Ekologııa men ekonomıka – egiz uǵymdar

Prezıdenttikke kandıdat Mels Eleýsizov almatylyqtarmen kezdesti Prezıdenttikten úmitker M.­H.Eleý­sizov Almaty qalasyndaǵy Pýshkın atyndaǵy №4 gımnazııada oqyǵan. Ja­qynda ol ózi balalyqtyń qyzyqty dáý­reni ótken bilim ordasynda almaty­lyqtarmen kezdesý ótkizdi. Mels Hamzauly patrıottyq tárbıeniń irgetasy mektep qabyrǵasynda júrgende qalanýy tıis dep esepteıdi. Dál osy kezde oqýshynyń ómirge kózqarasy, minezi, basqa da búkil qasıet-qalyby qalyptasa­dy. Sondyqtan ol óziniń saılaýaldy tu­ǵyr­namasynda bilim berý salasyna aı­tar­lyqtaı kóńil bólip otyr. Prezıdenttikten úmitker orta bilim alý tegin kúıinde qalýy tıis, al joǵary bilim ishinara aqy­ly bolǵany jón dep sanaıdy. Biraq, deıdi ol, bıýdjettik bilim berý baǵdarlamasy aıtarlyqtaı kólemde saqtalýy qajet. – Men batystyq bilim berý modelin túpkilikti kóshirip alý perspektıvasyna senbeımin, – dedi «Tabıǵat» ekologııa­lyq odaǵynyń tóraǵasy. –  Qazirgi qol­da­nys­taǵy bilim berý úlgisinde jaqsy tus­tar da az emes. Al atalǵan saladaǵy sapa­ny jaqsartý úshin osy jaýapty qyzmette júrgenderdiń eńbekaqysyn birshama kóterý kerek. Bastaýysh mektep muǵalim­de­rinen bastap, joǵary oqý oryndary­nyń oqytýshylaryna deıin. Barlyǵynyń da sapaly bilimnen bas­talatyny kúmánsiz, dep sabaqtady sózin M.Eleýsizov. Muny shıkizat resýrstary joq, esesine joǵary tehnologııalar engizilgen memleketter dáleldep berip otyr. Onyń aıtýynsha, sońǵy jyldary áleýeti joǵalǵan ǵylymı mektepterdi qalpyna keltirip, ǵylymı kadrlardyń sabaqtas­ty­ǵyn qamtamasyz etý qajet. Bul úshin basym baǵyttaǵy ǵylymdardy bıýdjettik qarjylandyrýdy ulǵaıtyp, ǵylymdy damytý úshin, onyń ishinde tehnıkalyq ǵylymı mekemelerdi jaraqtandyrýdy jaqsartý kerek. Sonymen qatar, prezıdenttikten úmitker elimizge shyn máninde jumys isteıtin tehnoparkterdi kóbeıtip, akademııalyq qalashyqtar qurý ýaqyt talaby bolyp tabylatynyna senimdi. Kandıdat bilim salasy qyzmetkerleri­niń daıyndyq deńgeıi sapasyn jáne qaı­ta daıarlaý úderisterin joǵarylatý qajet dep esepteıdi. Sebebi, pedagog qazirgi zamanǵy ádistemelerdi tolyq meńgergen bolýy tıis. Onyń pikirinshe, joǵary oqý oryndarynda aýyldaǵy jáne kenttegi mektepter úshin muǵalimder daıyndaýǵa erekshe nazar aýdaratyn ýaqyt jetti. Sondaı-aq, bilim berýdi uıymdastyrýdyń materıaldyq-tehnıkalyq, aqparattyq jáne zańnamalyq baǵyttaryn jaqsartý kesheýildetýdi qalamaıdy. Osylaı deı turǵanmen, M.Eleýsizov­tiń negizgi maqsaty qarapaıym adamnyń taza qorshaǵan ortada ómir súrýin qamta­masyz etýge kúsh-jiger jumsaý bolyp tabylady. Ony, sonymen qatar, tabıǵı resýrstardy «jep