Bar jaqsynyń bastaýy

Jer betindegi kez kelgen halyqtyń óz al­dyna ult bolyp uıysýyna, jeke halyq, egemen el, derbes memleket bolyp qalyp­tasýyna áıel-analardyń sińirer eńbegi orasan zor. Aı­talyq, tarıh qoınaýyna nazar salyp kór­seńiz, keshegi dastan-jyrlardaǵy Gúlbar­shyn men Qurtqa, Aqjúnis pen Nazym, Qyz Jibek pen Baıan sulý, Aıman-Sholpan, bertindegi Aısha bıbi men Abaq ana, Domalaq ana men Qyz ene, tańbaly tarı­hy­myz­daǵy Horezmshahtyń áıgili qaıratker anasy Túrken hatýn, Qasym hannyń anasy Jaǵan bıke, Táýke han men Esim hannyń analary Jaqsy bıke, uly Abaı tárbıesin kórgen Zere men Uljan, qol bastaǵan Bopaı hanym, el bılegen Aıǵa­nym, Ulpan sekildi t.b. analarymyzdyń esimderi el ómirinde altyn áriptermen órnektelgen. Attary atalǵany, atalmaǵany bar ázız analarymyz búkil ultymyzdy tárbıeledi. Halyqtyǵymyzdy qalyptastyryp, búgingi kúlli álem moıyndaǵan derbes memlekettigimizdi baıandy etýge mol úles qosty. Bular­dyń ıgi dástúrin keıingi izbasar urpaqtary abyroımen jalǵastyryp keledi. Búginde de qazaq áıeli elimizde bolyp jat­qan barlyq jaǵymdy jańalyqtarǵa, qoǵam­daǵy ómirsheń ózgeristerge, ıdeıalyq-saıası, áleý­met­tik-mádenı, halyqaralyq-dıplomatııa­lyq ju­mystarǵa belsene aralasyp otyr. De­mo­­gra­fııa­lyq málimetterge súıensek, bizdegi jal­­py memlekettik qyzmetshilerdiń teń jarty­sy­nan astamy áıelderdiń úlesine tıedi eken. Bul – úlken kór­setkish, joǵary nátıje, jaq­sy­lyq­tyń nyshany. Áıel-ana, qyzdar tárbıesi týraly aıtqan­da, «qazaq qyzdarynyń shamshyraǵy» (M.Áýezov) Qazaqtyń memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti jaıly aıtpaı ketýge bolmaıdy. Sonaý Otan soǵysynyń surapyl jyldarynda ómirge kelgen oqý orny – ómirdiń talaı-talaı ótkelderinen súrinbeı ótip, óz mindetin aby­roımen atqaryp kele jatqan birden-bir qara­shańy­raq, qasıetti meken. Bilim ordasy ashylar kezeńde Qazaq KSR Halyq Komıssarlary Keńesiniń tóraǵasy bolyp qyzmet atqarǵan qaıratker tulǵa­lar­dyń biri Nurtas Ońdasynov aǵamyz: «Ha­lyqqa qyzmet etemiz dep biraz sharýa bitir­dik-aý dep oılaı­myn. Qazaq KSR Ǵylym aka­demııasynyń, opera jáne balet teatrynyń irgesin kóterdik. Qyzdar peda­go­gıkalyq ıns­tıtýtyn ashý úshin shyn máninde ortalyq úki­metpen biraz shaı­qasýǵa týra keldi. О́ıtkeni, qyzdardy bulaı bó­lip oqytý basqa respýb­lıkalardyń birde-birinde joq. Al meniń ishki maqsatym – aýyldaǵy qa­ragóz qyzdar kelip joǵary bilim alyp, qaıyra aýylǵa barsa, bala oqytyp, bilim-sanamyz bıiktese eken degen arman. JenPI alǵash ashylyp, alǵash­qy mamandar aýylǵa attanǵanda meniń qýany­shym­da shek bol­ǵan joq. Ol sezimim, ol qýanyshym ózi­me ǵana aıan bul kúnde», – dep aǵynan jarylyp eske alady. Rasynda da oılap qarasańyz, jetpis jylǵa jýyq merzim ishinde osynaý oqý ornyn bitirgen qanshama myńdaǵan qazaqtyń qyzdary bilim nári­n­en sýsyndap, muǵalimdik mamandyqtyń qyr-sy­ryn ıgerip shyqty. Al sol ustazdardyń ald­y­nan qanshama júzdegen myń jas jetkinshekter tárbıe tálimin aldy. Árıne, bul úlken ıgilikti is. Oqý ordasy týraly sóz qozǵaǵanda, bizdegi árbir qazaq azamatynyń ómiri osy Qazaqtyń mem­lekettik qyzdar pedagogıkalyq ınstı­týty­men baılanysty desek, artyq aıtqandyq bolmas. О́ıtkeni, birimizdiń mektep qabyrǵasyndaǵy nemese joǵary, arnaýly oqý ornyndaǵy ustazy­myz, ekinshimizdiń jaqyn-ja­ma­ǵat, týǵan-týys, ta­ny­­sy­myz, endi birimizdiń qyz­met­tes dos, jol­dasy­myz, endi birimizdiń asyl jary­­myz osy jerden túlep ushqan túlekter. Qazirgi el aǵasy bo­lyp júrgen azamattarymyzdyń birqatary­nyń muǵalim­dik mamandyqty tańdaýyna da osy oqý ornyn alǵashqy jyldary bitirýshi­lerdiń – aıaýly ustaz­darymyzdyń, aqylshy apa­larymyzdyń yq­pal-áseri, úlgi-ónegesi mol bolǵany árkimge de belgili. Attary alty alashqa áıgili jazýshylarymyz M.