Elimizde alǵashqy jylqy mýzeıi ashyldy

«Mal syrlas, attyń syry maǵan málim, Jyrym – jylqy, júırik at –salǵan ánim. Aspan asty, jer júzi keń sahara, Kún kórip atam qazaq kelgen málim», dep kezinde Ilııas Jansúgirov jyrlaǵandaı, jylqyny qadir­lemeıtin, jylqynyń qasıetin ardaqtamaıtyn qazaq joq shyǵar. «Adam jylqy minezdes» dep sondyqtan da aıtylsa kerek. Muny jazyp otyrǵanymyzdyń ózindik úlken máni bar. О́ıtkeni, taıaýda Astana jurt­shylyǵyna Batys Qazaqstan oblysynyń 12 aýdany men Oral qalasy kásipkerler jalpy salmaǵy 200 tonnadan astam azyq-túlik ákelip, molshylyq pen toqshy­lyq­tyń kórigin qyz­dyrǵan jár­meńkesin halyq umyta qoı­ma­ǵany haq. Sol kezde azyq-túlik­ke qoıylǵan baǵalar shamamen 30 paıyzdaı arzan bolǵan edi. Sonda atalǵan oblystaǵy et óndi­rýshi aýdandardyń biri sanalatyn Qaztalov aýdanynyń ákimi Nurlan Maǵazuly: «Biz aýdannan 2 tonna jylqy etin, 2 tonna sıyr etin ákeldik. О́nimderimiz sapaly, sanıtarlyq normalarǵa saı. Baǵasy da jergilikti et­tiń baǵa­synan arzan», – degen bolatyn. Árıne, osy kezde biz atal­ǵan aýdannyń ákimi Nurlan Bek­qaıyrǵa joly­ǵyp, áńgime­lestik. Ondaǵy maqsa­tymyz, eli­mizdiń sonaý bir qıy­ryn­daǵy oblys ortalyǵynan shalǵaı jatqan aýdan ahýaly týraly az-kem bolsa da málimet alý edi. Biraq biz el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna shyn máninde erekshe tartý bolatyn úlken bir jyly jańalyqqa tap boldyq. Aýdan ákimimen áńgimelesý barysynda kóptegen ıgi jumystar atqarylyp jatqandyǵyn estidik. Bul jaqtyń qysqy aýa raıy da qatal ekendigi belgili. Soǵan oraı aýdannyń 16 aýyldyq okrýgtiń barlyǵy jıyn-terimdi tolyq aıaqtaǵan. Al munda 75 myńǵa tarta iri qara bar. 300 myńǵa tarta usaq mal, 21 myńnan astam jyl­­qy jáne bar. Osy maldyń bar­­lyǵyn qamtamasyz etetindeı deńgeıde jem-shóp tolyǵymen daıyn­dalǵan. Alda kele jatqan el Táý­elsizdiginiń 25 jyldyǵyna nendeı sharalar atqaryp jatyrsyzdar degen suraǵymyzǵa N.Bekqaıyr asa maqtanyshpen aqtaryla áńgi­meleı jóneldi. Rasynda, ákim aıtsa aıt­qandaı eken, aýdan halqy ózge óńirlerge úlgi tutarlyq is­ter­di atqaryp jatqanyna kýá boldyq. «Bizdiń aýdan Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna 25 ıgi is arnaýdy qolǵa aldy. Táýelsizdikke tartý retinde biz ne bere alamyz? dep shyn máninde jaýaptylyqpen jumys isteıtinder qatary kó­beıdi. 25 jyldyqqa – 25 ıgi is atqarýdy usynǵan da bizdiń aýdan jurtshylyǵy. Mysaly, bireýi bir aýylǵa monsha salyp berýdi usynsa, kelesisi halyqtyń ıgiligi úshin oıyn alańyn jabdyqtaıdy, tipti óz qarjysymen dárigerlik pýnkt salyp berip jatqan azamattar da bar. Solardyń qatarynda, erekshe atap aıtýǵa turatyny, Qoshankól aýylynda elimiz boıynsha alǵashqy «Sáıgúlik» jylqy mýzeıiniń ashylǵany dedi aýdan ákimi Al osy jaıly bastama kóterip, Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna tartý retinde jylqy mýzeıin ashýdy usynǵan aýdandyq «Aýyl aınasy» gazetiniń redaktory Serik Jumaǵalıev degen azamat kórinedi. Aýdannyń bir aýyldyq bólimshesin bylaı qoıǵanda, talaı ortalyq murajaılardyń ózinen tek jylqyǵa qatysty jádigerler tabý qıyn ǵoı. Sondyqtan jo­ǵaryda aıtylǵanyndaı, Serik Juma­ǵalıev pen aýdandyq más­lı­hat depýtaty Gúlfııa Kósh­baev­a jáne atqumar Amanjol Qa­jy­ǵalıev bastaǵan top el arasy­nan jádigerler jınapty. At­be­gilermen, jylqy ustaıtyn aza­mat­tar­men sóılesip, qaı jerde qan­­d­aı jádiger bolýǵa jaraıtyn zat bar, solardy ákelýge tyrys­ty. Kór­­shiles oblystarǵa baryp qaıt­qan. Qazir ǵımarat tolyqtaı jab­dyqtaldy. Murajaıǵa «Sáı­gúlik» dep at qoıdyq. Bul – bizder úshin maqtanysh. Maqtanyshpen aıta otyryp, óz jumysyn bastaǵan murajaı óskeleń urpaqqa ata kásiptiń qyr-syryn úırenýge odan ári septigin tıgizedi dep sa­naı­myz. Bul bizdiń aýdannyń Táýel­sizdiktiń 25 jyldyǵyna jasaǵan eń úlken syıymyz boldy degen oıdamyz», – dedi Qaz­talov aýdanynyń ákimi Nurlan Bek­qaıyr. Iá, jylqy dese eleń etpeıtin qazaq joq. Minseń – kólik, jeseń – as. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, onyń tátti ári qunarly eti men shıpasy mol dámdi qymyzyn kim ishkisi kelmeıdi deısiz. Sonyń etin de, qymyzyn da Qaztalov aýdanynyń eńbekkerleri elor­dalyq turǵyndarǵa tartý etti. Qazaqtyń jylqysyna qurmeti úshin arnaıy mýzeı de ashty. Osy arada derek úshin aıta keteıik, eli­miz egemendigin alǵan­nan keıin, Kókshetaýda jylqy piri «Qulagerge» eskertkish ornatyldy. Al álemniń 30 elinde tek jylqyǵa, taǵy 30-dan astam elinde jylqyǵa janama túrde arnalǵan mýzeıler bar eken. Myna kórshimiz Reseıdiń ózinde arnaıy jylqy sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty, bir­­neshe jylqy mýzeıleri bar. Japonııa, Anglııa, Ispanııa se­kildi elderde jylqy mýzeıleri álde­qashan ashylǵan. Sondyqtan Jer sharyndaǵy 250 tuqymnan taraıtyn 65 mln jylqynyń shyqqan jeri, ıaǵnı taraǵan ólkesi qazaq dalasy desek, soǵan oraı osy kezge deıin talaı adamdy eli­mizde nege jylqy mýzeıi joq degen oryndy suraq mazalaıtyn edi. Endi, mine, sonyń olqylyǵyn Qaztalov aýda­nynda eń alǵashqy bolyp ashylǵan «Sáıgúlik» jylqy mýzeıi toltyrady dep sa­naı­myz. Toltyrmasa da ıgilikti istiń bastaýyna Qaztalov aýdany aınalǵany aıdaı anyq. Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan»