Kompıýter aldynda

Qazirgi zamanda ómirimizdi kom­pıýtersiz elestetý áste múm­kin emes. Degenmen kompıýter aldynda neǵurlym kóp otyrǵan saıyn kózimizdiń qyzaryp, shar­shaǵanyn baıqaımyz. Iá, kompıýter aldynda uzaq otyrý kózge kóp salmaq túsirip, kóz­diń kórý qabiletin álsiretedi, burynǵy sozylmaly dertterdi qoz­dyrady. Bul jaǵdaı kóz dá­rigerlerin aıtarlyqtaı alań­da­typ otyrǵan basty máselelerdiń biri, ony ǵylymda kompıýterlik kóz sındromy dep ataıdy. Eger kimde-kim kompıýter al­dynda uzaq otyratyn bolsa hám kóz sharshaýynyń belgilerin baı­qasa, ýaqytty sozbalaqtamaı maman dárigerge kóringeni abzal. Al ol qandaı belgiler? Atap aıtqanda: kóz qyzarsa, qum túskendeı áser paıda bolsa, tez sharshap ta­latyn bolsa, jaryqqa qara­ǵanda titirkense, jıi jasaý­raıtyn bolsa, bas aýyrsa, kózdiń aınalasy talyp, qur­ǵap, ashysa, kondısıoner qo­sylǵan bólmede kózdegi jaı­syzdyq ulǵaıa tússe. Abzalynda, kóz gıgıenasyn saqtaý úshin jumys ornyn durys uıymdastyrý qajet. Aıtalyq, ol mynadaı sharttar: • kompıýter monı­tory­nyń joǵarǵy núktesi kózdiń tusynda nemese sál joǵary bolýy kerek; • dıagonaly 54 santımetrlik monıtordan 60-70 santımetr, al 72 santımetrlik monıtordan 80 santımetr araqashyqtyqta oty­rý qajet; • Kompıýterdiń jaryǵyn kóz­ge jaıly etip qoıý shart; • monıtorǵa kún sáýlesi tikeleı túsip, shaǵylyspaıtyn bol­syn; • jumys istegende qa­rańǵy nemese jaryǵy jetkiliksiz ból­mede otyrmaý; • árbir 1-1,5 saǵatta 10 mı­­nóttik úzilis jasap, kózge ar­nalǵan jat­tyǵýlar jasaý; • kózdi qorǵaıtyn arnaıy kó­zildirik kııý; • kózdi yl­ǵaldan­dy­ryp, sharshaǵanyn basatyn tam­shy­lar qoldaný qajet. Al tómende tizbektelgen qarapaıym jattyǵýlar kóz­diń bulshyq etteriniń kúshin kó­beıtip, qan aınalymyn jaq­sartady, olardy árbir kez­de oryndaýǵa bolady: • bir kózdi alaqanmen ja­ýyp qoıyp, ekinshi kózben al­ǵa qaraı 2-3 sekónd qarap turyp, osy jattyǵýdy ekinshi kózge qaıtalaý; • alǵa qaraı 15-20 santımetr kóz aralyǵyna qaryn­dash qoıyp, qaryndashtyń dál ushyna 3-5 sekónd qaraý. Sodan soń kózqarasty alysqa aýdarý. Osy jattyǵýdy 10-12 ret qaıtalaý; • kózdi 3-5 sekónd qatty jumyp turý. Sodan keıin 3-5 sekóndke ashý. Osy jat­ty­ǵýdy 8-10 ret qaıtalaý qajet; • kózdi ońǵa, solǵa, joǵary hám tómen qaraı buryp, 3-5 sekóndke qatty jumý, bul jat­tyǵýdy 5-6 ret qaıtalaý. Aqıqatynda, osynaý jat­tyǵýlar kóz aınalasynyń bulshyq etteriniń qan aı­nalymyn jaqsartady deıdi kóz dárigerleri. Begimhan KERIMHANULY.