Áleýmettiń áleýetin kóterý – basty maqsat

Táýelsizdik jyldary elimiz eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy úzdik álemdik tájirıbeler men halyqaralyq uıymdardyń nusqaýlaryna negizdelgen áleýmettik qorǵaýdyń tıimdi júıesin qurdy. Konstıtýsııaǵa sáıkes, Qazaqstan árbir azamatqa onyń laıyqty ómir súrý deńgeıi úshin qajetti barlyq ıgilikterdi kepildendiretin áleýmettik memleket bolyp jarııalanǵan. О́ıtkeni, qoǵamnyń turaqtylyǵy men ál-aýqaty kóbine osyǵan baılanysty. Bul turǵyda azamattardyń árbir ótinishine túsinistikpen qarap, olardyń tarapynan týyndaıtyn kóptegen máselelerge jaýap beretin áleýmettik sala qyzmetkerleri de mańyzdy ról atqaratynyn atap ótken jón. Áleýmettik qorǵaý salasy qyzmetkerleriniń basty qyz­meti – adamdarǵa qamqor bolý. Olar­dyń mindeti – muqtaj jandarǵa ýaqytynda kómek qolyn sozý ekeni belgili. Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­dentiniń 2011 jylǵy 20 qazandaǵy Jarlyǵymen qazan aıynyń sońǵy jeksenbisinde áleýmettik qorǵaý júıe­si qyzmetkerleriniń de kúni atalyp ótiledi. Áleýmettik qorǵaý qyzmetkerleriniń kúnin belgileý – bizdiń memleketimizdiń áleýmettik beıimdiliginiń taǵy bir kýási. Qazaqstandyqtardyń adamı áleýetin damytý men ál-aýqatyn arttyrý úshin áleýmettik qyzmetter kórsetýdiń ma­ńyz­dylyǵyn qoǵamnyń moıyndaýy jáne áleýmettik qyzmetkerlerdiń eńbegin baǵalaýy. Áleýmettik mekemeler qyzmetker­leri jumysynyń tıimdiligi árbir azamattyń áleýmettik kepildiktermen qamsyzdandyrylý deńgeıine, onyń ishinde halyqtyń álsiz toptarynyń – qart adamdardyń, múgedekterdiń, kámeletke tolmaǵan balalardyń ata-analarynyń jáne basqa toptarynyń áleýmettik qamqorlyqqa alynýyna baılanysty bolady. Basqasha aıtqanda, áleýmet­tik qyzmetkerlerdiń kórsetetin qyzmet­teri ómirimizdiń bar­lyq kezeńinde qatar júredi. Júıeli áleýmettik saıasatty júrgizý memleket qyzmetiniń basymdyqtarynyń biri jáne ol sózsiz azamattarymyzdyń ál-aýqatyn kóterýge alyp keldi. Kedeıshilikti tómendetý jáne az qam­tyl­ǵan azamattardy qoldaý maq­sa­tyn­da Densaýlyq saqtaý jáne áleý­met­tik damý mınıstrligi birqatar qaıta qu­rý­lardy júrgizdi. Bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha «100 naqty qadam» Ult josparynyń 84-qadamyn júzege asyrý aıasynda áleýmettik kómek alýshylardyń áleý­met­tik jaýapkershiligin, olardyń jumys izdeýde jáne ózin ózi qamtamasyz etý­degi ýájdemelerin arttyrý, el ekonomıkasy men qoǵam ómirine qatysý dárejesiniń ulǵaıýy boıynsha jumystar júrgizilýde. Iаǵnı, bul kúnkórisi tómen azamattardyń ómir súrý sapasynyń jaqsarýyna jaǵymdy áser etedi. 