Búgingi kúndegi ótkir máselelerdiń biri mektep jasyna deıingi búldirshinderdi balabaqshamen qamtamasyz etý ekendigi belgili. Mine, osy kúrdeli jaıttyń ońtaıly sheshimin tabýda óńirimizde memlekettik-jekemenshik seriktestik mehanızmin qoldanýdy keńeıtýde aýqymdy sharalar júrgizilýde.
Aıtalyq, byltyr ashylyp, paıdalanýǵa berilgen 99 balabaqshanyń 88-jekemenshik seriktestikterge tıesili boldy. Al 2016 jyly balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtý 87%-ǵa jetti. Sol úshin aýdandyq, qalalyq ákimdikteriniń mektepke deıingi mekemelerdi ashý maqsatyndaǵy aǵymdaǵy jylǵy josparǵa sáıkes barlyǵy 8691 orynǵa 88 mektepke deıingi mekeme ashý kózdelinip otyr. Onyń ishinde 6-ýy jergilikti bıýdjet esebinen, 3-i Ulttyq qor esebinen, 4 mektep janyndaǵy shaǵyn ortalyq jáne 6281 oryndyq 75 balabaqsha jekemenshik esebinen ashýǵa bolady. Naqtylaı tússem,Ulttyq qor esebinen 280 oryndyq balabaqsha Eńbekshiqazaq aýdany Shelek aýylynda, Qarasaı aýdany, Qyrǵaýyldy aýylynda – 320 oryndyq balabaqsha salynyp, paıdalanýǵa berildi. Sol sekildi, jergilikti bıýdjet esebinen Panfılov aýdany, Turpan aýylynda – 100, Uıǵyr aýdany, Sharyn aýylynda – 25, Eńbekshiqazaq aýdany, Tashkentsaz aýylynda – 120, Dostyq aýylynda – 140 oryndyq balabaqsha ýaqyt talabyna saı salynyp, jabdyqtalyp búldirshinderge esigin aıqara ashty. Jyl sońyna deıin 460 oryndyq 3 memlekettik balabaqsha qoldanysqa beriledi. Respýblıkamyzda búldirshinderdi balabaqshamen qamtamasyz etýde sýyrylyp alǵa shyqqanymyzdy osy derekter rastaıdy. Sonymen qatar, ústimizdegi jyly jekemenshik seriktestik arqyly 50 jekemenshik balabaqsha ashyldy. Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyq mereıtoıy qarsańynda bir kúnde taǵy 25 jekemenshik balabaqsha iske qosylady.
Almaty oblysynda jalpy jekemenshik balabaqsha úlesi 61,2%. Bul kórsetkishti aýdandarǵa bólip aıtsam, memlekettik-jekemenshik áriptestikti damytýda Ile – 72, Talǵar – 53, Jambyl – 35, Qarasaı – 44, Panfılov – 16, Eńbekshiqazaq – 15, Uıǵyr – 10, Alakól – 3, Raıymbek – 2, Qaratal – 2, Taldyqorǵan qalasy – 26 paıyz bolyp tur. Memlekettik-jekemenshik áriptestik aıasynda balabaqsha qurylysyna ınvestorlardy tartý arqyly aǵymdaǵy jyly Taldyqorǵan qalasynda 320 oryndyq balabaqsha iske qosylsa, Talǵar aýdanynda 500 oryndyq, Jambyl aýdanynda 100 oryndyq balabaqshanyń qurylysy bastalady.
Sonymen qatar, oblysta turǵyn úı keshenderiniń birinshi qabatynan balabaqsha ashý jumystary da qarastyrylýda. Mysaly, bıyl Qarasaı aýdany, Irgeli aýylynda «Asyl Arman» yqsham aýdanyndaǵy №7 úıdiń birinshi qabatynan 25 orynǵa «Balmıra» jekemenshik balabaqshasy ashyldy jáne osy aýdandaǵy №10 úıdiń birinshi qabatynan 100 oryndyq jekemenshik balabaqsha ashýǵa qujattar daıyndalýda.
