Erkin saýda esigi

Prezıdenttiń baspasóz qyzmeti men  «Egemen Qazaqstannyń» birlesken jobasy

25 jyldyń 25 sáti

Qazaqstan 2015 jyly Dúnıejúzilik  saýda uıymyna (DSU) tolyqqandy múshe bolyp qabyldandy. Muny elimizdiń táýelsizdik jyldarynda jasaǵan mańyz­dy qadamdarynyń biri dep qarastyrýǵa ábden bolady. Talaby asa joǵary, bedeli bıik, álemniń 162 memleketiniń basyn birik­­tirip otyrǵan uıymǵa elimizdiń múshe­likke ótýi halyqaralyq arenadaǵy abyroıymyzdy odan ári asqaqtata tústi.

Erkin saýda esigi

elimizdiń Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshelikke qabyldanýymen aıqara ashyldy

Mol múmkindikter alańy Batyl qadamdar jasamaı, ıgi bastamalarǵa ıek artpaı óris keńeıtip, órkenıet kóshine ilesý qıyn. Bir qýanarlyǵy, osy máselede elimizdiń esebi túgel. Eshkimge ese jiberip jatqanymyz joq. Bul óz kezeginde Qazaqstannyń ýaqyt neni talap etse, soǵan sáıkes laıyqty áreket ete alatynyn irgeli, órkendi el ekenin kórsetse kerek. Qazaqstan Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshelikke qabyldaný úshin tıisti sharalardy 1996 jyldyń qańtarynan bas­tady. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasy boıynsha elimizde DSU-ǵa qosylý baǵytyndaǵy jumystardy atqaratyn bilikti top quryldy. Elbasynyń tikeleı baqylaýynda bolǵan bul top 19 jyldan astam ýaqyt qarqyndy jumys istep, Qazaqstannyń DSU-ǵa kirýi týraly kelissózder júrgizdi. Nátıjesinde, 2015 jyldyń 10 maýsymynda kelissózder aıaqtalyp, ile, ıaǵnı osy jylǵy 22 maýsymda elimizdiń DSU-ǵa kirý jobasy resmı túrde bekitilip, uıymnyń 161 múshesinen turatyn Bas Keńestiń qaraýyna jiberilgen-di. Sodan, elimizdiń DSU-ǵa qosylý turǵy­syn­daǵy kelissózder aıaqtalǵan soń, dáliregi 2015 jyldyń 22 maýsymyn­da Elbasy Nursultan Nazarbaev atal­ǵan máselege baılanysty barsha qazaq­stan­dyqtarǵa óziniń Úndeýin jarııalady. Úndeýde Memleket basshysy DSU-ǵa kirý jónindegi kelissózderdiń tabysty aıaqtalǵanyn aıta kelip: «Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe bolý bizdiń ekonomıkamyzdy jańa kókjıekterge bastaıdy. Kásiporyndarymyzdyń shetel naryqtaryna shyǵýyn qamtamasyz etedi. Al tutynýshylar úshin taýarlar men qyzmetterdiń keń aýqymyna tańdaý jasaýǵa jol ashady. Búginde saýda-sattyǵymyzdyń 90 pa­ıyzy Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshe elderge tıesili. Qazaqstan sheteldik ınves­torlar men seriktester úshin burynǵydan da tartymdy bola túsedi. Jańa óndirister men jumys oryndaryn ashýǵa múmkindikter týady. Biz bul nátıjege jetý úshin 19 jyl tabandy túrde jumys júrgizdik, kelissózder ońaı bolǵan joq. Osy jyldary bizdiń Úkimet jáne sarapshylarymyz elimizge tıimdi sharttarǵa qol jetkizý úshin talmaı eńbek etti. Biz Dúnıejúzilik saýda uıymy men Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń talaptaryn ushtastyra aldyq. Bul rette ulttyq múddelerimizdi de qorǵaı bildik. DSU-ǵa múshe bolý – kúlli Qazaqstannyń jeńisi. Bul – elimizdiń jahandyq ekonomıkanyń bólinbes bólshegi retinde moıyndalýynyń aıǵaǵy», – degen bolatyn. Shyn máninde, DSU qazaqstandyq ónim óndirýshilerden sapaly ári arzan taýarlar shyǵarýdy talap etetini belgili. Bul bizdi básekege qabiletti bolýǵa úndeıdi. Árıne, atalǵan másele ońaı sharýa emes. Osyǵan oraı Elbasy óziniń Úndeýi arqyly: «Biz jahandyq naryq sharttaryna saı bolý úshin úlken daıyndyqtan óttik. Otandyq óndirýshilerge qoldaý kórsetip, bıznes úshin qolaıly jaǵdaılar jasadyq. Biryńǵaı kedendik jáne ekonomıkalyq keńistikte shyńdaldyq. Aldymyzda áli de aýqymdy jumystar kútip tur. Báseke kúsheıedi. Oǵan daıyn bolýymyz kerek. Sebebi, shetelden keletin taýarlarǵa biz shekaramyzdy ashamyz, taýar Qazaqstanǵa kóptep keletin bolady. Sapasy joǵary bolsa, baǵasy tómendeý bolsa, ol taýarlardy halyq tutynyp, bizdiń taýar óndiretin kásiporyndar jumysynyń toqtap qalý qaýpi bar. Barlyq bıznesmenderge meniń talaıdan beri aıtyp kele jatqanym sondyqtan: básekege saı bolý kerek. DSU beretin artyqshylyqtardy paıdalana biletinimizdi dáleldeý qajet bolady. Bul Qazaqstannyń qolynan keledi jáne biz álemniń ozyq elderi qatarynan laıyqty oryn alamyz dep kámil senemin», – degen salıqaly oıyn jetkizgen edi.   Hattama sońy – oń sheshim Joǵaryda atalyp ótken Úndeý jarııalanǵannan keıin kóp ótpeı, ıaǵnı 2015 jyldyń 27 shildesinde Jeneva qalasynda Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Dúnıejúzilik saýda uıymynyń bas dırektory Roberto Azevedo elimizdiń DSU-ǵa múshe bolýy jónindegi hattamaǵa qol qoıyp, Qazaqstandy uıymǵa qabyldaý týraly sheshim shyǵaryldy. Bul elimizdiń úlken jetistigi edi. Hattamany bekitý rásiminde DSU bas dırektory Roberto Azevedo Qazaqstannyń uıymǵa múshelikke ótý úderisinde Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń kóshbasshylyǵyna joǵary baǵa bere kelip: «Bul kún – Qazaqstan úshin de, DSU úshin de tarıhı kún. Uıymǵa kirýdiń artyqshylyqtary – jańa jumys oryndaryn ashý, halyqtyń tabysyn arttyrý, turmys deńgeıin jaqsartý. Bul – sizderdiń sońǵy jyldary qol jetkizgen jetistikterińiz ben jumsaǵan kúsh-jigerlerińizdiń mo­ıyndalýy. Bul – reformalardyń keshendi baǵdarlamasynyń qısyndy nátıjesi, Qazaqstannyń bıznes úshin ashyq ekeni týraly búkil álemge joldaýy», – dep atap ótkeni esimizde. Atalǵan hattamaǵa qol qoıý maqsatynda Jenevaǵa jasaǵan sapary barysynda El­basy Nursultan Nazarbaev DSU Bas keńe­siniń otyrysyna qatysyp, halyqaralyq saýda naryǵynyń tolyqqandy múshesi bolý úderisinde elimizdiń kóptegen sharalardy, negizgi mindetterdi óz deńgeıinde júzege asyrǵanyna keńinen toqtalǵan-dy. Bul tur­ǵyda tarqata aıtar bolsaq, Nursultan Nazarbaev sol joly birinshi kezekte DSU-men kelissózder júrgizgen 19 jyl ishinde Qa­zaqstan ekonomıkasynda oń ózgerister bolǵanyn sóz etti. «Ekonomıka meılinshe qýatty ári ashyq bola tústi. Jan basyna shaqqandaǵy IJО́ 18 ese ulǵaıyp, Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa deńgeıine jetti. Syrtqy saýda kólemi 120 mıllıard dollar deńgeıine shyqty. Bizdiń syrtqy saýda aınalymymyzdyń 90 paıyzdan astamy DSU-ǵa múshe elderge tıesili. Saýda qarym-qatynastarynyń geografııasy edáýir ózgerdi. Qazaqstannyń saýda baılanystary 90-jyldardyń ortasynda burynǵy keńestik keńistik elderimen ǵana júrgizilse, búginde biz álemniń 185 memleketimen saýda-sattyq jasap otyrmyz», – dep atap kórsetti Memleket basshysy. Odan ári Nursultan Nazarbaev el ekonomıkasynda qurylymdyq jaǵynan da kóptegen ońtaıly ózgerister bolǵanyn jetkizdi. Elbasynyń aıtýynsha, búginde memleketimizdiń ishki jalpy óniminiń 54 paıyzy qyzmet kórsetý salasyna tıesili. Naqtylaı aıtqanda, olar kólik, energetıka, qurylys, telekommýnıkasııa jáne qarjy salalary. Osy oraıda, Memleket basshysy DSU sheńberinde qarjy qyzmetin ońtaılandyrý, yryqtandyrý «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń qyzmetimen oraılastyra júrgiziletinin, ol Qazaqstannyń qarjy ınfraqurylymynyń negizine aınalatynyn, sondaı-aq, elimizdiń telekommýnıkasııa salasyna sheteldik ınvestorlar qajet ekenin aıta kelip, teńizge shyǵatyn joly joq iri memleket sanatyndaǵy Qazaqstanǵa kóliktik ınfraqurylymdar men kólik-logıstıkalyq qyzmetterdi damytýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. «Biz jahandyq kommýnıkasııalardyń bir bóligine aınalý úshin jumys isteýdemiz. Osy maqsatta biz asa iri naryqtardy jalǵaıtyn strategııalyq kóliktik dálizderdi qalyptastyrýdamyz. Sonyń biri – «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtokólik jolynyń qurylysy. Onyń jalpy uzyndyǵy 8 myń shaqyrymdy quraıdy. Onyń 2800 shaqyrymy Qazaqstan aýmaǵynan ótedi. Búgingi kúnniń ózinde osy baǵyttaǵy tranzıttik júk tasymalynyń kólemi 2 eseden astamǵa ósti», – degen edi Prezıdent. Osy arada aıta keteıik, elimizde «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy tabys­ty jumys isteýde. Qazirgi zamanǵy kólik jáne energetıkalyq ınfraqurylymdardy jandandyrýǵa baǵyttalǵan bul baǵdarlama arqyly 7 myń shaqyrymdyq avtojol qaıta jańǵyrtylmaq. Sonyń nátıjesinde 2019 jylǵa qaraı elimizdiń iri qalalary arasyndaǵy jolǵa ketetin ýaqyt edáýir qysqarady dep kútilýde. Taǵy bir erekshe toqtalyp óter jaıt, Qazaqstan ınvestısııalyq áleýeti nyǵaıǵan, osy salada tartymdylyǵy joǵary el retinde tanylyp otyr. Máselen, sońǵy 10 jyl ishinde elimizdiń ekonomıkasyna 200 mıllıard dollardan astam sheteldik ınvestısııa quıylǵan. Bul ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýǵa, ekonomıkany ártaraptandyrýǵa basa nazar aýdarýdyń nátıjesinde múmkin boldy dep aıta alamyz. Sońǵy jyldarda memleketimiz ınves­tısııalardy tek taý-ken, munaı men gaz salalaryna ǵana emes, óńdeý, qaıta óńdeý sektorlaryna da baǵyttaýy kóńil qýantady. Zamanaýı ozyq tehnologııalardy otandyq óndiriske engizýge múddeli, shetelderge usynatyn taýarlary jetkilikti Qazaqstan óz