Qalaı desek te, qazaq kınematografııasynda ilgerileý bar. Kıno janrlarynyń ishinde derekti fılmder túsirýde kenjelep júrgenimiz de jıi aıtylatyn. Alaıda, bul joqtyń orny da tolyp keledi. Onyń aıǵaǵy –Ortalyq Azııada alǵash ret uıymdastyrylǵan «Qazaqstannyń jańa derekti fılmderi» festıvali. Sońǵy jyldary kóp janrly kınolentalar ǵana túsirilip qoımaı, jyl saıyn mádenıet, ǵylym salasyn qamtıtyn 40-qa jýyq derekti fılmder de ómirge kelip jatqany belgili. Osylaısha Almatyda Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasy uıymdastyrǵan, el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan derekti fılmder festıvali sátti aıaqtaldy. Atalmysh festıval rejısser Qazbek Ámirjanovtyń «О́mir – dastan» atty týyndysymen támamdaldy.
«О́mir – dastan» Qazaqstannyń halyq artısi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, taǵylymdy akter Sábıt Orazbaevtyń ómir jolyna arnalǵan.
Aldymen 1-7 naýryz aralyǵynda «Sezar» kınoteatrynda ótken festıvaldiń árbir derekti fılminiń qaharmany – elge tanymal, halyqqa qaltqysyz qyzmet etken aıaýly jandar ekenin aıta ketýge bolady. Olar: «Qorqyt – kúı tarıhy», «Muhtar Áýezov», «Nurmuhan Jantórın», «Ábish Kekilbaevtyń álemi», «Tóregeldi Sharmanov», «О́mir – dastan», «Bıbigúl Tólegenova» týyndylary.
– О́nerimen elge tanylǵan adamdar jaıly talaı derekti týyndylar jasasaq ta, keıin onyń birazyn tappaı qaldyq. Egemen el bolǵan kezimizde jasalynyp jatqan osy sharalarǵa rızamyn! Basynda fılmge túsýge túrli sebepterge baılanysty asa yqylasty bolmap edim. Keıin túsirý toby da, teatr ujymy da qýattap, bul istiń qajettigin aıtyp túsindirgennen keıin kóndim. Munda meniń jas kezim, júrip ótken jolym, týǵan jerim, qara shańyraǵym – Áýezov teatry, ónerdegi áriptesterim, ıaǵnı ómir belesterim bar. Táp-táýir dúnıe týdy, – deıdi tulǵaly akter.
Aqıqatynda qarap otyrsaq, sońǵy ýaqytta talaı tanymal talant ıelerinen kóz jazyp qalǵan ekenbiz. Tek birer aıdyń kóleminde Hadısha Bókeeva, Roza Baǵlanova, Qadyr Myrzalıev, Ázilhan Nurshaıyqov syndy maıtalmandarymyzdan aıyryldyq. Dál osyndaı dara tulǵalar jaıly basy-aıaǵy bútin, tushymdy derekti týyndylar jetkilikti dep aıtýǵa áste bolmas.
Sondyqtan da «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń qazirgi jetekshisi Ermek Amanshaev derekti fılmder túsirý máselesine den qoıyp otyrsa, onyń da óz amanaty, jaýapkershiligi, qala berdi halqymyz úshin de, halyqqa qyzmet etkender úshin de saýaby bar.
«О́mir – dastanda» sóz alǵan jandardyń oıyn qorytqanda, daralyqty moıyndap, danalyqqa júginý – aýyzbirshiligimiz ben alǵa jyljýymyzdyń, ult bolyp uıysýymyzdyń kepili eken.
Jalpy alǵanda, Sábıt Orazbaev jaıly derekti fılmniń ón boıynda kóp akterlerde kezdese bermeıtin ishki ıntellekt, tabıǵı tektilik erekshe baıqalady. Sábeńdi bilemin deıtinder aldymen akterdiń ishki mádenıetine tánti bolyp, bolmys-bitimi qarapaıym bola turyp ta eshkimdi qaıtalamaıtyn talanty týraly aıtady. Kınolentada aýyldan jýsan ıisi erip shyqqan bozbala shaǵy beıneli túrde berilip, túsirý toby onyń týǵan jerine saıahat shegedi. Aǵaıyn-týǵannyń ortasynan úlken ónerge, teatr ónerine qaıta oralady.
Sonaý Ońtústik Qazaqstan oblysynyń shalǵaıyndaǵy aýyldan shyǵyp, ónerdiń shaýjaıyna jarmasqan buıra shashty, kórkem jigit bolmysynyń da bólektigimen óz bıigine qalaı kóterilgeni retimen baıandalady. Desek te, derekti dúnıeni bizge sýrettep shyǵý mindet emes. О́ıtkeni, «Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» AQ prezıdenti Ermek Amanshaev Ortalyq Azııada tuńǵysh ret uıymdastyrylǵan festıval aıasynda kórsetilgen jáne táýelsizdik tusynda túsirilgen derekti fılmder aldaǵy ýaqytta otandyq telearnalar arqyly kórermenderge jol tartatynyn aıtyp otyr.
Fılm aıaqtalǵannan keıin deńgeıi bıik, talǵampaz birqatar kórermenderdiń pikiri tómendegideı boldy.
Dýlat ISABEKOV, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, jazýshy-dramatýrg:
– Qalyń kórermen Sábıt Orazbaevtyń sahnadaǵy, kınodaǵy som beıneleri týraly bilgenimen, ishki bolmysy men jeke ómiri jaıly bile bermeıdi. Sondyqtan bul derekti fılm akterdiń ómirbaıany jóninde mol maǵlumat beredi. Avtorlyq mátinder akterdiń san qyryn asha bilgen. Keıbir qaıtalaýlardyń bolǵanyna qaramastan, bul týyndy akterdiń ómir joly týraly málimetterge óte baı. Tipti, kórkem fılm kórgendeı áserlenip te otyrdyq. Muraǵattardan alynǵan spektaklderdiń úzindileri de jaqsy paıdalanylǵan.
Erlan BILÁL, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, akter:
– Osy derekti fılmmen Sábıt Orazbaevtyń ónerdegi aýqymyn, bıiktigin, bolmysyn tolyq ashyp kórsete aldyq deýge bolmaıdy. Bir derekti fılmmen Orazbaevtyń álemi shektelmeıdi. Ol kisiniń ánshiligin, teatrdaǵy rólderin, izdenimpazdyǵyn, ismerligin jeke-jeke alyp ta bólek-bólek týyndylar jasaı berýge bolady. Sondyqtan búgingi derekti dúnıeni úlken jumystardyń basy ǵana dep esepteımin.
Sergeı ÁZIMOV, «Tanarıs» kınokompanııasynyń dırektory, rejısser:
– Menińshe, derekti týyndynyń negizgi maqsaty – qaı saladaǵy bolmasyn iri tulǵalardy túsirip, olardyń isin máńgilik etý, keıingilerge muraǵa qaldyrý. Sol sebepten, árıne, búgin tamashalaǵan fılmniń ómirde óz orny bar. Men kınematografııa salasynda, onyń ishinde derekti dúnıeler jasaýda 30 jyldan astam jumys istep kelemin. Keıde uly tulǵalar, óner qaıratkerleri, ádebıet maıtalmandary jaıly materıaldar jınastyrǵanda resmı jınalystar, mereıtoılar men marapat sátteri paıdalanylyp jatady. Al «О́mir – dastanda» Sábıt Orazbaevtyń oılary, eńbegi, ómir joly, shyǵarmashylyǵy ashyp kórsetilgen. Mol áser aldym. Bul ony jasaýshy toptyń derekti fılmniń qundylyǵy Sábıt Orazbaev sekildi tulǵanyń jan dúnıesin ashýǵa umtylǵany.
Aınash ESALI, Almaty.