Kosovo: kelissóz kelisimge bastaıdy

Dúbirge toly dúnıe

Brıýsselde Kosovo men Serbııa arasynda eki kúnge sozylǵan kelissóz ótti. Sarapshylar mundaı kezdesýdiń bolǵanyna oń baǵa berip otyr. О́ıtkeni, buǵan deıin osynaý eki memlekettiń ara­synda eshqandaı dıplomatııalyq qarym-qatynas bola qoımaǵan. Bul kelissózdiń ótýine Eýro­odaq­tyń dánekerlik ja­saǵanyn atap ót­ken jón bolar. Sol ke­lis­sózge de onyń ókili Robert Kýper qatysty. Serbııa de­legasııasyn osy eldiń syrtqy ister mınıstrliginiń saıası dı­rek­tory Borıslav Stefanovıch bas­qarsa, Kosovo delegasııasyna úkimet basshysynyń orynbasary Edıta Tahırı jetekshilik etti. Kelissózdiń kún tártibine saıası máseleler qoıylyp otyrǵan joq, ázirge tek tehnıkalyq máse­leler ǵana. Áńgime shekaradan ótý jáne Kosovo turǵyn­darynyń jeke kýá­likteri týraly. Búginde bólek memleketterge aınalǵany­men, kezinde bir bolǵan bul elder úshin shekaradan eki jaqqa ótip turýdyń da mańyzy aıtarlyqtaı. Bul jóninde kelisimge kelý de úlken betburys. Kún tártibine saıası másele­ler­diń qoıylmaýyna da túsinis­tikpen qaraǵan jón shyǵar, oǵan eń aldy­men Kosovo jaǵy qarsy. Saıası má­s­ele degende, ol el táýelsizdigine qa­­tysty bolady. Kosovo úshin táýel­­sizdik máselesi sóz bolmaýǵa tıis, ol birjola sheshilgen, ol talqylaýǵa jatpaıdy: Kosovo – táýelsiz memleket. Kosovo máselesi sońǵy shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqytta álem jurt­­shylyǵynyń nazarynda bolǵany, saıası oı-pikirdi ǵana emes, biraz elderdiń, halyqaralyq uıymdar­dyń is-áreketterin de ekige bólgeni belgili. Alǵashynda ótken ǵasyr­dyń 90-shy jyl­da­ry­nyń ba­synda, Ser­bııa óziniń Kosovo ól­­kesi dep atalatyn, ne­gizinen alban ná­sil­di halyq tura­tyn aımaǵyn «ná­­sil­dik ta­­­za­laý­ǵa» kóshti. Ta­­za­la­ǵan­da, ondaǵy al­­­bandardy yǵys­ty­rý ǵana emes, qar­sylyq bil­dir­gen­de­rin jappaı qyryp-joıý sha­ra­laryn júrgizdi. Bul genosıdtik áre­­ketti álem jurtshylyǵy aıyp­­ta­dy. Eýropanyń jetekshi elderinen qu­ralǵan «Baılanys toby» Ser­bııa­men kelissóz júrgizip, mun­daı qa­ty­­g­ez sharany toqtatý­dy talap etti. Bi­raq, Belgrad bul talapqa uzaq ýa­qyt qulaq aspady. Sonda NATO kúsh­­teri Serbııanyń astana­sy­na áýe­­den soq­qy berýge májbúr boldy. Bireýler NATO-nyń basqyn­shy­lyǵy dep atalatyn soǵys solaı bastalǵan. Sol soǵys serb­ter­­diń qanquıly áreketterin toq­tatyp, aqyr sońynda Kosovo ólkesiniń táýelsizdik alyp, jeke memleketke aınalýyna jol ashty. Bul oqıǵaǵa baǵa da búginge deıin ártúrli. Kosovo 1999 jyldan Serbııa­ǵa baǵynýdan bas tartsa, 2008 jy­ly óziniń táýelsizdigin jarııa­lady. Ony BUU-ǵa múshe 192 el­diń 75-i táýelsiz el dep tanysa, 69 el resmı túrde qarsylyǵyn bildirdi. Basqa­lary – beıtarap pikirde. Máskeý Kosovony tanysańdar, basqalardy da (Prıdnestrove, Abhazııa, Oń­tús­tik Osetııa) tanyńdar deıdi. Serbııa men Kosovonyń ara­syn­da baılanys joq. Bolǵany jón-aq. Taǵdyrlas elder. Ol eki jaqqa da tıimdi. Eń bastysy – biraz ýaqytqa sozylǵan shıelenisti sheshýdi ýaqyt talap etip otyr. Eki el arasyndaǵy kelissóz sonyń basy bolǵaı dep tileıdi jurt. Mamadııar JAQYP.