Júrektegi nur

Ustazǵa hat Ýaqyt degen qandaı ushqyr edi, qadirli ustaz – Rafıka Bekenqyzy! Kúni keshe sııaqty edi, endi men de alpystan asyp, toqsanǵa kelgen ustazyma shákirttik sezimmen, rıza kóńilmen hat jazyp otyrmyn. Dál osy sát Lenın ordendi ustazym, marqum Álııa Dúısenovanyń jarqyn júzi kóz aldymda tur. Toqsanǵa kelgende ol kisige de Qazaq radıosynan shákirttik kóńil-kúıimdi bildirip, radıo-hat jazyp edim. Endi sizge de ultymyzdyń úni «Egemen» arqyly kózden de, kóńilden de ketpeıtin sátter týraly syr tolǵamaqpyn. 1964 jyldyń kúzi edi. Almaty qalasyndaǵy №12 qazaq orta mektebine aýyldan jańa aýysyp kelgen edim. Sonda Siz «til – tirek, ushqyr júrek, kúshti bilek jas jigitti shyńdaıdy, sportyńnan da qal­ma, biraq bilimińdi ańda» dep mańdaıymnan sıpap edińiz. Sizdiń sol jyly alaqanyńyzdyń tabyn áli kúnge sezingendeımin. Keıde fotosýretterdi aqtarys­ty­­ryp otyryp, mektebimizdegi aıtý­ly oqıǵalardyń kórinisterin kórip, us­taz­darymdy eske alamyn. Ja­qyn­­da tel­edıdarǵa shyǵyp, ataqty us­taz Dá­me­li Danııarovamen birge ba­la tár­bıe­si, otbasynyń róli týraly keleli áńgimege qatystym. Sonda siz týraly da óz pikirimizdi aıtýǵa tyrystyq. Rafıka Nurtazına kim?! Ýaqyt almasady, shákirtter ózgeredi. Bul zań­dy. Biraq qazaq pedagogıka­sy­nyń tarıhyna esimi altyn árippen jazyl­ǵan adamnyń ustazdyq joly, abyroı­ly eńbegi umytylar ma?! Sondyqtan da siz, qadirli Rafıka Bekenqyzy, myń­daǵan shákirtterdiń júregine nur quıdyńyz, ómir jolyn aıqyndaýǵa baǵyt-baǵdar siltedińiz, ózińizdiń izbasar shákirtterińizdi tárbıeledińiz. Qarapaıym ustazdan iri qoǵam qaırat­keri dárejesine kóterildińiz. Má­selen, Sosıalıstik Eńbek Eri atan­dy­ńyz, Qazaqstannyń halyq aǵartý júıesiniń ozaty, Almaty qalasynyń qurmetti azamaty degen ataqtardyń árqaısysynyń kóterer júgi de, aıtar syry da mol. Búginge deıin qazaqtyń ıntellektýaldy mektepteriniń úlgisi bolyp kele jatqan №12 qazaq orta mektebin basqardyńyz. Ustazdyq júrek, analyq mahabbat sizdi árkez izdenýge bastady. Sondyq­tan da pedagogıka salasyna den qoı­dy­ńyz. Almatydaǵy №12 qazaq orta mektebi siz basqaryp júr­gen kezeńde aty tanylyp, búkilodaq­tyq marapat­tarǵa ıe boldy. Osy kezeńderde siz­diń qoǵamdyq qyz­metińiz de jarqyrap kórindi. Tórt márte Almaty qalasy­nyń depýtaty atandyńyz. Búkilodaq­tyq muǵalim­der sezine delegat bol­dyńyz. Mu­nyń bári sizdiń oı-júıe­ńizdiń ósip qana qoımaı, qazaq mek­tebiniń báse­keli ortaǵa laıyqty bilim ordasyna aınalýyna jol ashty. Son­dyqtan da kúni búginge deıin siz jaz­ǵan «Qy­zyqty grammatıka». «Fonetıka», «Qyzyqty grammatıka. Mor­fo­logııa», «Qyzyqty grammatıka. Sın­taksıs» atty úsh kitabyńyz ǵa­lym pedagogtardyń ǵana emes, oqý­shy­lar­dyń da, ata-analardyń da qy­zy­ǵý­shy­lyǵyn týǵyzǵan ǵylymı-kópshi­lik kitapqa aınaldy. Buryn-soń­dy mundaı tanymdyq kitaptar Qazaq­stan mektepterinde múlde bol­ǵan emes. Osyndaı sátterde «Mynaý kim? Bul ne?» atty ensıklopedııa jaryq kórdi. Siz osy basylymnyń alqa múshesi atandyńyz. Dıdaktıka­lyq maqalalardy biriktirip, tolyq­qandy «Qyzyqty grammatıka» jeke kitap bolyp jarııalandy. Qoǵamdyq oı-sana jańa óske­leń urpaqtyń qalyptasýyna jol ashty. Sondyqtan da siz memlekettik tildi úıretý maqsatynda Qazaq radıo­syn­da arnaıy sabaq júrgizdińiz. Osylaı 12 aýdıotaspadan turatyn «Qazaqsha sóıleımiz» atty jıyn­tyq oqýlyq jarııalandy. Siz memlekettik tildiń mártebe­sin kóterý maqsatynda birshama jańa ustanymdar aıtyp qana qoı­maı, onyń júzege asyrylýyna kúsh saldyńyz. «Qyzmet etý salasy qa­rym-qatynasyna arnalǵan tilashar» atty avtorlyq kitapsha sol kezeńniń suranystaryna jaýap berdi. 1998 jyly Soros-Qazaqstan qo­ry men Bilim jáne ǵylym mı­nıstr­liginiń «Basqa tilderde sóı­leý­shi­ler­ge arnalǵan qazaq tili» kon­kýrsy aıasyn­da «Mırastyń ki­ta­by» atty grant­pen shyqqan eńbek sizdiń ózińiz­diń shá­kirti­ńiz L.As­qarmen birge ja­zylýy erekshe úr­dis boldy. Bul álem­di taný ústin­degi balanyń qııa­lyn ozdyra­tyn, syzbalar arqyly álemdi «tanı­tyn», óleńder, jańylt­pash­tar, jum­baqtar arqyly qııaldy keńi­tetin tyń izdenister boldy. Bul ata-analar, pedagogtar tarapynan keń qoldaý tapty. Siz ózińizdiń jas shákirtterińiz­di qasyńyzǵa toptastyryp, jınaq­taǵan tájirıbelerińizdi bólisip, tıisti oqý-quraldarymen, ǵylymı basylym­dar­men tanystyryp, birneshe kitaptar jazdyńyz. Máselen, «Naýryz», «Qur­ban aıt», «Dúnıege sábı keldi», «Ora­za aıt», «Ramazan aıy» atty sy­nyptardan tys oqýǵa arnalǵan kitapshalar toptamasy erekshe mánge ıe. Únemi oı, únemi izdenis, únemi taný ústinde júretin sizdeı ustaz bar kezde shákirt te bilimpaz, shákirt te izdengish bolatyny anyq. Keshe ǵana dúnıeden ótken, Qazaqstannyń halyq jazýshysy Ázilhan Nurshaıyqov aǵamyz sizdi orys, ýkraın jurtynyń Lev Tolstoı, Ýshınskıı, Makarenko, Sýhomlınskıı, qazaqtyń Ybyraı Al­tyn­sarın, Spandııar Kóbeı, Qu­mash Nurǵalıev sııaqty ataqty peda­gog­tarynyń qataryna qosyp, «ustaz-qaıratker, qoǵamnyń bıik baspal­daǵyna kóterilgen analardyń biri de, biregeıi de osy – Rafıka Bekenqyzy» dep edi. Rasynda, siz ulttyq tár­bıeniń máıegine aınalǵan, júreginde nury bar, halqynyń syry bar, aqyl-oıdyń ardaqtysy bolyp qala beresiz. Siz jaqqan shyraq sónbeıdi... Ýálıhan QALIJAN, Parlament Májilisiniń depýtaty, fılologııa ǵylymdarynyń doktory.