Syrdaǵy syrly kezdesý

Bıyl Qumkól munaı keni­shi­niń ashylǵanyna 25 jyl tolyp otyr. Oǵan deıin aýyl sharýa­shy­ly­ǵy­men aty shyqqan Syr óńi­rinde mu­naı­dyń atqylaǵanyna da shırek ǵa­syr ýaqyt bolypty. Ta­qyrǵa taıaq otyrǵyzyp, ony tal etip, kúri­shi­men álemge aty jaı­yl­ǵan, túıeleri mań basqan, shý­da­laryn shań bas­qan, «balyǵy taı­daı týlaǵan, ba­qa­sy qoıdaı shýlaǵan» kıeli óńirdiń munaı ón­dirý salasyna da eren eńbek si­ńirip jatqany ámbege aıan. Táý­el­sizdik jyldarynda Qazaq­stan­da munaı óndirý isi aıtar­lyqtaı art­qan eken. Al munda qyzyl­or­da­lyq munaıshylardyń úle­si az dep eshkim aıta almaıdy. Sebebi, Qyzylorda da sońǵy kezde qara altynnyń eleýli kózi bolyp es­epteledi. Burnaǵy kúni «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Qaıyrgeldi Qabyldın, bas­qarma tóraǵasynyń orynba­sa­ry Bolat Palymbetov, «Qaz­Mu­naı­Gaz» Barlaý О́ndirý AQ bas dırektory Kenjebek Ibrashev Qy­zylordaǵa keldi. Sóıtip, qy­zyl­ordalyq munaı kompanııa­la­ry­men, olardyń eńbek ujymda­ry­men jo­lyqty. Keń otyryp sóı­lesti, ót­ken jyldyń esebin tyńdady, bo­la­shaq baǵdarlardy anyqtady. Eń bas­tysy, Elbasy Nur­sultan Na­zar­baevtyń «Bola­shaqtyń irgesin birge qalaımyz!» atty Joldaýyn talqylap, odan týyndaıtyn tap­syr­malardy saralap, ony júzege asyrýdyń joldaryn aıqyndady. Jıyn barysynda «Petro­Qa­zaqstan Qumkól Resorsız» AQ, «Torǵaı Petroleým» AQ, «Qaz­Ger­Munaı» birikken kásiporny munaı-gaz kompanııalarynyń esebi tyń­daldy. Byltyr atqarylǵan isteri saralanyp, jyldyń qory­tyn­dysy shyǵarylyp, aldaǵy at­qarylar ister talqyǵa tústi. Má­jilis ba­ry­synda bilgenimiz my­naý: munaı óndirý isi jyl saıyn ilgerilep keledi, ilespe gazben el­di qamtamasyz etý jolǵa qoı­yl­ǵan, jumys ba­ry­synda qaýip­siz­dik qatań saqtalady, óz maman­darymyz bolý úshin ar­naıy aqsha bólinip, jastar shet elderde bilim alyp jatyr, munaı kompa­nııa­lary qaıyrymdylyq sha­ra­la­ryna da táp-táýir soma bólip otyr eken. Sonymen qatar, «Qaz­Ger­Munaı» birikken kásiporyny bıyl Táýelsizdiktiń 20 jyldy­ǵy­na oraı atqarylatyn is-shara­larǵa qomaqty qarjy jumsaı­tyn­daryn jetkizdi. Bul ózi Syr óńirindegi aıtýly kompanııa­lar­dyń biri. Atal­mysh kásiporyn byl­tyr ıgilikti isteri úshin Pre­zıdenttiń qolynan «Paryz» syı­lyǵyn alǵan bolatyn. Májilis barysynda sóz alǵan «QazMunaıGaz» AQ basqarma­sy­nyń tóraǵasy Qaıyrgeldi Qa­byl­dın óz baıandamasynda ult­tyq kompanııa toby 2010 jyly negizgi kór­setkishter boıynsha óndiristik jos­pardy artyǵymen oryndaǵanyn atap aıtty. My­sa­ly, munaı jáne gaz kondensatyn óndirýdiń shoǵyr­lanǵan kólemi 2010 jyly 22 mıllıon tonnany quraǵan. Qarapaıym tilmen aıt­saq, byltyr osynsha kó­lemde mu­naı óndirilgen. Bul jos­par­dyń 4 paıyzǵa artyq oryn­dal­ǵanyn bil­diredi. Al