túrli salalar boıyn­sha eki jaqqa da asa mańyzdy, joǵa­ry deńgeıli kóptegen qujattar beki­tildi. Bul memleketaralyq, úkimet­aralyq, vedomstvoaralyq kelisim­der, hattamalar men memorandým­dar taraptardyń búgingi baılanystaryna negiz bolýda. Jalpy, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Saýd Arabııasyna 1994 jyly jasaǵan resmı sapary eki jaqtyń ózara baılanysta­ry­na jol ashyp berdi. Sodan beri tarap­tar­dyń arasynda dostyq ráýishtegi qaty­nastar úzilgen joq. Bul óz kezeginde qos memlekettiń bir-birine degen serik­testiginiń nyǵaıa túsýine yqpal etip keledi. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Saýd Arabııasy Ko­rol­­digine jasaǵan resmı sapary tabys­ty ótti dep aıtýymyzǵa ábden bo­la­dy. Elbasynyń Korol Salman ben Ábdel Ázız ál Saýdpen kezdesýi joǵary deńgeıde uıymdastyryldy. Kelissózder barysynda memleketter bas­shylary Qazaqstan men Saýd Arabııa­sy yntymaqtastyǵynyń negizgi ba­ǵyt­taryn, atap aıtqanda, saýda-eko­nomıkalyq, saıası jáne mádenı-gý­ma­nıtarlyq salalardaǵy baılanystardy nyǵaıtý joldaryn talqylady. Budan bólek, taraptar ózara is-qımyldyń túrli sa­lalarynda, sonyń ishinde aýyl sharýa­shylyǵynda zor áleýetke qol jet­kizilgenin jáne bul baǵytta qarqyn­dy damý bar ekenin atap ótti. Qazaqstan basshysy Nursul­tan Nazarbaevtyń Islam Yntymaq­tas­tyǵy Uıymynyń Bas hatshysy Iıad ıbn Ámın Madanımen kez­de­sýinde de mańyzdy jaǵdaıattar tal­qylandy. Naqtylaı aıtqanda, kelissóz barysynda elimizdiń Is­lam Yntymaqtastyǵy Uıymyna mú­she­ligi aıasyndaǵy ekijaqty ózara is-qımyldyń negizgi tustary sóz boldy. Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qu­ryl­ǵan, búginde quramyna 32 el kiretin Hal­yq­aralyq azyq-túlik qorynyń jumy­syn ýaqyt talabyna saı damytý isi de bul basqosýda áńgime óze­gi­ne aınaldy. О́z kezeginde Iıad ıbn Ámın Ma­danı Elbasyn Qazaqstan Táýel­­sizdiginiń 25 jyldyǵymen qut­tyqtady, sondaı-aq, Nursultan Nazarbaevtyń aımaq­tyq qaqtyǵystardy retteýge baǵyt­talǵan barlyq bastamalaryn qoldaıtynyn jetkizdi. Elbasynyń Islam damý ban­kiniń prezıdenti Bandar ben Muhammad Had­jarmen kezde­sýinde taraptar Qazaqstan men Is­lam damý banki arasyndaǵy ynty­maqtastyqtyń ózekti má­se­le­lerin talqylady. Qazaqstan basshysy elimizdiń ekonomıkasyn nyǵaıtýǵa jáne halqymyzdyń ál-aýqatyn arttyrýǵa Islam damý banki eleýli úles qosqanyn atap ótti. «Qazirgi tańda biz «Astana» ha­lyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurý­damyz. Islam damý banki onyń qyzmetine at salysatynyna senimdimin», – dedi Nursultan Nazarbaev. Kezdesý barysynda  atalǵan bank pen Qazaqstannyń ortaq jobalarynyń jalpy quny 1,3 mlrd dollardan asqany atap ótildi. Aıta keteıik, 2015 jyly Islam damý banki quny 665 mln dollar bolatyn 4 jobany qabyldap alǵan bolatyn. Bandar ben Muhammad Had­jar bizdiń respýblıkamen tabys­ty yntymaqtastyq odan ári jal­ǵasyp, ózi basqaratyn bank Qa­zaqstan ekonomıkasyn damytýǵa baǵyttalǵan jobalarǵa qatysa beredi dep úmittenetinin jetkizdi. Sonymen qatar, Memleket basshysy sapary