jatqanymyz» qınaı­dy. Sondyqtan, deıdi ol, bul úderisti múmkindiginshe tezirek toqtatý kerek. Ol úshin atalǵan salaǵa baılanysty keshendi sharalar paketi qajet. M.Eleýsizov­tiń pikirinshe, jurtshy­lyq sana­syn­da jáne zańnamalyq deń­geı­de ekolo­gııalyq problemalarǵa, sonymen qatar, qor­shaǵan ortaǵa sheshimdi túrde ári qaǵı­dat­tyq turǵydan janashyrlyq kóz­qaras­ty oıatý – birinshi kezektegi mindet. Ta­bıǵat-anaǵa tek tutyný turǵysynan qaraý ekologııalyq zardaptarǵa alyp kelip qana qoımaı, búkil qoǵam densaýly­ǵyna keri áserin tıgizetin zardaptarǵa soqtyratyny talassyz. Osy sebepti aza­mattardyń,  úki­mettik emes uıymdardyń atal­ǵan kózqa­rasqa qarsy belsendi is-qımyly kerek. Mels Hamzauly osylaı deı kelip, qaıtadan balalyq shaqqa oraldy. Ol eko­lo­gııalyq oılaý bala kezde qalyptasady dep esepteıdi. О́zi bolsa tabıǵatqa jana­shyrlyqpen qaraýdy atasynan úırenipti. Atasy aǵash otyrǵyzyp, keıingi kezderi jo­ǵalyp bara jatqan qazaqtyń maqta­nysh­tarynyń biri – tazy ıtterin ósirý­men aınalysqan. Boıyna jastaıynan da­ry­ǵan osy qasıetti Mels Hamzauly kúni búginge deıin jalyqpaı, talmaı jal­ǵas­ty­ryp keledi. Iаǵnı, aǵash otyrǵyzýdan, ıt­terdiń jaqsy tuqymyn qalyp­tas­tyrý­dan sharshaǵan emes, kerisinshe, tek rýhanı qanaǵat sezimin alady. Kezdesý kezinde prezıdenttikten úmit­ker jınalǵan pedagogtar suraqtaryna da tolyqqandy jaýap berýge umtyldy. Mu­ǵa­limderdiń ekonomıkaǵa qatysty suraq­taryna baılanysty jaýabynda ol atal­ǵan salanyń áleýmettik baǵyttylyǵy min­detti túrde kórinis berý kerektigin atap kórsetti. Asa baılar men eń kedeıler arasyndaǵy ólshem eńserile alady. Ol úshin saıası elıtanyń sanasynda túbir­li ózgeris júrýi tıis, dedi ol. Sonymen birge, sheteldik óndirýshi kompanııalarmen kelisim-sharttar jasasqan kezde, olardyń barynsha móldirligi qamtamasyz etilýi tıis. Osy arada taǵy bir mańyzdy másele – sheteldik óndirýshiler qorshaǵan orta­nyń lastalmaýyna barynsha múddeli bolýy kerek. Ol úshin qorshaǵan ortaǵa zııan kelgen jaǵdaıda aıyppul kólemin oǵan jol bergen kompanııalardyń qalta­sy­na aıtarlyq­taı salmaq túsetindeı etip, kóterý qajet. Sonda ónim óndirýdi damytý ekologııalyq jaǵynan qaýipsiz bola túsedi. Prezıdenttikten úmitkerdiń turǵyn­darmen kezdesýi jalǵasýda. Onyń sózine qaraǵanda, ózi úshin saılaýda jeńiske jetý sonshalyqty mańyzdy emes. Esesine saılaýaldy úgit-nasıhat jumystary ar­qy­ly ekologııalyq problemalardy, qoǵa­my­myzdaǵy basqa da kókeıkesti máse­leler­di talqylaýǵa zor múmkindik bar. Osy arqyly saılaýshylar sanasynda, ásirese, jastardyń boıynda Tabıǵat-anaǵa degen janashyrlyq kózqaras qalyptastyrýǵa bolady. Mamadııar JAQYP.