ekonomıkasyn álemdik naryqqa beıimdep, ıntegrasııalaý maqsatynda mol tájirıbe jınaqtaı bildi. Ásirese, Elbasy usynǵan Bes ınstıtýttyq reforma bul baǵyttaǵy jumystarǵa tyń serpin bergenin adaldyq úshin atap ótýimiz kerek. Bolashaǵy birtutas ult qalyptastyrýdy, qazirgi zamanǵy memlekettik apparatty qurýdy, zańnyń ústemdigin qamtamasyz etýdi, ekonomıkany ártaraptandyrýdy, memlekettiń ashyqtyǵy men eseptiligin kúsheıtýdi kózdeıtin bul reformada syrtqy ekonomıkalyq baılanystardy damytý máseleleri naqty qamtylǵan. Jenevada qabyldanǵan sheshimnen keıin 2015 jyldyń qyrkúıeginde Qazaqstannyń DSU-ǵa qosylý jónindegi qujatty Parlament bekitip, oǵan Prezıdent qol qoıdy. Budan keıin Qazaqstannyń DSU-ǵa múshelikke 162-shi el retinde tolyqqandy qabyldanǵany 2015 jyldyń 16 jeltoqsanynda Kenııanyń bas qalasy Naırobıde ótken DSU-ǵa múshe elderdiń mınıstrleri qatysqan H konferensııada resmı túrde jarııa etildi. DSU-nyń basqarý organy bolyp tabylatyn, eki jylda bir ret shaqyrylatyn bul mınıstrler konferensııasyna Qazaqstannyń sol kezdegi Ekonomıkalyq ıntegrasııa isteri jónindegi mınıstri Janar Aıtjanova bastaǵan resmı delegasııa qatysqan edi. Sol jolǵy jıynda arnaıy baıandama jasaǵan Janar Aıtjanova elimizdiń uıymǵa tolyqqandy múshe bolý sáti elimizdiń Táýelsizdik kúnimen tuspa-tus kelýin jaqsylyqqa balaı otyryp: «Qazaqstannyń DSU-ǵa múshe bolýy Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń naryqtyq ekonomıka jaǵdaıyndaǵy batyl reformalary men saýda-sattyq joldaryn jeńildetýi nátıjesinde múmkin boldy», – dep atap kórsetti. Odan ári J.Aıtjanova DSU-ǵa múshe bolýy arqyly Qazaqstan tek óndirýshi salaǵa ǵana emes, tereń óńdeý salasyna da iri sheteldik ınvestorlardy tartý múmkindigine ıe bolatynyn sóz etti. Sondaı-aq, ol Úkimettiń qaýlysy boıynsha Qazaqstan 1300 taýarǵa tómen ımporttyq baj salyǵyn qoldanatynyn málimdedi. Buǵan qosa, iri ınvestorlardyń basty qarjy tabý kózi sanalatyn qyzmet kórsetý salasyna qatysty kelisimder de Qazaqstanǵa álemdik kompanııalardyń kelýine múmkindik beretinin, bul jańa jumys oryndarynyń ashylýyna, jańa tehnologııalardyń kelýine, eń bastysy – qyzmet sapasynyń jaqsarýyna jáne arzandaýyna alyp keletinin jetkizgen J.Aıtjanova: «DSU ótý barysynda kelissózder nátıjesinde biz osy qyzmet kórsetý salasyna sheteldik ınvestorlardyń kelýine jaǵdaı jasadyq. Atap aıtqanda, damyǵan memleketterde IJО́ quramynda qyzmet kórsetý salasy 70-80, keı memleketterde 90 paıyzǵa deıin bolady. Al bizdiń elde bul 54 paıyz. Bizde osy salanyń ósýine áli úlken jaǵdaılar bar. Sondyqtan, biz ózimizdiń qazaqstandyq ınvestorlarǵa múmkindik jasaýymyz qajet», – degen-di. Mine, osylaısha, elimizdiń DSU-nyń tolyq múshesi bolý isine Kenııada núkte qoıylǵan bolatyn.   Álemdik saýda uıymy – áleýetti birlestik DSU-ǵa kirý 1996 jyldan beri elimizdiń syrtqy saıasatyndaǵy basty maqsattarynyń biri boldy. О́ıtkeni, DSU jahandyq ekonomıkalyq qarym-qatynas salasynyń eń bıik, áleýetti birlestigi bolyp tabylady. Osy arada biz sózimiz dáleldi bolýy úshin DSU jóninde qysqasha toqtala otyryp, onyń artyqshylyqtary men óz múshelerine berer múmkindikterin sóz ete ketelik. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys aıaqtalǵan soń, dáliregi, 1947 jyly túzilgen, 50 jylǵa jýyq áreket etken Tarıfter jáne saýda jónindegi bas kelisimniń (TSBK) jalǵasy retinde qyzmetin usynyp otyrǵan DSU-ny qurý jónindegi kelissózder 1986 jyly bas­talyp, 1994 jyly óz máresine jetken-di. Dáliregi, álemdik ekonomıka tarıhyndaǵy «Ýrýgvaı kezeńin» qamtyǵan bul kelissózder 1993 jyldyń jeltoqsanynda aıaqtalyp, odan keıin, 1994 jyldyń sáýirinde Marrakeshte (Marokko) ótken konferensııada DSU qurý týraly kelisim bekitilgen bolatyn. Bul Marrakesh kelisimi retinde belgili. Osy kelisimnen keıin, ıaǵnı 1995 jyldyń 1 qańtarynan atalǵan birlestik óz qyzmetin resmı túrde bastady. Osylaısha, ábden súzgiden ótip, tekserilip baryp «tomaǵasy sypyrylǵan» DSU sońǵy jyldary órisin keńeıtip, óziniń músheleriniń qataryn kóbeıte tústi. Memleketter arasyndaǵy saýda qatynastary erejeleriniń júıesin jetildirýmen shuǵyldanatyn biregeı halyqaralyq uıym retinde tanylǵan DSU qyzmetter men taýarlar óndirýshilerdiń, eksporttaýshylar men ımporttaýshylardyń kommersııalyq is-áreketterin iske asyrýǵa qolaıly jaǵdaı jasaýdy óziniń basty mindeti retinde qarastyrady. Ol keıbir erejeler boıynsha damýshy elder úshin birqatar jeńildikter usynyp otyr. Qazirgi tańda uıymǵa múshe damýshy elder damyǵan eldermen salystyrǵanda óz naryqtaryn qorǵaýdyń neǵurlym joǵary kedendik-tarıftik qorǵaý tetikterine ıe bolýda. Sonymen qatar, DSU ózine múshe memleketterdiń halyqtarynyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa, taýarlar jáne qyzmettermen tolyq qamtylýyn qamtamasyz etýge jáne naqty kiristerdiń joǵarylaýy men únemi ósýine jaǵdaı jasaýǵa basa nazar aýdarýda. Sondaı-aq, DSU-ǵa múshe elder bir-birimen «erkin saýda» qurýǵa, ıaǵnı ózara paıdaly kelisimderdi túzeı otyryp, taýarlar men qyzmetterdiń óndirisin jáne saýda kólemderin arttyrýǵa múddelilik tanytýda. Osy arada biz múshe memleketterdiń, jekelegen azamattardyń ekonomıkalyq turǵyda tabysqa jetýiniń áleýetti quralyna aınalyp otyrǵan DSU-nyń eń basty degen birneshe múmkindigin aıta keteıik. Máselen, uıym sheńberinde saýda daýlaryn konstrýktıvti sheshýge, qatysýshy memleketter arasyndaǵy kelissózderdiń barysyn jeńildetýge, baǵalardy, ıaǵnı tutynýshylardyń shyǵyndaryn qysqartýǵa, jańa tehnologııalardyń kelýine, tutynýshylardyń qajetti ónimderin tańdap alýyna, ekonomıkany yntalandyrýǵa, básekege qabiletti salalarda óndiristiń ósýine, otandyq óndiristi syrtqy rynoktarda dempıngten jáne kvotalyq shekteýlerden qorǵaýǵa (bul otandyq óndiristiń qýatty salalarynda eksporttyń ósýine yqpal etedi), ónerkásiptik kooperasııany damytýǵa, naqtylaı aıtqanda, DSU aıasynda birlesken kásiporyndardy qurýǵa, birikken zertteý­ler júrgizýge, sonymen qatar, iskerlik belsendilikti arttyrýǵa múmkindik mol.   