aıasynda «Amiantit Group» kompanııasynyń vıse-prezıdenti, hanzada Týrkı ben Muhammad bın Fahdpen kezdesti. Áńgime barysynda qazirgi ózara is-qımyldyń birqatar máseleleri qarastyrylyp, aldaǵy ýaqyt­taǵy yntymaqtastyqtyń bola­shaǵy qozǵaldy. Al sý ınjınırıngine já­ne munaı-gaz salasyna ar­nal­ǵan qubyr shyǵarýǵa ma­man­danǵan «Amiantit Group» kompa­nııasynyń basshylyǵy óz keze­ginde Qazaq­standa qolaıly ınves­tısııalyq jaǵdaı jasalyp otyrǵany úshin rızashy­lyǵyn bildirdi. Sonymen birge, taraptar árip­testik qarym-qatynastyń, ózara ynty­maq­tastyqtyń odan ári damı beretinine ekpin túsirdi. Memleket basshysy Saýd Arabııasy Koroldigi ash-Shýra Medjlısiniń basshysy Abdýllah ıbn Muhammed Ál-Sheıhpen kezdesýi kezinde Qazaqstan men Saýd Arabııasynyń ózara qarym-qaty­na­syn jańa deńgeıge kóterý qajettigi atap ótildi. Elbasy óz sózinde qol jetki­zilgen ýaǵda­lastyqtardyń iske asaty­nyna senim bildirdi. Al Abdýllah ıbn Mu­hammed Ál-Sheıh óz kezeginde Qazaq­stan Prezıdentin eki el arasyndaǵy qaty­nas­tardy odan ári nyǵaıtý úshin barynsha kúsh salatynyna sendirdi. Saýdııalyq isker Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Saýd Arabııasy Korol­diginiń isker toptary ókilderimen kez­desýi bul sapardyń mańyzyn odan ári arttyra tústi. Saýd Arabııasynyń iri ká­sip­kerleri Elbasynyń sózderin yqylas qoıa tyńdap, ári ózderiniń de Qazaqstanǵa qatysty kózqarastary men jos­parlaryn aıtýǵa asyqty. Saýd Arabııasynyń  álemdik deń­geı­de jumys júrgizetin jetekshi kompa­nııa­larynyń bas­shylary qatysqan bul basqosýda Memleket basshysy Saýd Ara­­bııasy bizdiń eldiń Taıaý Shyǵys aı­maǵyndaǵy negizgi seriktesiniń biri ekenin jetkizdi. – Eki el arasyndaǵy 2015 jyly 16,3 mlrd dollarǵa jetken taýar aınaly­my kólemin bú­ginde aıtarlyqtaı artty­rýǵa múmkindik bar. Qazirdiń ózinde Ko­rol­dik kompanııalarynyń qatysýymen Qazaqstanda 17 uıym jumys júrgizýde, – dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti eki eldiń ekonomıkalyq ynty­maq­tas­tyǵynyń pers­pektıvaly baǵyt­taryna da toqtalyp ótti. Olar­dyń arasynda taý-ken metal­lýr­­gııasy kesheni, munaı hımııasy, aýyl sharýa­shylyǵy, qarjy jáne ıslam ban­kıngi, atom ónerkásibi bar. Sondaı-aq, Memleket basshysy Saýd Arabııasy sııaqty Qazaqstannyń da tabıǵı resýrs­tarǵa baı ekenine nazar aýdardy. «Soǵan qaramastan, biz eko­nomıkany ártaraptandyrýǵa ba­ǵyt­talǵan reformalardy iske asy­rýda­myz. Qazaqstannyń stra­te­gııalyq maqsa­ty – álemniń eń ozyq 30 eliniń qata­ryna qosylý. Bul maqsatqa jetýdiń negiz­gi joly eldegi kásipkerlikti damytý, bızneske barynsha jeńil­dikter qarasty­ryp, ınvestısııa tartý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý», – dedi Qazaqstan Pre­­zıdenti. Nursultan Nazarbaev isker­lik jáne ınvestısııalyq ortany jaqsartý úshin Qazaqstanda qolǵa alynyp jatqan júıeli sharalarǵa toqtaldy. «Dúnıejúzilik banktiń «Bıznespen aınalysý jeńildigi» reıtınginde Qazaqstan 41-shi orynǵa ıe boldy. Bıznes úshin ákimshilik kedergiler meılinshe azaıtyldy. Qazir bizde 10 arnaıy ekonomıkalyq