Avtokólik qurastyrý isindegi ilgerileýshilik

Máshıne jasaý salasy, sonyń ishinde avtokólik óndirisi ekonomıkalyq salalardyń ishindegi eń kúrdelisi sanalatyny belgili. Sondyqtan bul salalar álemniń AQSh, Japonııa, Reseı, Italııa, Fransııa, Germanııa sekildi azdaǵan elderinde ǵana durys damyǵan. Qazaqstan óz táýelsizdigin alǵannan keıin mine, osyndaı kúrdeli salany ıgerý jóninde talpynys tanytqan elderdiń qataryna qo­syldy. Alǵashqy nátıjeler jaman emes sekildi. Jýyqta О́skemen qalasynda ornalas­qan «Azııa avto» avtokólik qurastyrý zaýy­tynda úlken oqıǵa boldy. Munda zaýyttyń qysqa tarıhyndaǵy 25 myńynshy avtokólik konveıerden shyǵaryldy. Ol – álemge tanymal markalardyń biri «Chevrolet Cruze» avtokóligi edi. «Azııa avto» zaýyty alǵash ret 2002 jyly qurylǵan bolatyn. Búgingi kúni bul kásip­oryn Qazaqstan avtokólik óndirisiniń tý ustaýshysyna, otandyq avtokólik tutyný rynogynyń negizgi qamtamasyz etýshileriniń birine aınalyp otyr. – Biz eń alǵash óz jumysymyzdy «Nıva» markaly avtokólikterdi qurastyrý isinen bastaǵan bolatynbyz. Qazirgi kúnge deıin bul model zaýyttyń negizgi ónimderiniń biri bolyp otyr. 2005 jyldan bastap «Skoda» markaly avtokólikti qurastyrýǵa kiristik. Munan keıingi eki jylda «Chevrolet» qu­rasty­rýdy ıgerdik. Keıingi jyldary olarǵa taǵy da jańa markalar kelip qosyldy. Sóıtip jyl ótken saıyn qanatymyzdy keńirek jazý ústindemiz, – deıdi atalǵan kompanııanyń basshysy Erjan Mandıev. О́tken jyly avtokólik qurastyrý zaýyty taǵy bir jańa áriptespen iskerlik qarym-qatynas  jónindegi kelisim-shartqa qol qoı­dy.  Bul – ońtústikkoreıalyq KIA kompanııa­sy. Osynyń negizinde zaýytta ótken jyldyń mamyr aıynan bastap Cerato Mohave Sorento sekildi osy el óndirisindegi joǵary sura­nysqa ıe avtokólikterdi qurastyrý isi bas­talyp ta ketken bolatyn. Ony satý isi qar­qyndy túrde júrý ústinde. Qazirdiń ózinde Qazaqstan ry­no­gyndaǵy barlyq satylatyn sheteldik avtokólikterdiń ishinde bul marka úshinshi orynǵa ıe bolyp otyr. О́ıtkeni, tutyný­shylar zaýyt quras­tyrǵan KIA avtokólik­teriniń jasalý sapasy men árlenýine, baǵa­synyń arzandyǵyna qyzyǵýshylyq tanytý­da. Avtokóliktiń jeńil basqarylatyndyǵyn atap kórsetýde. Búgingi kúni «Azııa avto» zaýytynyń ón­diristik jelisinde 14 túrli avtokólik qurastyrylady. Taıaýdaǵy ýaqytta olardyń sanyn 20-ǵa jetkizý josparlanýda. О́tken jyldyń jeltoqsan aıynda munda Skoda-nyń taǵy da jańa eki modeli ıgerildi. Al ústimizdegi jyldyń 1 toqsanynda KIA-nyń jańa 4 túrin shyǵarý qolǵa alynbaq. Jalpy «Azııa avto» avtokólik qurastyrý zaýyty dúnıege kelgen Shyǵys Qazaqstan oblysy elimizdegi eń ónerkásipti óńirlerdiń biri. Munda máshıne jasaý, olardyń túrli buıymdaryn shyǵaratyn kásiporyndar kóp­tep sanalady. Máselen, О́skemenmen kór­shiles Semeı qalasynda buryn keme quras­tyrý, tıagach shyǵarý zaýyttary bar edi. Onyń ústine bul qalada sońǵy kezderi túrli kabelder óndirisi jaqsy damyǵan. Osyny paı­dalanyp, semeılikter avtobýs qurastyrý isin qolǵa alǵan bolatyn. Ońtústik Koreıanyń Daewoo konsernimen birlesip qurylǵan Semeı avtokólik qurastyrý zaýytynda atalǵan eldiń avtobýstaryn shyǵarý isi qolǵa alyndy. Alǵashqy jospar boıynsha jyl saıyn myńǵa tarta Daewoo avtobýstaryn shyǵarý jospar­lanǵan edi. О́kinishke oraı, mundaı órshil jospardyń júzege asýyna álemdi sharpy­ǵan ekonomıkalyq daǵdarys bóget jasa­dy. Degenmen, alǵashqy avtobýstar konveıerden shyǵarylyp, olardyń birqa­tary Astana qalasynyń 10 jyldyq toıyna tartý etildi. Qalǵany ishki ry­nokta satyldy. Sonymen qatar, bul zaýyt­ta sońǵy kezderi «Belarýs» trak­tor­laryn shyǵarý jóninen talpynystar jasalýda. Avtokólik óndirisimen aınalysýdyń sátti talpynystary taǵy bir ónerkásipti óńir Qostanaı oblysynda da baıqalyp otyr. Jýyqta munda «Agromashholdıng Qazaqstan» aksıonerlik qoǵamyna qarasty Qostanaı dızel zaýytynyń negizinde jolsyz jerlermen júrýge laıyqtalǵan ÝAZ, Ssang Yong avto­kólikterin qurastyratyn jańa óndiris orny dúnıege keldi. Qoldaǵy málimetterge qaraǵan­da, mundaǵy óndirisshiler qazirdiń ózinde birneshe Ssang Yong avtokóligin quras­tyryp sy­naqtan ótkizip úlgergen. Al ÝAZ avtokó­likterin shyǵarý ústimizdegi jyldyń ekinshi jartyjyldyǵyna josparlanýda. Bul jobany júzege asyrý isi Qostanaı oblysy ákiminiń qadaǵalaýymen oblystyq kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasy men «Tobyl» áleýmet­tik-kásipkerlik korporasııasyna júktelgen. Al ınfraqurylym men logıstıka úshin «Agromashholdıng» jaýap beredi. Sonymen qatar, bul zaýytta qazirgi kúni ońtústikkoreıalyq avtokólikti qurastyrý isi de qolǵa alynbaq. Qostanaıdaǵy avtokólik óner­ká­sibin da­my­tý isine sheteldik bir­qatar kompanııalar yqylas tany­týda. Qazirgi júrgizilip jatqan kelissózderge qaraǵanda munda birte-birte «Mısýbıshı», «Isýdzý», «Sýzýkı», «Toıota» avtokólikterin shyǵarý isi qolǵa alynatyn bo­lady. Zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 10,5 myń avtokólik shy­ǵarýǵa deıin josparlanyp salynýda. Bul iske Reseıdiń «Sollers» kompanııasy men «Allur Auto», «Caspian Group» sekildi kompanııalar qatysýda. Sóıtip, Qazaqstanda birte-birte avtokólik ónerkásibi damyp keledi. Qazaq­standyq tutyný rynogynyń damý qarqyny, sonymen qatar Reseımen jáne Belarýspen birigip Keden odaǵynyń qurylýy atalǵan istiń jemisti bolatyndyǵynan mol úmit kúttiredi. Máselen, daǵdarys kezeńi dep sanalǵan 2010 jyldyń ózinde eldiń ishki rynogynda jeńil avtokólikter satý isi 2009 jylmen salystyrǵanda 12 paıyzǵa óse tústi. 2010 jyly elimizde 22 800 avtokólik satyldy. Al bıylǵy jyly rynok kólemi taǵy da 30 paıyzǵa óse túsedi degen boljamdar jasalýda. Bul boljam negizsiz emes sekildi. О́ıtkeni 2011 jyldyń qańtar aıynda ótken jyldyń osy merzimimen salystyr­ǵanda elimizde avtokólik satý isi 32 paıyzǵa óskendigi málim boldy. Resmı tirkelgen dılerlerdiń ózi ǵana 1677 avtokólik satyp úlgergen. Al aqpan, naýryz aılarynda bul qarqyn odan ári kúsheıe túsetindigi baıqalýda. Suńǵat ÁLIPBAI.