Jahandyq naryqqa beıimdelý – ýaqyt talaby Bizge birinshi kezekte ulttyq ekonomıkamyz úshin asa tıimdi salalarǵa erekshe nazar aýdarǵanymyz jón. Bul máselede oıymyzǵa birden elimizdiń aýyl sharýashylyǵy salasy orala ketedi. Shyn máninde Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy álemdik naryqta ózindik orny bar. Sondyqtan da, DSU-ǵa kirý úderisinde osy salaǵa erekshe kóńil bólinip, sonyń nátıjesinde memlekettiń agroónerkásiptik keshendi sýbsıdııalaýdy 8,5 paıyzǵa jetkizý múmkindigine ıe boldyq. Dáliregi, aýyl sharýashylyǵy óndirisi naqty óniminiń jalpy qunynan 8,5 paıyz kóleminde qarjy alýǵa quqy bar, ıaǵnı elimiz aýyl sharýashylyǵy óniminiń sońǵy baǵasyna tikeleı yqpal etetin memlekettik dotasııany paıdalana alady. Bul elimiz úshin úlken jetistik. Mundaı artyqshylyqqa DSU-ǵa 2001 jyly kirgen Qytaı ǵana ıe bolǵan. Salystyra sóılesek, kóptegen elderde aýyl sharýashylyǵyna beriletin sýbsıdııalar 5 paıyz shamasynda. Sondaı-aq, DSU-nyń «jasyl sebet» sharalary sheńberinde ınstıtýttyq damytý men aýyldardaǵy ınfraqurylym qurylysyna baǵyttalǵan qoldaý qyzmeti shekteýsiz kórsetiledi. Osy oraıda elimizdiń aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń sapasyn álemdik deńgeıge jetkizip, eksporttyq áleýetimizdi arttyrýǵa ábden bolady. Jalpy, Qazaqstannyń DSU-ǵa qosylýynyń qajettiligin dáleldeıtin faktorlar jetkilikti. Onyń ústine, qazirgi tańda álemde ekonomıkalyq odaqtarǵa ıntegrasııalaný úderisi júrip jatyr. Bulaısha birigýdi jahandanýǵa yńǵaıly jolmen kirýdiń ońtaıly amaly dep qarastyrýǵa bolar, bálkim. Osy arada biz elimiziń DSU-ǵa múshelikke ótýiniń negizgi qajettilikterine toqtala keteıik. Negizinen, Qazaqstan álemdik ekonomıkalyq, qarjylyq úderisterden shet qalmaýy qajet. О́ıtkeni, qazirgi jahandaný zamanynda oqshaýlanyp, tomaǵa-tuıyq ómir súrý el ekonomıkasyn tyǵyryqqa tiremeı qoımaıdy. Ortalyq Azııadaǵy qýatty el sanalatyn, Batys pen Shyǵystyń arasynda ornalasqan Qazaqstannyń halqy, ásirese, kásipkerler jahandyq ekonomıka keńistigindegi kúshti básekelestikke beıimdelýde ýaqyttan utylmaýy tıis. Bul óz kezeginde el ekonomıkasynyń básekege qabilettiligin arttyrý isin júzege asyrýdy birshama jedeldetedi. Bulardan basqa, ekonomıkamyzdyń shıkizattyq baǵyttan qaıta óńdeý isine betburys jasaýyna, jańa tehnıka men tehnologııalardyń kelýine, jańadan shetel ınvestısııalaryn tartýǵa keńinen jol ashylady. Onyń ústine, uıym otandyq taýar óndirýshilerdiń álemdik naryq keńistiginde áreket etýin jeńildete otyryp, halyqaralyq saýda qatynastarynyń ıgilikterin paıdalanýyna jaǵdaı jasaıdy. Jalpy, Qazaqstan DSU-ǵa múshe bolýǵa tolyq múmkindigi bar, laıyqty qatysýshy bola alatyn memleket retinde moıyndalyp otyr. О́ıtkeni, bizdiń elimiz ekonomıkasynyń qarqyndy damýymen, ishki turaqtylyǵymen, qolaıly ornalasýy­men, shıkizat qorynyń moldyǵymen jáne basqa da jaǵymdy ári tartymdy tustarymen erekshelenedi. Buǵan qosa, Qazaqstan «100 naqty qadam» Ult josparyn qabyldap, osy qujat boıynsha DSU-ǵa múshelik jaǵdaıynda el ekonomıkasyn damyta túsý kózdelýde. Dáliregi, Qazaqstannyń álemdik naryqta áreket etý tártipteri, básekelestikke qabiletti bolý baǵytyndaǵy mindetter naqtylandy. Budan biz jahandyq turǵydaǵy ekonomıkalyq qatynastarǵa barý jolynda árbir qadamymyz ábden pysyqtalǵanyn uǵamyz. Bul sózimizdi odan ári dáleldeı túsý úshin elimizdiń DSU-ǵa kirý úderisinde 50-den asa jańa zań qabyldaǵanyn, 10 halyqaralyq kelisimge túzetý engizgenin, bular Keden odaǵy men Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda qabyldanǵanyn aıta keteıik. Jalpy, DSU-ǵa kirgeli beri, ıaǵnı 2016 jyldyń alǵashqy jarty jyldyǵynda daǵdarysqa qarsy sharalarynyń arqasynda el ekonomıkasynda birshama ilgerileýshilik baıqaldy. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń málimetinshe, qurylys – 6,6 paıyzǵa, kólik qyzmeti – 4,3 paıyzǵa, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý kólemi 2,7 paıyzǵa ulǵaıyp, sonyń nátıjesinde IJО́ 0,1 paıyzdy quraǵan. Mundaı jaǵymdy kórsetkishterge «Nurly jol» jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamalaryn júzege asyrýdyń nátıjesinde qol jetkizildi. Al elimizde sońǵy alty aı ishinde ortasha aılyq eńbekaqy kólemi 9,9 paıyzǵa artyp, 133,5 myń teńgeni quraǵan. Sonymen qatar, bıyl elimizde respýblıkalyq mańyzy bar birqatar nysandardyń qurylysy sátimen aıaqtaldy. Atap kórseter bolsaq, Qaraǵandy oblysynda «Jezqazǵan – Beıneý» jáne «Arqalyq – Shubarkól» temir jol jelileri márege jetti. Qyzylorda oblysynda «Beıneý – Bozoı – Shymkent» gaz qubyry salynyp, «Jezqazǵan – Sekseýil» temir jol jelisi iske qosyldy, sondaı-aq Almaty oblysynda «Almaty – О́skemen» jáne «Almaty – Qorǵas» avtojoldary jóndeldi. Sonymen birge, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasy boıynsha Investısııalar jáne damý mınıstrligi eksportqa baǵyttalǵan sektorlardy anyqtap, bul salalardaǵy jumystardy jandandyrýdy qolǵa alýda. Máselen, 2019 jylǵa qaraı elimizdiń óńdeýshi salasyndaǵy eksport kólemi 2015 jylmen salystyrǵanda 19 paıyzǵa artady dep josparlanǵan. Basty maqsat – eksport kólemin ulǵaıta otyryp, eńbek ónimdiligin 22 paıyzǵa arttyryp, negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııany 2015-2019 jyldar aralyǵynda 4,5 trıllıon teńgege jetkizý kózdelýde. Qazirgi tańda halyqty ónimdi eńbekpen qamtamasyz etý boıynsha da tıisti sharalar qabyldanyp otyr. Sonyń nátıjesinde myqty óńdeýshi sektordyń aınalasyna ónimdi qyzmet túrleri shoǵyrlandyrylmaq. Bul birinshi kezekte taýar eksportyn arttyryp, ekonomıkany odan ári ornyqtyryp, shıkizatqa táýeldiligimizdi kúrt azaıtýǵa jol ashady. Agrarlyq sektorda turaqty damý yrǵaǵy saqtalyp keledi. 