2018 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap ataýly áleýmettik kómektiń (AÁK) jańa formatynyń engizilýimen kún­kó­risi tómen otbasylar (azamattar) úshin úsh áleýmettik tólem biryńǵaı AÁK (18 jasqa deıingi balalarǵa memlekettik balalar járdemaqysy, tórt jáne odan da kóp kámeletke tolmaǵan balalary bar otbasylaryna arnaýly memlekettik járdemaqy, eski formattaǵy AÁK) bolyp aýystyrylady. Jańa formattaǵy AÁK otbasynyń eńbekke qabiletti músheleriniń jumys­pen qamtylý sharalaryna mindetti qa­ty­sýy shartymen kúnkórisi tómen aza­mattarǵa beriledi. Sonymen qatar, 2018 jyly arnaýly memlekettik járdemaqylardyń keıbir sanattaryn ózgertý qarastyrylýda. Múgedekter úshin memlekettik áleý­met­tik járdemaqy men arnaýly mem­lekettik járdemaqyny biriktirý jos­parlanýda, bul járdemaqylardy resimdeý prosedýralaryn ońaılatady. Bul rette, qabyldanǵan osyndaı sharalar, alynatyn tólemder mólsheri azaımaıtyndyqtan, múgedekter quqy­ǵyna nuqsan keltirmeıdi. «Altyn alqa», «Kúmis alqamen» marapattalǵan nemese buryn «Batyr ana» ataǵyn alǵan, I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenderimen marapattalǵan kóp balaly analarǵa beriletin arnaýly memlekettik jár­demaqy kóp balaly analarǵa be­riletin járdemaqy bolyp qaıta ata­latyn bolady jáne bul «Balaly otbasylarǵa beriletin memlekettik járdemaqylar týraly» QR Zańymen retteledi. Áleýmettik qyzmetkerlerdiń jumy­syndaǵy taǵy bir jańalyq azamattarǵa qolaıly bolýy úshin aqparattyq jáne kommýnıkasııalyq tehnologııalardyń keńinen qoldanylýy. Zamanaýı aqpa­rattyq tehnologııalar men olardyń resýrstaryn qoldaný áleýmettik júıeniń qyzmetinde qajetti element bolyp otyr. Qazirgi ýaqytta turǵyndarǵa memlekettik qyzmet kórsetý úderisi azamattar ózderine qandaı da bir qyzmetti alý úshin asa yńǵaıly jáne qoljetimdi tásildi tańdaı alatyn, halyqtyń ýaqytyn únemdeýge baǵyttalǵanyn aıtsaq ta jetkilikti. Kórsetiletin memlekettik qyzmet­ter memlekettik basqarýdyń zamanaýı júıesiniń quramdas bóligi, al ol qyzmetterdi elektrondy túrde kórsetý zamanaýı memlekettiń búkil júıesin qurýdaǵy mańyzdy mindet. Sondyqtan, kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrýdy qamtamasyz etý úshin qajetti qujattar tizimi barynsha azaıtylǵan. Áleýmettik-eńbek salasyndaǵy memlekettik qyzmetterdi ońtaılandyrý jáne avtomattandyrý maqsatynda 2015 jyly azamattardyń jekelegen sanat­tary men jumyssyzdar úshin kompozıttik qyzmetter kórsetýge memlekettik qyzmetter tizilimin jandandyrý boıynsha birqatar jumystar atqaryldy. Qyzmet alýshy jumyspen qamtý ortalyǵynda jumyssyz retinde tirkelip, Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan (MÁSQ) ju­mysynan aıyrylýy jaǵdaıyna áleýmettik tólem taǵaıyndaýǵa ótinish bere alady. Áleýmettik qyzmet kórsetý salasynda múgedekterge kórsetiletin qyzmetterdiń qoljetimdiligin qam­tamasyz etý úshin kompozıttik qyz­metter engizilgen. О́tinish berýshi medısınalyq-áleýmettik saraptamaǵa (MÁS) ótinish berip, múgedektigin jáne jalpy eńbek etý qabiletinen aıy­rylýyn alǵashqy belgileý boıy­nsha qyzmetterdi alýmen qatar, múgedektigine memlekettik áleýmettik járdemaqy, arnaýly memlekettik járdemaqy jáne MÁSQ eńbek etý qabiletinen aıyrylýy jaǵdaıyna áleýmettik tólem taǵaıyndaýǵa ótinish berýge quqyly. Bir ret ótinish bere otyryp, birneshe memlekettik qyzmetter alý nátıjesine memlekettik organdar men uıymdar arasyndaǵy aqparattyq júıelerdi jetildirý esebinen qol jetkizilýde. Sonymen birge, ońaltýdyń jekelegen baǵdarlamalaryn júzege asyrý úshin alǵashqy kýálandyrý kezinde MÁS bólimshelerinde qujattardy qabyldaýdy qosyp, kompozıttik qyzmetterdi keńeıtý máselesi de qaralýda («Protezdik-ortopedııalyq kómek kórsetý úshin múgedekterdiń qujattaryn resimdeý», «Múgedekterdi sýrdo-tıflo-tehnıkalyq jáne mindetti gıgıenalyq quraldarmen qamtamasyz etý», «Estý qabileti tómen múgedekter úshin qımyl tili mamany men qozǵalýy qıyn birinshi toptaǵy múgedekterge jeke kómekshi qyzmetterin usyný úshin múgedekterdiń qujattaryn resimdeý», «Múgedekterge kreslo-arba berý», «Múgedekterdi sanatorlyq-kýrorttyq emdeýmen qamtamasyz etý»). «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy arqy­ly alýshylarǵa respýblıkalyq bıýdjetten zeınetaqylar men jár­demaqylardy jáne MÁSQ-dan áleý­­met­tik tólemderdi ýaqytynda tó­leý qamtamasyz etiledi. Bul rette, jár­demaqylardy, zeınetaqylardy jáne áleýmettik tólemderdi avtomatty túrde taǵaıyndaý úderisi de qamtamasyz etilgen. Osylaısha, halyqty áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy ınnovasııalyq tehnologııalardyń odan ári damýy elimizdiń básekege qabilettiligin, sonymen birge azamattardyń ál-aýqaty men ómir súrý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardy qoldanyp, áleýmettik-eńbek salasyna odan ári reformalar júrgizý turǵyndarǵa qyzmet kórsetýde áleýmettik qamsyzdandyrýdyń min­detterin odan ári tabysty sheshýge múmkindik beredi. Búginde halyqty áleýmettik qorǵaý júıesinde tele­kommýnıkasııalyq tehnologııalar salasyndaǵy sońǵy jetistikterdi belsendi túrde engizip jáne qoldanyp jedel jáne sapaly túrde qyzmet kórsetýge daıyn mamandar qyzmet etýde. Kásibı mártebege qoıylatyn talaptar men áleýmettik qyzmetkerlerdiń jaýapkershiligi joǵary, al olardyń qamqorlyǵymen myńdaǵan adam óz qıynshylyqtaryn eńseretindigi anyq. Memlekettik organdar men áleýmettik qamsyzdandyrý uıymdarynyń qyz­metkerleri kásibı merekelerin jańa jetistiktermen ǵana emes, sondaı-aq azamattarǵa áleýmettik qyzmetter kórsetý úderisin jetildiretin jańa mindettermen qarsy alady. Qazirgi zaman jaǵdaıynda áleýmettik jumystyń kásibı bedeli áleýmettik mekemelerdiń aǵymdaǵy qyzmeti, osy saladaǵy mamandar jumysynyń naqty nátıjeleri týraly, tikeleı áleýmettik mańyzy bar máselelerdi sheshetin adamdar men sol kásiptiń ózi týraly qoǵamdaǵy senimdi jáne ýaqytynda beriletin aqparatpen rastalady. Áleýmettik qorǵaý júıesi qyz­met­kerleriniń kúni qarsańynda osy salada Qazaqstan halqy tarapynan úlken senim men qurmetke ıe, joǵary deńgeıli kásibı mamandar jumys isteıtinin senimmen aıtýǵa bolady. Olar boryshtaryn adal atqarady jáne qyzmet kórsetýdegi mańyzdy mindetterdi múltiksiz oryndaýǵa árkez daıyn. Svetlana JAQYPOVA, Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý vıse-mınıstri