osy kór­set­kishti 2009 jylmen salystyrsaq, onda biz munaı óndirýdiń 17 paı­yzǵa art­qanyn kóremiz. – 2010-2014 jyldarǵa arnal­ǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi memlekettik baǵ­dar­la­ma­ny iske asyrý maqsatyn­da byltyr «QazMunaıGaz» kom­pa­nııasy Beı­neý-Bozoı-Shymkent gaz quby­ry­nyń qurylysyn bas­ta­dy. Bul gaz qubyry Qyzylorda obly­synyń aý­maǵy arqyly óte­tini bá­rimizge aıan,– dedi Q.Qabyldın. Beıneý-Bozoı-Shymkent ma­gıs­­traldy gaz qubyrynyń quryly­sy barysynda 3500-ge jýyq qa­zaq­stan­dyq maman jumysqa tar­ty­latyn bolady. Sondaı-aq, gaz qubyry iske qosylǵannan keıin 500-ge tarta ju­mys orny ashy­la­dy. Bul jumys­syz­dar sany birshama azaıady degen sóz. Jergilikti eldi mekenderge gaz jetkizý máselesinde de «Qaz­Mu­naıGaz» kompanııasy az eńbek si­ńi­rip jatqan joq. Máselen, kom­panııa Qyzylorda qalasynyń áli de gaz jetkizilmegen aýdan­da­ryn gaz­dandyrý maqsatyndaǵy jumys­taryn jalǵastyra beretin bolady. Osy jumystyń aýqy­myn­da jalpy kólemi 13 shaqy­rym bolatyn jo­ǵa­ry qysymdy, uzyndyǵy 207 sha­qy­rymdy qu­raı­tyn tómen qysymdy gaz qu­byr­lary salynady. Olardyń jal­py gaz ótkizý qabileti saǵa­tyna 21950 tekshe metr bolmaq. Budan bólek 6 gaz taratýshy pýnktter, 5 shkaftyq pýnktter salý kózdelip otyr eken. Munyń syr­tynda qa­ladaǵy Ál-Farabı, Saıahat, Jańa aýyl shaǵyn aýdan­da­ry, Beıbarys, Rısmash aýdanda­ry, Tıtov kentine qarasty aýdan­dardyń jurtshy­ly­ǵy men kom­mý­naldyq-turmystyq mekemelerine de gaz jetedi. Bul jo­bany iske asyrý arqyly 5500 tur­ǵyn úı men 1200-ge jýyq kom­mýnaldyq-turmystyq mekemelerdi tabıǵı gazben qamtýǵa bolady. Qaıyrgeldi Qabyldın  «Bola­shaqtyń irgesin birge qa­laımyz!» atty Joldaýda áleý­met­tik jań­ǵy­rýǵa erekshe mán berilgenin atap kórsetti. – Syr óńiri eli de baı, jeri de baı kıeli meken. Elimizde atqa­ry­lyp jatqan ındýstrııalyq-ın­no­va­sııalyq baǵdarlama boıyn­sha Qy­zyl­orda oblysynda 16 joba qolǵa alyndy. Bul úlken jetistik ekenin basa aıtqym keledi. Bıyl qyzyl­ordalyq munaı kom­pa­nııalary jos­pardy artyǵymen oryndap otyr. Osy oraıda «Qaz­MunaıGaz» ult­tyq kompanııasy basshylyǵynyń atynan sizderge alǵys aıtqym keledi. Sonymen qatar kompanııa kópmaqsatty sport alańdaryn salý baǵdar­la­masy sheńberinde bıyl Qyzylor­da qalasynda balalar úshin fýtbol, voleıbol, basketbol jáne sporttyń basqa da buqaralyq túrimen aınalysýǵa arnalǵan sport alańdaryn salatyn bola­dy,– dedi Q.Qabyldın. Ulttyq kompanııanyń basshy­sy aldymyzda kele jatqan saıası naý­qandy da syrt aınalyp ótken joq. Táýelsizdik jyldarynda eli­mizdiń eń iri jetistikterge qol jetkizgenin aıta otyryp, bola­shaq­ta da baǵyn­baǵan belester men alynbaǵan asý­lardyń turǵanyn aıtty. Bir kúndik saılaýdyń keleshekti tańdaý ekenin