2016 jyldyń alǵashqy jartysynda aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi ótken jyldyń dál osy kezeńimen salystyrǵanda 2,7 paıyzǵa ósken. Al qaıta óńdeý salasyndaǵy ósim 2,8 pa­ıyzdy quraǵan. Sondaı-aq, elimizde tórt túlik maldyń sany jyl saıyn kóbeıip keledi. Egis alqaptarynyń kólemi de bıyl 21,6 mln gektarǵa jetip, byltyrǵymen salystyrǵanda 448 myń gektarǵa ósken. Azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan sharalar da óz nátıjesin berýde. Máselen, jarma – 72 paıyzǵa, un óndirý – 20 paıyzǵa, qoıyltylǵan sút pen kilegeı shyǵarý 59 paıyzǵa artypty. Osy arada biz Qazaqstannyń atalǵan uıymǵa kirýiniń negizgi sebepterin taǵy bir pysyqtap ótkenimiz jón bolar. Eń aldymen, elimiz uıymǵa múshe memleketterdiń barlyǵymen qolaıly saýda rejimin qalyptastyra alady. Bul ózara saýdany damyta otyryp, ınvestısııalar tartýǵa, oryn alýy yqtımal keıbir saýda daýlaryn tıimdi sheshýge múmkindik beredi. Osy jaǵdaıda ınvestısııalardy óńdeý óndirisine meılinshe kóbirek baǵyttaý basty nazarda bolmaq. Buǵan qosa, álemdik saýdanyń elıtasyna kirgen Qazaqstannyń halqy sheteldik arzan ári sapaly taýarlardy molynan tutynady. Sonymen qatar, kásipkerlerimizge bilim-biligi men jaýapkershiligine qatysty qoıylatyn talaptar kúsheıedi. Bul máselede kásiptik mektepterde bilim alýshylardyń bıznestik, kásibı saýattylyǵyn arttyrý jáne olardy zaman talabyna saı beıimdeý isinde ozyq tájirıbelerdi qoldaný ózekti bolmaq. О́ıtkeni, izdenis, ǵylym jáne ozyq tájirıbe ushtasqan jerde básekelestikke qabiletimiz joǵarylaı túsedi. Osy qadamdar jańa jumys oryndaryn ashýǵa, el turǵyndarynyń tabysyn molaıtýǵa jáne halyqtyń áleýmettik-turmystyq deńgeıin ósirýge keńinen jol ashady. Elimizdiń DSU-ǵa kirýi halqymyzdyń keleshekke degen senimin nyǵaıta túskendeı. Kóptegen mamandar Qazaqstannyń DSU-ǵa qosylýyn ózderi eńbek etip júrgen salalarmen baılanystyra qarap, onyń paıdaly bolatynyna kúmán keltirmeýde. Máselen, aýyl sharýashylyǵynyń mamandary, shalǵaı jatqan eldi mekenderdegi aǵaıyn DSU-ǵa kirý arqyly bolashaqta ınvestısııalar, jańa tehnologııalar, ozyq tájirıbeler, tyń úrdister aýylǵa molynan keledi dep senim bildirip otyr. Al ǵalymdarymyz ǵylym salasyndaǵy jabdyqtar men qural-saımandar parkin jańǵyrtýǵa úlken septigin tıgizedi dep esepteýde. Olardyń aıtýynsha, Qazaqstanǵa keletin ǵylymı-tehnıkalyq qural-jabdyqtarǵa salynatyn kedendik salyqtyń mólsheri edáýir azaıyp, ǵylymı-zertteý jumystaryna jańa óris ashylady. Bul óz kezeginde AQSh pen Japonııa sekildi DSU-ǵa múshe aldyńǵy qatarly memleketter qyzyǵyn kórip otyrǵan ǵylymı materıaldardyń bizge qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etedi. Qoryta aıtqanda, barsha halqymyz úshin, kemel keleshek úshin DSU-ǵa múshe bolýymyz – bizdiń úlken jetistigimiz. Bul – elimizdiń álemdik ekonomıkanyń senimdi qatysýshysy retinde moıyndalýy. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan»