Elimiz aýmaǵyna Tómen baıytylǵan ýran bankin (TBÝB) ornalastyrý ártúrli pikirler týdyrýda. Osyǵan baılanysty biz Májilis depýtattary Shavhat О́TEMISOV pen Evgenıı KOZLOVTYŃ pikirlerin jazyp alǵan edik.
– Shavhat Ánesuly, Májilistiń jalpy otyrysynda qaralǵan Qazaqstan men MAGATE arasyndaǵy elimizdiń aýmaǵynda TBÝB ornalastyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý jónindegi zań jobasyn qoldap sóıleýińizge qandaı sebepter boldy?
– О́ıtkeni, bul kelisim ıadrolyq qarýdy taratpaý rejiminiń belsendi jaqtaýshysy jáne jahandyq ıadrolyq qaterdi azaıtý prosesiniń negizgi qoldaýshylarynyń biri retinde elimizdiń halyqaralyq bedelin nyǵaıtýǵa yqpal etetin bolady. Iаdrolyq otyn bankin qurý jónindegi jobaǵa qatysý úshin Qazaqstannyń óz kandıdatýrasyn usynýy memleketimizdiń álemdegi beıbitshilik jolynda tynymsyz kúresker bolyp otyrǵanyn tanytty. Prezıdent N.Nazarbaevtyń tarıhı sheshiminiń arqasynda osydan 25 jyl buryn Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń jabylǵany málim. Qazaqstan ıadrolyq qarýdy taratpaý týraly sharttyń belsendi qatysýshysy bolyp tabylady. Elimizdiń bastamasymen 2015 jylǵy jeltoqsanda BUU Bas Assambleıasy Iаdrolyq qarýdan azat álem qurý týraly jalpyǵa ortaq deklarasııany qabyldady. BUU Bas Assambleıasynyń 70-sessııasynda Qazaqstan «Jahandyq strategııalyq bastama-2045» josparyn ázirleýdi usyndy. 2016 jylǵy naýryzda Memleket basshysy BUU Bas Assambleıasynyń minberinen «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesin jarııalap, «HHI ǵasyr. Soǵyssyz álem» atty keń aýqymdy baǵdarlamasynyń adamzatqa qajet ekenin málimdedi.
– Al TBÝB-ty Qazaqstanǵa ornalastyrýdyń qandaı naqty mańyzy bar dep oılaısyz?
– Bul – bizdiń jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda keıbir jobalarǵa ózimiz bastamashyl bolǵan birjaqty áreketterden birlesken halyqaralyq yntymaqtastyqqa qadam basýymyzdyń kórinisi. Tómen baıytylǵan ýrannyń kepildik qoryn qurý – ýran qory joq jáne ýrandy joǵary baıytýǵa umtylmaıtyn elderge ıadrolyq otyndy jetkizýge kepildik beredi. Osynyń nátıjesinde mundaı elder ýran jetkizýdiń balamaly joldaryn tabýǵa alańdamaıtyn bolady jáne ózderinde ýran óndirýdiń tolyq sıklyn qurýdyń qajettiligi týyndamaıdy. Sóıtip, TBÝB ıadrolyq otyndy teńgerimdi etip qana qoımaı, halyqaralyq qaýipsizdikti nyǵaıtady jáne ıadrolyq tehnologııalardyń jappaı taralýyn boldyrmaıdy. Mundaı jaǵdaılar jalpy óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikke jaǵymdy áser etip, ıadrolyq qarýdy taratpaý rejimin ulǵaıtýǵa yqpal etedi. Sóıtip, biz ıadrolyq qarýdan azat álem qurýǵa taǵy bir qadam jaqyndaı túsemiz.
– Evgenıı Aleksandrovıch, sizdiń oıyńyzsha TBÝB-tyń Qazaqstanǵa qanshalyqty paıdasy bar?
– MAGATE-niń qaraýyndaǵy mundaı bank álemniń basqa eshbir elinde joq. Iаdrolyq qarýdan 25 jyl buryn óz erkimen bas tartqan Qazaqstan mundaı otyn tek beıbit maqsatqa qoldanylý kerektigin búkil álemge tanytyp otyr. Árıne, TBÝB-tyń bizdiń elimizge ornalasýyna baılanysty halyq arasynda ártúrli pikirler aıtylyp júrgeni belgili. Osyǵan baılanysty men ony Qazaqstanǵa ornalastyrýdyń qandaı mańyzy bar ekenin shamam kelgenshe aıtyp bereıin. Qazir álemdi ıadrolyq materıaldardyń terrorıstik uıymdardyń qolyna túsip ketý qaýpi alańdatyp otyr. О́z isi men ómirine jaýapsyzdyqpen qaraıtyn ondaılar bir esalań ıdeıa úshin basqanyń ómiri men quqyn aıaqqa basyp júre beredi. Qanshama myń adamǵa qaıǵy-qasiret ákeletinin de oılap bastaryn qatyrmaıdy. Sondyqtan, ıadrolyq materıaldardy barynsha senimdi, qaýipsiz jerge saqtaý – álemniń aldynda turǵan problemanyń biri. Úlbi zaýyty – tómen baıytylǵan ýrandy senimdi saqtaý jóninen úlken tájirıbe jınaqtaǵan kásiporyn. Sondyqtan, onyń aýmaǵyna engizilgen ıadrolyq materıaldardyń qaýipsiz saqtalatyndyǵyna kepildik bar. Siz menen onyń Qazaqstanǵa qandaı paıdasy bar dep suradyńyz. О́mirdegi barlyq nárse aqshamen ólshenbeıdi. Bul kelisimnen Qazaqstan aqshalaı kiris túsirmese de, saıası turǵydan tek úlken tabysqa qoly jetedi. Bul jerde Qazaqstan óziniń ıadrolyq qarýdy taratpaý jónindegi qozǵalystyń sóz júzindegi belsendi múshesi ǵana emes, ony is júzine asyra alatyn oryndaýshysy ekenin kórsete otyryp, álemdik qoǵamdastyqtyń zor senimine ıe bola túsip otyr.
– Áńgimelerińizge rahmet.
Áńgimelesken
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»