Keshe Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen palatanyń kezekti jalpy otyrysy ótip, onda úsh másele qaraldy.
Jalpy otyrys Májilistiń II-VI shaqyrylymdarynyń depýtaty, sonyń ishinde III, IV, V shaqyrylymdarynda Tóraǵanyń orynbasary bolǵan belgili memleket qaıratkeri Sergeı Dıachenkonyń aýyr naýqastan qaıtys bolýyna baılanysty ony bir mınýt únsizdikpen eske alýdan bastaldy. «Biz Sergeı Aleksandrovıchtiń týysqandary men jaqyndaryna orny tolmas qazaǵa ushyraýyna baılanysty qatty qaıǵyryp kóńil aıtamyz jáne qaıǵylaryna ortaqpyz. Qazaqstannyń shynaıy patrıoty, tamasha adam, bizdiń dosymyz jáne áriptesimiz bolǵan onyń jarqyn beınesi bizdiń júregimizde árdaıym saqtalady», dedi Májilis Tóraǵasy.
Odan ári jalpy otyrys kún tártibinde belgilengen máselelerdi qaraýǵa kiristi. Sonyń ishinde birinshi oqylymda qaralǵan keıbir zańnamalyq aktilerge salyq salý men kedendik ákimshilendirý boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy uzaq talqylandy. Baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaevtyń sózine qaraǵanda, Salyq kodeksine 234 túzetý engizilip, onyń 27 túzetýi salyq saıasaty, 207-si salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirý boıynsha engiziledi eken. Osynsha túzetýdi engizýdiń sebebin Q.Bıshimbaev bıznestiń jáne agroónerkásip kesheniniń iskerlik belsendiligin saqtaýǵa, qoǵamdaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq turaqtylyqty jaqsartýǵa, jumys istemeıtin nesıeler deńgeıin tómendetýge baǵyttalǵanymen túsindirdi.
Odan ári mınıstr qandaı salyqqa naqty qandaı ózgerister engiziletindigi jónindegi ekonomıkalyq máselelerdi baıandaýǵa kiristi. Sonyń ishinde qosylǵan qun salyǵy (QQS) boıynsha tirkeý esebine qoıylatyn eń tómengi túsim kólemi qoldanystaǵy 30 000 AEK 2017 jyldyń aıaǵyna deıin saqtalyp, odan ári 15000 AEK deıingilerge de salynady eken. Boljam boıynsha 2020 jylǵa deıin osy ózgertýden túsetin salyq túsimi eki jylda 166 mln teńge bolatyn kórinedi. Osy baǵytpen mınıstr kóptegen salyqtardyń ózgerýinen túsetin qosymsha kirister týraly baıandap shyqty.
Baıandamadan keıin depýtattar tarapynan suraqtar jaýyp ketti. Ásirese, bıznes qaýymdastyqtyń múddesin qorǵaıtyn «Aq jol» fraksııasynyń músheleri aıryqsha belsendilik kórsetti. Depýtat Aleksandr Sýslov QQS-ty ustaýdyń eń tómengi somasynyń eki ese tómendetilýiniń qanshalyqty tıimdiligi bar, bıznes qaýymdastyǵy budan túsimin kórsetpeı, kóleńkeli ekonomıkaǵa ketedi dep oılamaısyz ba dep surady. Oǵan Q.Bıshimbaev biz QQS-ty kezeń-kezeńmen tómendetý arqyly túsimniń jasyrylmaýyna jaǵdaı týǵyzylady degen úmittemiz dep jaýap berdi. Depýtat Sáken Qanybekov qazir ınternet-dúkender arqyly taýarlar alýǵa bolatynyn aıta kelip, osy dúkenniń ıeleri sheteldik azamattar bolsa, olardan salyq qalaı alynatynyn surady. Buǵan mınıstr keıin, jazbasha ǵana jaýap bere alatynyn jetkizdi. Depýtat Berik Ospanov Soltústik Kaspıı ken ornynan alynatyn ónimdi bólý týraly kelisim boıynsha memleket esebine alynatyn munaıdan túsken qarajat tolyǵymen Ulttyq qorǵa aýdarylatynyn aıta kelip, bul kiris salyq salý obektisi bolmaýy kerek qoı, osy munaıdyń baǵasy qandaı bolady dep surady. Oǵan mınıstr baǵanyń naryqtyq baǵaǵa saı bolyp, bul másele qatty qadaǵalanatynyn jetkizdi.
Depýtat Merýert Qazbekova mınıstrden kóleńkeli ekonomıkanyń máselesin surap, qatty qadaldy. Bizdiń elimizde tólenbeıtin salyq kólemi qansha, salyq salýdan barlyq kiristiń qansha bóligi jaltarýda, olarǵa qarsy qandaı sharalar qoldanasyzdar dep surady ol. Bul suraqqa Q.Bıshimbaev bızneske salynatyn QQS-tyń salyqtyq júktemesi bizde bar bolǵany 20 paıyz ǵana ekenin aıta otyryp, bul álemdegi eń az júktemelerdiń biri ekenin jetkizdi. Depýtat M.Qazbekova bizdiń bazarlarda, saýda oryndarynda ornalasqan býtıkterdiń jartysynan kóbi eshqandaı chek bermeıdi, sizder onyń kirisin qalaı qadaǵalaısyzdar? Eger olardyń bári esepke alynsa, salyq kirisin arttyratyn rezerv osy bolmas pa edi, dedi. Oǵan Q.Bıshimbaevtyń bergen jaýaby qyzyqty estildi. Shaǵyn saýdalarda chek soǵatyn apparat alý úshin olar aldymen QQS tóleýshi retinde tirkelýi kerek qoı. Jyldyq kirisi 64 mln teńge bolǵan satýshylar ǵana QQS tóleýshisi bolady, dedi ol. Al depýtattyń ekonomıkadaǵy qansha kiris salyqtan jaltaryp, kóleńkege ketedi degenine: bizdiń esebimiz boıynsha barlyq kiristiń úshten biri qazir salyqtan jaltarady dep jaýap berdi. Depýtat M.Qazbekovanyń olarǵa qarsy qandaı sharalar qoldanylady degen suraǵyna QQS-tyń eń tómengi salyq salý kóleminiń jyldan jylǵa tómendetiletinine baılanysty 2018 jyly – 8510, 2019 jyly – 6000, 2020 jyly 19000 bıznes-sýbektisi salyq tóleý aýmaǵyna ótedi, dedi. Sóıtip, salyq salynatyn kiris kólemi tómendetilse, odan jaltaratyndar azaıa túsedi eken. Mundaı sharanyń qanshalyqty tıimdi bolaryna depýtattardyń kóbi kúmándi bolǵany kórinip turdy. Talqylaýda da birneshe depýtat sóılep, ózderiniń oılaryn ortaǵa saldy. Zań jobasy daýys berýde qalys qalǵan alty adamnan basqa depýtattardyń qoldaýymen maquldanyp, ekinshi oqylymǵa daıyndalýǵa jiberildi.
Otyrysta qaralǵan mańyzdy máseleniń biri – keıbir zańnamalyq aktilerge qorǵanys jáne áskerı qyzmet máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasynyń birinshi oqylymda qaralýy boldy. Bul týraly baıandamany Qorǵanys mınıstri Sáken Jasuzaqov jasady. Álemdegi áskerı-saıası jaǵdaımen sanasa otyryp, Qazaqstannyń qorǵanys kúshterin damytý perspektıvasyna baılanysty qoldanystaǵy zańnamalarǵa ózgerister engizýge týra kelip otyr, dedi ol. Bul ózgertýler qoldanylatyn termınderdi naqtylaıdy jáne Qorǵanys mınıstrligi men Bas shtabtyń fýnksııalaryn aıqyndaıdy. Jalpy aıtqanda, zań jobasy 18 zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi qarastyrypty.
Depýtattardyń birshama qyzý talqysynan keıin zań jobasy birinshi oqylymda maquldanyp, ekinshi oqylymǵa daıyndalýǵa jiberildi.
Sondaı-aq, osy kúni TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne olardy joıý salasyndaǵy yntymaqtastyǵy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy Májiliske qabyldanyp, ol týraly qorytyndy ázirleý merzimi belgilendi.
Otyrys sońynan biraz depýtat ózderiniń depýtattyq saýaldaryn jarııalady.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»