Densaýlyq saqtaý salasy – elimizdi jańǵyrtý jolyndaǵy mańyzdy sharýalardyń biri. Sondyqtan da memlekettik saıasattyń strategııalyq mindetteri qataryna medısınalyq qyzmettiń sapasyn arttyrý men halyqtyń densaýlyǵyn nyǵaıtý isi de enedi.
Sońǵy jyldary densaýlyq saqtaý salasynda aıtarlyqtaı ilgerileýler boldy. Degenmen, áli de sheshilmegen máseleler bar. Sonyń ishinde osy zamanǵy basqarý tehnologııalaryn engizý, medısınalyq mekemelerdi jetkilikti dárejede jabdyqtaý, dárigerlerdiń kásibı biliktiligin arttyrý jáne aqyly medısınalyq kómekterdiń tıimdiligin jetildirý sekildi mindetter kezeń-kezeńmen júzege asyrýdy qajet etedi.
Ústimizdegi jyldyń basynan beri salany damytýdy maqsat etken «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy qolǵa alyndy. Onyń basty basymdyǵy – qazaqstandyqtardyń jeke jáne qoǵamdyq densaýlyǵyn jaqsartýdy sapalyq jańa deńgeıge kóterý. Bul baǵdarlama vedomstvoishilik qujat emes, onyń alǵa qoıǵan maqsaty tek búkil qoǵam kúsh salǵanda ǵana iske asady. Búgingi kúni adamnyń densaýlyǵyn jaqsartý men saqtaý tek osy salanyń júıesinde ǵana oryndalatyn is emes, ol kóptegen sebepterge qatysty jáne solardyń bárin keshendi túrde sheshkende ǵana júzege asatyn bolady.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DSU) málimetine qaraǵanda, adam densaýlyǵynyń 50 paıyzy salamatty ómir súrýge jáne turǵyndardyń oǵan saýattylyǵyna táýeldi eken. Adamdardyń óz hal-ahýalyna nemquraıly qaraýy – olardyń densaýlyq saqtaý problemasynan alǵan aqparatynyń álsizdiginen bolady. Sonymen birge, sektoraralyq jáne vedomstvoaralyq áriptestiktiń tetikteri de jetildirilmegenin atap ótý kerek. Osydan kelip memlekettik organdar men vedomstvolardyń ǵana emes, qoǵamdyq sektordyń aldyndaǵy mıssııa men jaýapkershilikti sezinbeý týady.
Osynaý, jalpyulttyq mindetti oryndaýdyń endigi maqsatynyń ózgelerden aıyrmashylyǵy sol, jańa baǵdarlama zańdyq, ınvestısııalyq, qurylymdyq jáne ekonomıkalyq tetiktermen bekitilgen. Sektoraralyq jáne vedomstvoaralyq ózara is-qımyldyń jańa úlgisin iske asyrý bıýdjettik baǵdarlamanyń birtutas shyǵynynda qarastyrylǵan. Sondaı-aq, bıznestiń de áleýmettik jaýapkershiligi arttyrylyp, jergilikti jerlerdegi densaýlyq saqtaý baǵdarlamalary solardyń qarjylandyrýymen júzege asatyn bolady.
Aýrýdy emdegennen góri, aldyn alý jón degen qaǵıdatty basshylyqqa alyp, jańa baǵdarlama profılaktıkalyq sharalardy iske asyrýdy da qarastyrǵan. Sonyń ishinde áleýmettik mańyzy bar syrqattardy erte bastan anyqtaýdy maqsat etken Ulttyq skrınnıng baǵdarlamasy júrgiziletin bolady.
Aýyldaǵy medısınalyq kómekti jaqsartý máselesi de baǵdarlamadan tys qalmaǵan. Byltyr «Densaýlyq» emdeý-saýyqtyrý poıyzynyń arqasynda alys aýyldardyń turǵyndary áleýmettik joba sheńberinde tekseristen ótip jáne kóp jaǵdaıda em qabyldady. Bıyl da sondaı bir poıyz, elý shaqty jyljymaly medısınalyq keshender jiberiletin bolady. Munyń ústine jańa medısınalyq nysandar salynady. Al tótenshe jaǵdaılarda jedel medısınalyq kómek beretin sanıtarlyq avıasııa damytyla túsedi. Almaty – Kókshetaý trassasynyń boıynda 2011 jyly ǵana 12 jedel kómek berý beketteri ashylatyn bolady.
Bıyl kepildendirilgen tegin medısınalyq kómekti qamtamasyz etý úshin 70 mlrd. teńge bólindi. Sondaı-aq, búgingi kúni alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń róli ósip keledi. Munyń ózi osy isti atqara alatyn áleýmettik qyzmetkerler ınstıtýtyn engizýdi qajet etedi. Sonda dárigerler bul qyzmetten bosap, óziniń negizgi mindetterin atqarýǵa kirisip, kadrlar jetispeýshiligin azaıtar edi. 2011 jyldyń basynda dárigerler jetispeýshiligi 4672 oryn boldy. Sonyń ishinde aýyldy jerlerge 1352 adam jetpeıdi. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin medısınalyq joo-larǵa memlekettik tapsyryspen qabyldaýlardyń sany arttyryldy. Al oqý bitirgen soń úsh jyl boıy aýyldy jerlerde jumys isteý mindettemesin alǵandar úshin 30 paıyzdyq kvota belgilendi.
Byltyr Ulttyq birtutas densaýlyq saqtaý júıesi engizilgeni málim. Sonyń sheńberinde aımaqtarǵa joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómek jetti. Búgingi kúni oblystarda buryn tek respýblıkalyq ortalyqta jasalatyn kardıohırýrgııalyq jáne neırohırýrgııalyq otalar jasala beretin boldy.
Árıne, bizge «densaýlyq saqtaý salasy tek medısına qyzmetkerleriniń qolynda» dep qalyptasqan pikirdi joıý úshin áli de qyrýar jumystar atqarý kerek. Sóz joq, dárigerdiń biliktiligine densaýlyq qana emes, adamnyń ómiri de keıde táýeldi bolady. Biraq, densaýlyq saqtaý salasyn ekonomıkanyń basqa salalarynan bólip qaraýǵa bolmaıdy. Tek farmasevtıka ındýstrııasy, bıo jáne nanotehnologııalar, t.b. salalarmen ıntegrasııalaný arqyly ǵana densaýlyq saqtaý salasy damıtyn bolady.
Serik AIаǴANOV, Senattyń Áleýmettik-mádenı damý jónindegi komıtetiniń hatshysy.