de basa aıtyp, saılaýda belsendilik ta­ny­týǵa shaqyrdy. «QazMu­naı­Gaz» UK» AQ basqarma tóraǵa­sy­men bolǵan kezdesýge qatysqan munaı kompanııalarynyń eńbek ujymdary «Bolashaqqa Elbasy­men birge baratyndaryn» aıtty. Jıyn kezinde sóz alǵan «Pe­troQazaqstan Qumkól Resorsız» AQ, «Torǵaı Petroleým» AQ, «Qaz­GerMunaı» birikken kásip­or­nynyń eńbek ujymdary ha­lyq­tyń ál-aý­qatyn nyǵaıtýǵa ba­ǵyttalǵan, sha­rýa­shylyǵyn tú­zeý­ge arnalǵan El­ba­sy baǵdarla­ma­laryn qýattap, qol­daıtyn­da­ryn biraýyzdan jetkizdi. «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndi­rý» AQ bas dırektory Kenjebek Ibrashev óz sózinde 60 paıyzy biz­diń memleketimizdiń menshigi bolyp tabylatyn osy kompa­nııa­ǵa «Qaz­Ger­Munaı» birikken ká­sip­ornynyń 50 paıyzy, «Pet­ro­Qazaqstan» kom­panııasynyń 33 paıyzy jáne «Tor­ǵaı Petroleým» kompanııasynyń 16,5 paıyzy tıesili ekenin atap kórsetti. Bul kompanııalardyń QMG BО́ sho­ǵyr­lanǵan kórsetkish­te­rine qo­syp otyrǵan úlesi aıtar­lyq jáne shamamen 30 paıyzdy quraı­dy. Kenjebek Ibrashev eren eńbegi arqasynda ólkeniń, kompa­nııa­nyń jáne búkil Qazaqstannyń kór­ke­ıýi­ne óz úlesin qosyp otyr­ǵan barsha eńbek ujymdaryna rı­za­­shylyǵyn bildirdi. Kezdesý barysynda sóz alǵan «QazGerMunaı» birikken kásip­or­ny dırektorynyń birinshi ory­n­basary Ánýar Ahmetjanov súbe­li sóz aıtty. «QazMunaıGaz» kom­pa­nııa­lar tobyna kiretin «Qaz­Ger­Munaı» kompanııasy Qyzyl­orda qa­lasynyń qajettilikteri úshin Qa­zaqstandaǵy eń tómengi baǵamen gaz jetkizip turǵan birden bir operator ekenin atap kór­setti. 2010 jyly kásiporyn 52 385 tonna suıytylǵan gaz já­ne 217 881 000 tekshe metr taýar ga­zyn óndirip, halyqqa jetkizgen. «QazMunaıGaz» UK» AQ bas­qarma tóraǵasynyń birinshi or­yn­basary Bolat Palymbetov te or­yndy ýájin ortaǵa saldy. «Osy jer­de jasalǵan baıandamadan men óz tól ónimderimiz ben qyzmet­te­rimizdi satyp alý men paıdalaný týraly derek estimedim. Munaı kom­panııalary kerek-jaraqtaryn syrt­tan tasymaýy kerek. О́zimiz óndirgen ónimderdi paıdalanýy - shart. Ol úshin Úkimettiń de ar­naıy qaýlysy bar. «QazMunaı­Gaz» ulttyq kompanııasy búginde óz ónimderimizdi paıdalanýdy art­tyrdy. Sizderge de sony úlgi retinde aıtqym keledi. Sonymen birge, syrttan maman sha­qyr­ǵan­dy da kóbeıte bermeý kerek. Jergilikti kadrlardy jumysqa tartqan jón», – dedi ol. Bolat Palymbetovtiń janashyrlyq só­zin jurt jyly shyraı tany­typ qarsy aldy. Búginde munaı óndirý salasy elimizdiń ekonomıkasyn alǵa súı­rep turǵany aıdan anyq. Qara altynnyń qaımaǵyn qalqyp, óni­mimen ekonomıkamyzdy órge súı­regen mamandarmen bolǵan kezdesý kóńildegideı ótti. Sondyqtan qyzylordalyq munaıshylar os­yn­daı kezdesý jıi bolyp tursa degen tilekpen tarqasty. Erjan BAITILES. Qyzylorda oblysy.