Tutastaı alǵanda, Jetisý jerinde búgingi tańda 894 mektepke deıingi mekeme jumys isteıdi. Onda 63 myń bala jáne 432 mektep janyndaǵy shaǵyn ortalyqta 16 506 bala tárbıelenýde.
Jekemenshik balabaqshalardyń qarqyndy damýyna úlken úles ári septik bolyp otyrǵan bul memleket tarapynan qarjylandyrý der edim. Mysaly, respýblıkalyq bıýdjetten 2016 jylǵa mektepke deıingi bilim berý mekemelerine memlekettik bilim berý tapsyrysyn qarjylandyrýǵa jáne qosymsha jańa oryndar ashýǵa barlyǵy 8 mlrd 21 mln 473 myń teńge jáne oblystyq bıýdjetten 2 mlrd 564 mln 587 myń teńge bólindi. Mektepke deıingi uıymdar jelisin arttyrýmen qatar erekshe bilim berýge qajettiligi bar mektep jasyna deıingi balalarǵa qajet ınklıýzıvti toptar ashylýda. Búginde 4 balabaqshada osy turǵydaǵy toptar jumys jasaýda, onda 187 bala qamtylǵan.
Sonymen qatar, densaýlyǵy nashar, jıi aýyratyn mektep jasyna deıingi bir jastan alty-jeti jastaǵy balalarǵa arnalǵan emdeý, ıaǵnı aldyn alý, saýyqtyrý baǵdarlamalaryn júrgizýge sáıkes oblysta 3 sanatorııalyq úlgidegi balabaqshalar Talǵar, Panfılov Eńbekshiqazaq aýdandarynda jáne 12 sanatorııalyq toptar jumys júrgizýde. Oǵan Raıymbek, Qaratal, Kóksý, Sarqan, Ile aýdandary men Tekeli, Qapshaǵaı, Taldyqorǵan qalalarynda barlyǵy 480 bala qamtylǵan. Mektepke deıingi uıymdar jelisiniń damýy pedagog kadrlar sanynyń ósýine yqpal etti. 2014 jylmen salystyrǵanda, mektepke deıingi bilim berý mamandarynyń sany 1940 adamǵa kóbeıip 7286 pedagog boldy. Onyń 52,2%-nyń joǵary jáne tehnıkalyq bilimi bar. Balabaqshalar men shaǵyn ortalyqtardy bilikti mamandarmen qamtamasyz etý maqsatynda oblystaǵy 3 memlekettik jáne 2 jekemenshik kolledj ben I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıteti «Mektepke deıingi uıymdardyń tárbıeshisi» mamandyǵy boıynsha mamandar daıarlaýda. Bul oblys kóleminde mektepke deıingi mamandarǵa suranysty tolyq qanaǵattandyrýda.
Kolledjderde 2015-2016 oqý jylynda «Mektepke deıingi uıymdardyń tárbıeshisi» mamandyǵy boıynsha 1010 stýdent oqydy, onyń 214-i memlekettik tapsyrys negizinde. 2016 jyly osy mamandyq boıynsha 379 túlek bitirdi. Onyń 113-i memlekettik bilim berý tapsyrysy negizinde oqyǵandar. Kúndizgi bólimde oqyǵan 115 túlektiń 98-i jumysqa ornalasqanyn aıta ketelik.
Mektepke deıingi uıymdardyń sanynyń artýyna baılanysty bıylǵy jyly kolledjderge «Mektepke deıingi uıymdardyń tárbıeshisi» mamandyǵyna memlekettik tapsyrys 50 adamǵa kóbeıtildi. 2016-2017 oqý jyly atalǵan mamandyqqa 420 stýdent qabyldandy, onyń 100-i memlekettik tapsyrysqa ıe bolǵandar.
2020 jylǵa qaraı mektep jasyna deıingi balalardy tolyq 100 paıyz qamtý baǵytynda 2017-2019 jyldary 19016 myń orynǵa negizdelgen 164 mektepke deıingi uıym ashý qarastyrylýda. Onyń ishinde 15 balabaqsha qurylysyn respýblıkalyq bıýdjet esebinen júrgizýge tapsyrys jasalýda.
Baqtııar О́NERBAEV,
Almaty oblysy ákiminiń orynbasary
Almaty oblysy