aımaq qurylyp, onda lıberaldy salyq rejimi qol­danyla otyryp jumys júrgi­zilýde», – dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti Saýd Ara­bııasy kásipkerlerin Údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asy­rýǵa belsene qatysýǵa sha­qyr­dy. «О́z kezeginde Qazaqstan jan-jaq­ty qoldaý kórsetýge daıyn. Máselen, ınves­tor korporatıvtik tabystan jáne jer salyǵynan 10 jylǵa, múlik salyǵynan 8 jylǵa bosatylady», – dedi Nursultan Nazarbaev. Sonymen qatar, Memleket basshysy qazir respýblıkada iri memlekettik nysandardy jekeshelendirý naýqany júr­gizilip jatqanyn aıtty. «Jal­py quny 10 mıllıard dollar bolatyn 800-deı me­m­lekettik kásip­oryn básekelestik ortaǵa shyǵaryldy. Tizimge memlekettiń úlesi bar taý-ken metallýrgııasy, munaı óńdeý, energetıka, kólik jáne baılanys salasyndaǵy kásiporyndar, ınfra­qurylym nysandary engizilgen. Saýd Arabııasy kompanııalarynyń osy je­keshelendirý sharasyna qaty­sýyn qol­daımyz», – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Buǵan qosa, Nursultan Nazarbaev «As­­tana» halyqaralyq qar­jy orta­ly­ǵynyń jumysyna já­ne keler jyly «Bolashaqtyń ener­gııasy» taqyryby boıynsha ótetin EKSPO-2017 kórmesine toq­taldy. Saýd Arabııasy bıznes qury­lym­darynyń jetekshileri Qazaq­standa jasalyp jatqan qolaıly ınvestısııalyq jaǵdaı úshin Mem­leket basshysyna alǵys bil­di­rip, yntymaqtastyqty da­my­týǵa daıyn ekendikterin jet­kiz­di. Atap aıtqanda, olar aýyl sha­rýa­shylyǵy, munaı óńdeý, metal­lýrgııa jáne atom energe­tıkasy salalaryna qyzy­ǵý­shylyq tanytty. Máselen, munaı-hımııa sala­syn­daǵy «Ál-Zamıl» kompa­nııalar toby basqarmasy keńe­siniń tóraǵasy Abdrah­man Ab­dalla áz-Zamıl, qus ósirýmen jáne egin sharýashylyǵymen shu­ǵyl­danatyn «Ál-Ramzes» kom­pa­nııasynyń prezıdenti Sheıh Abdýlla Zaıd ál-Meleıhı, «Me­tal Korners» holdınginiń pre­zı­denti Nasser Álı Salman ál-Agel syndy saýdııalyq iri kompa­nııalardyń jetekshileri Prezıdent Nursultan Nazarbaev­tyń júrgizip otyrǵan saıasatynyń arqasynda Qazaqstannyń kóp­tegen salalarda úlken tabys­tarǵa jetip otyrǵanyn, 25 jyl­dyń ishinde turaqty damýǵa qol jetkizgen iri musylman eli ekenin atap ótti. Sonymen birge, olar Qazaq­stan men Saýd Arabııasy ara­syn­daǵy iskerlik baılanys­tardyń keleshegi zor ekenine nazar aýdardy. Olardyń aıtýyna qaraǵanda, Qazaqstanda ju­mys isteýge, saýda-sattyq jasaýǵa jaqsy jaǵdaı jasalǵan. Ásire­se, Qazaqstannyń saıası turaq­tylyǵy, ishki tatýlyǵy kásip­kerler úshin erkin jumys isteýge múmkindik beredi. Budan bólek, saýdııalyq iri kompanııalardyń ókilderi Astananyń búgingi ty­nys-tirshiligin, onyń qarqyndy damyp kele jatqanyn, az ǵana ýaqyttyń ishinde álem kóz tikken ortalyqqa aınalǵanyn sóz etti. Sońynda Qazaqstan Prezı­denti ózara tıimdi seriktestiktiń jańa múmkindikteri jasala bere­tinin jáne onyń perspektıvasyna senimdi ekenin aıtyp, Saýd Arabııasy bıznesiniń ókilderine tabys tiledi. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Saýd Ara­bııa­syna ja­sa­ǵan resmı sa­pary­nyń qo­ry­tyn­dysy boıynsha BAQ ókilderine arnap brıfıng ót­kizdi.   