Áýezov, Ǵ.Músirepov, Á.Nurshaıyqov t.t. ıns­tı­týt­tyń mán-mańyzy jaıly ıgi tilek, jyly lebizder bil­dirse, Ǵ.Qaıyrbekov, M.Maqataev, S.Asanov, О́.Nur­ǵalıev syndy biraz arqaly aqyndar óleń órnek­terimen, poezııa tilinde oqý ornyn jarqyratyp áspet­tegen. Aqyn Serik Turǵynbekulynyń: Asyl áýen aralasa shyń-quzdy, Jasyl baqtyń tynyshtyǵyn tún buzdy. Ǵafekeńdeı bolam ba dep JenPI-den, Myna men de izdep taptym bir qyzdy, – dep jyrǵa qosqanyndaı, Qyzdar ınstıtýtynyń terezesine telmirip, bosaǵasyn kúzetip júrip óz baqy­tyn tapqan keshegi bozbalalar – búgingi aqyn­dary­myz ben jazýshylarymyz, ákimderimiz ben basshy­lary­myz, ǵalymdarymyz ben kásipker-bıznes­men­derimiz, belgili mádenıet jáne qoǵam qaıratker­leri ekendigi kópke aıan. О́mirdiń negizi – qyz balalardyń jaqsy oqyp, bilim alýy, ǵıbratty tárbıe ónegesin kórýi asa saýapty ári anaǵurlym jaýapty is. Ol ult bola­shaǵy, eldiń kemel keleshegi úshin memleketke qa­jetti óte mańyzdy sharýa bolýǵa kerek. О́ıtkeni, árbir úıdiń uıytqysy, otbasynyń berekesi, ómirdi jalǵastyrý­shy, eldiń áni de sáni de – ana. Al qyz bala – bolashaq ana. Son­dyq­tan ǵa­syr­l­ar boıy qyz bala­nyń tálim-tár­bıesi, bilim alýy kún tártibinen túspeı keledi. «Jer betindegi jaqsylyq, izgilik, qa­ıyrym­dy­lyq ataýly­nyń bári de ananyń aq sútinen tarala­dy», – deıdi Elbasy. Oryndy aı­tyl­ǵan sóz. «Alyp – anadan týa­dy» demekshi, 124 myń paı­ǵambar, 128 myń áý­lıe, sahabalar, san mıllıondaǵan el bılegen kó­sem­der, el­basylar men qolba­sy­lar, tórelik aıtqan bı­ler men shashasyna shań juqtyrmas sheshender ana­n­yń aq sútinen nár alǵan, áıeldiń baýyr etinen jaralǵan. Kez kelgen ulttyń boıyndaǵy bar ıgilikti qasıet­terdi – tilin, dinin, dilin, ádet-ǵuryp, salt-sanasyn, ulttyq ata dástúrin jetkizýshi, darytý­shy, damytý­shy, árıne, áıel-ana. Halqymyzdyń yrysty yntyma­ǵyn, bereke-birligin, týystyń tatýlyǵyn iske asyra­tyn da, uıymdastyratyn da áıel – ana. «Aǵaıyn tatý bolsa – at kóp, abysyn tatý bolsa – as kóp», – degen ataly sóz osydan týsa kerek. Batyrlyqtyń, batyldyqtyń, shydamdylyq­tyń, turaqtylyqtyń, danalyqtyń, ınabattylyq­tyń, parasattylyq pen aqyldylyqtyń, sezimtal­dyq pen ásemdiktiń kózi de, ózi de osy – áıel-ana. Qazaqta ádette jańa jerge kelin bolyp túsken qyz óz eliniń barlyq jaqsy qasıetterin, barlyq rýhanı-moraldyq qundylyqtaryn ózimen birge ala kelip, tabaldyryǵyn attaǵan bosaǵanyń ıgiligine, qala berdi búkil sol bir qaýym elge sińirgen. Bul jaqsy úrdis, ǵıbratty ádet, saıyp kelgende, búkil ulttyń birligine, rýhanı bolmysyna ıgi yqpalyn tıgizgen. Sondyqtan ata-ana qyzyna: «Barǵan jerińniń baǵyn asham dep bar» degen tilek bildirgen. О́ıtkeni, qyzy kelin bop túsken otbasynyń baǵy ashylsa, onyń da baqytty ómir súretinin sezgen. On segiz myń ǵalamnyń jaratýshysy Allataǵa­la­nyń sońǵy elshisi Muhammed Mustafa salallahý ǵaleıhı ýassallam óziniń hadıs-sharıfinde: «Eı, ıman keltirgen pendeler! Sender jánnatty alys­tan izde­meń­der, ol ananyń tabanynyń astynda», – depti. Búgingi mereıli mereke, úlken qýanysh ıesi – qazaqtyń qarakóz qyzdary men analary jaıly jaqsy sóz, ıgi tilekter áli de jalǵasa túsetini, olardyń abyroı-bedeli kún sanap bıikteı beretini anyq. Olarǵa mereıli mereke qarsańynda jaryq dúnıedegi barsha jaqsylyqtardy tileı otyryp, Otanymyzdyń aspany ámanda ashyq, kúni nurly bolǵaı deımiz. Baqtııar SMANOV, Abaı atyndaǵy QazUPÝ professory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory.