Jol boıynda jumys kóp

Adamzat balasynyń turmys-tirshiligi úshin eń qajetti sala­lar­dyń biri bolyp tabylatyn jol men kóliktiń atqarar róli­niń, olar­dyń ýaqyttyń talaby men su­ra­ny­syna sáıkes kelýiniń óte ma­ńyzdy bolyp taby­la­ty­nyn aıtyp jatý­dyń ózi artyq. Osy jol men kólik ar­qyly ha­lyqtyń barys-ke­lis qa­ty­­nasta­ry­men birge olar­dyń ózge de muq­taj­dyq­tary men qajet­ti­­lik­teriniń óte­lýi atal­ǵan salanyń damı túsýi­men tikeleı baı­la­nys­ty desek ja­ńylys­paı­myz. Bul turǵy­da Kólik jáne kommýnıkasııa mı­nıs­­­trligi soń­ǵy jyl­­dary aıtar­lyqtaı ıgi ju­­mystar atqaryp keledi. Atalǵan mınıstrliktiń bergen málimetterine súıensek, soń­ǵy jıyr­ma jyldyń kóleminde kólik salasynda jalpy quny 1,5 trln. teńgeni quraıtyn 57 joba júzege asy­rylýda eken. Sony­men birge ha­lyqaralyq qarjy ınstıtýtta­ry­nan 644,95 mlrd. teńge kóle­min­de zaımdar tartyl­ǵan. Kólik-kom­mý­nıkasııa ke­sheni­niń negizgi kór­setkishteriniń ósýi sońǵy 10 jyl­dyń ishinde birshama deńgeıge jetken. Máse­len, tasymaldanǵan júk­ter­diń kólemi 1,3-ten 2,2 mlrd. ton­naǵa ósse, jolaýshy tasymaly 1,8 esege kóterilgen. Al júk aına­ly­my 1,4 esege, so­nymen qatar jo­laý­shy aınalymy 2 esege joǵarylaǵan. Ishki jalpy ónim quryly­myn­­daǵy kólik salasynyń úlesi 2010 jyly 2009 jylmen salys­tyr­ǵanda 7,5 paıyzǵa ósse, kó­lik­tegi eńbek ónimdiligi 13 paıyzǵa art­qan. Bıyl elimizdiń 2020 jylǵa deıingi strategııalyq damý jos­pary júze­ge asyryla bastady. Onda elimiz­diń údemeli ındýs­t­rııa­lyq-ınno­va­sııalyq da­mýy­nyń negizgi baǵyt­tary bekitil­gen-di. So­nymen qatar 2010 jyldyń qyr­kúıeginde 2010-2014 jyl­dar­ǵa arnalǵan kólik ınf­raqury­ly­myn damytý týraly ja­ńa salalyq baǵdarlama da qa­byl­dan­ǵan. Atal­mysh baǵdar­lama sheńbe­rinde jal­py quny 2,8 trln. teńgeni quraı­tyn 58 ınfra­qu­rylymdyq joba júzege asyryl­maq. Olardyń qata­ryn­da, «Batys Eýropa – Batys Qy­­taı» halyqara­lyq kólik dáli­zin qaı­ta salý «Qor­ǵas-Jetigen» já­ne «О́zen-Túrki­menstanmen me­m­lekettik she­kara» temir jol jelilerin salý sekildi ma­ńyzdy jobalar da bar. Bul jo­balardyń qaı-qaısy­sy da el ıgiligi úshin ja­sa­lyp jatqan ıgi ju­mystar eke­ni aı­qyn. Buıyrtsa, elimiz táýelsiz­di­gi­­niń 20 jyldyǵy­na oraı bıyl­ǵy jyldyń jeltoq­sanynda joǵa­ryda aıtylǵan joba­lardy paıda­lanýǵa berý jospar­lanyp otyr. Osynaý iri jobalardy qamtıtyn baǵdar­la­­manyń basty maqsaty, kó­lik-kom­mýnıkasııa ke­sheni­niń negizgi kór­setkishterin ilgeri damytý men kó­lik boıynsha jalpy qosym­sha qun kórsetkishin 63 pa­ıyzǵa ósirýdi qam­tamasyz etý eken. «Myqty bıznes – myqty memleket» uranyn júzege asyrý maq­satynda memlekettik organdardyń barlyǵyna baqylaýdyń jalpyǵa birdeı qaǵıdattary men erejeleri bekitilgen. Kásipkerlerge ákimshi­lik qysymdy azaıtý úshin kólik salasynda ruqsat berý qujat­tary­­nyń kólemi 2 esege kemitilgen. Áleýmettik modernızasııalaý jó­­ninde sóz qozǵaı otyryp, Joldaýda bilim berý sala­syn reformalaý qa­jettili­gine basa nazar aýdaryldy. Osy­ǵan oraı Kólik jáne kommýnıkasııa mı­nıstr­­liginiń aldyn­da qa­zir­gi tań­da erekshe sura­nysqa ıe aza­mat­tyq avıa­sııa jáne teńiz kó­li­gi úshin ma­mandardy da­ıyn­daý min­deti tur. Ma­­mandar­dyń jetkilikti bolýy sol sa­lany jedel damytýdyń tóte joly. Elimizdiń densaýlyq saqtaý jú­ıe­­­­sin jaqsartý jáne myńdaǵan otan­­das­tarymyzdyń ómirlerin saq­tap qalý maqsatynda ózekti máse­leler­diń biri kóliktik medısınany damy­tý ekeni aıtpasa da túsinikti. Osy rette ótken jyly jańa áleý­mettik joba – «Densaýlyq» atty eki arna­ıy ma­man­­dandyrylǵan me­dı­sına­lyq-dıag­­nostıkalyq poıyz­dar res­pýb­lı­kamyzdyń túkpir-túkpirin aralasa, bıyl 3 medısı­na­lyq po­ıyz­dy at­tan­dyrý josparlanýda. Ýa­­qyty­ly medısına­lyq qyzmet kórsetýdi qam­­tamasyz etý úshin 16 tikushaqty jáne aero­jumylǵysh gos­p­ıtal­dar­dy ju­myldyrý qa­jet­tigi de mınıstrlik qaperinde. Joldaýdy júzege asy­rý maq­satynda avtomobıl jolda­ry komıteti respýblıkalaq mańy­zy bar av­to­joldardaǵy apatt­y jaǵdaı­lar­dy tolyq saraptaýdan ótkizip, jalpy uzaq­tyǵy 1,7 myń shaqy­rym bola­tyn eń qaýipti 16 ýchaskeni anyq­taǵan. Bul jerlerde jy­ly­na shamamen alǵanda 450 adam jaryq dúnıe­men qoshtasady eken. Bul jol-kólik oqıǵalarynan qaza bolǵan adamdar sanynyń 36 paıy­zyn quraıdy. Sol sebepti de jol boıynda dárigerlik- qutqarý pýnktterin ornalastyrý qar­tasyn jasaý qajet. Sonymen qa­t­ar, máse­leni túbegeıli sheshý maq­sa­tynda jol-kólik apattary jıi bola­tyn jalpy uzaqtyǵy 2,3 myń shaqy­rym avtomobıl joldaryn 2015 jyl­ǵa qaraı 1-shi tehnıkalyq kate­gorııaǵa ótkizý josparlanýda. Kóliktiń barlyq túrlerinde jy­­lyna 3 myń adam, sonyń 97 pa­ıyzy avtokólik apattarynda qaza bolyp jatqandyqtan, bıylǵy jyl basyn­da zańnamalyq negizde birqatar is-sharalar qabyldanǵan. Olardyń qa­tarynda qalaaralyq jolaýshy ta­sy­­maldaryn lısenzııalaý men teh­nıka­lyq baqylaýdy sapaly júrgizý jumystary bar. Sondaı-aq, avtobýs júrgizýshileri­niń qajetti eńbek ótilin 3 jylǵa deıin uzartý syndy sharalar da nazarda tur. Turǵyndardyń ózin-ózi ju­mys­­pen qamtý máselesin kólik salasy boıynsha júzege asyrý úshin kólik­tik ınfraqurylymdy damytý jo­ba­larynda qosymsha jumys oryn­da­ryn qurý erekshe mańyzǵa ıe. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tranzıttik avtodálizin qaıta salý men «Qorǵas-Jetigen», «О́zen-Túr­kimenstanmen she­kara» temir jol jelilerin salý jo­balarynda júr­gizilip jatqan jumystarǵa jergilikti turǵyn­dar­dy tartý odan ári jalǵaspaq. Jal­py alǵanda, bar­lyq jobalarǵa bıylǵy jyly 60 myńǵa jýyq adam tartylmaq. Joǵaryda atal­­ǵan halyq úshin at­qarylyp jatqan já­ne atqary­lýǵa tıis ju­mystar óz jemisin bermeı qoı­maı­ty­ny aıdan anyq. Qol­­ǵa aly­­nyp jatqan jo­ba­lar­ǵa jergilikti tur­­ǵyn­dar­dy jıirek tartý, bul jumyssyz­dyq má­se­­le­sin sheshý­diń de al­ǵy­sharttary ispetti. Sonymen birge, ju­mys­­shylardyń joba aıaqtalar tus­qa deıin salada belgili bir kásipti meń­gerip alýlaryna mol múmkindik týǵyzbaq. Jol-kólik salasynda atqarylyp jatqan aýqymdy isterdiń qaı-qaı­sy­sy da kezek kúttirmeıtini haq. О́ıt­keni, munyń barlyǵy da saıyp kelgende, otandastarymyz ben keleshek urpaq ıgiligi úshin jasalyp jatqan sharýalar bolyp tabylady.