Qol qoıylǵan kelisimder quny – 60 mlrd teńge «Sapar aıasynda energe­tıka, taý-ken salasy, aýyl sharýa­shy­lyǵy, saýda-sat­tyq­qa qatysty jalpy quny 60 mlrd teńge­den asa­tyn birqatar kelisimge qol qoıyl­dy. Atap aıtqanda, olardyń arasynda Oń­tústik Qa­zaq­stan oblysyndaǵy qus fab­rı­kasy, Aqmola oblysyndaǵy azyq-túlik óndirisi jónindegi keli­simder bar. Qa­zirgi tańda Qazaq­standa Saýd Ara­bııa­synyń qaty­sýymen 17 kásiporyn jumys júr­gizýde», – dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti taýar aınalymyn ulǵaıtýǵa logıs­tıkalyq qıyn­dyqtar kedergi keltirip kelgenin atap ótti. «Bul rette biz bolashaqta jemisti yntymaqtastyq ornatý úshin Jol kartasyn jasap, ekijaqty úkimetaralyq komıssııa, ekonomıkanyń jekelegen salalary boıynsha jumys toptaryn qurý týraly kelisimge keldik. Bizdiń elde ortaq joba­­lardy qarjylandyrý úshin birles­ken ınvestısııalyq qor qurý tý­raly ýaǵdalastyqqa qol jetkizil­di. Sondaı-aq,  men saýdııalyq se­rik­tes­terimizdi ınves­tısııalyq-ınno­va­sııalyq joba­larǵa, «Nurly jol» baǵdar­lamasyna at saly­sýǵa shaqyrdym. Bul Qazaq­stannyń paıdasy úshin yn­tymaq­tastyq ornatýǵa óte jaqsy ne­giz bolady», – dep atap ótti Nursultan Nazarbaev. Budan bólek, Memleket basshysy Ko­rol­dikpen ózara is-qımyldyń perspek­tıvaly baǵyt­taryna nazar aýdardy. «Saý­dııalyq seriktesterimizdiń kún men jel energetıkasyn paı­dalaný tájirı­besi bar. Saýd Ara­bııasy energetıka salasyn­daǵy ózderiniń jańa ázirle­me­­lerimen Astanada ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórme­sine belsene qa­tysatyn bola­dy. Sondaı-aq, kelissózder bary­synda biz munaı men gaz sala­syndaǵy júrgizilip otyr­ǵan saıasatty talqyladyq. Jal­py, biz osy óńirdegi mańyzdy bul elde óte paıdaly ári asa qa­jet­ti kez­desýler ótkizdik dep sa­naı­­myn», – dedi Qazaqstan Pre­zı­denti. Memleket basshysynyń Saýd Ara­bııasyna resmı sapary aıasynda tómen­de­gideı mańyzdy qujattarǵa qol qoıyldy: – Qazaqstan Respýblıkasy men Saýd Arabııasy Koroldigi ara­syndaǵy Sot­talǵan adamdardy berý týraly shart; – Qazaqstan Respýblıkasy men Saýd Arabııasy Koroldigi ara­­syn­daǵy ustap berý  týraly shart; –  Qazaqstan Respýblıkasynyń Úki­meti men Saýd Arabııasy Ko­rol­­diginiń Úkimeti arasyn­daǵy Atom energııasyn beıbit maqsat­ta paıdalaný salasyndaǵy ynty­maq­tastyq týraly kelisim; – Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Saýd Arabııasy Koroldiginiń Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi arasyndaǵy Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ynty­maq­tastyq boıynsha ózara túsinistik týraly memorandým. Osylaısha, Qazaqstan Pre­zı­dentiniń Saýd Arabııasyna ja­saǵan resmı sapary joǵary deńgeıde ótti dep túıýge áb­den bolady jáne bul sapardyń  eki eldiń arasyndaǵy túrli baǵyttardaǵy baı­la­nystaryn sapalyq jańa deńgeıge kóteretini sózsiz. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan» –  Er-Rııadtan (Saýd Arabııasy) Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy