Urpaqtar jalǵastyǵy

Almatyda Jambyl atyndaǵy qazaq memlekettik fılarmonııasynda «Nur Otan» HDP-nyń, respýblıkalyq «Aq orda» qozǵalysy men Qonaev atyndaǵy halyqaralyq qordyń uıymdastyrýymen «Qonaev jáne qazirgi Qazaqstan»  degen  taqyrypta alqaly jıyn ótti.  Uly tulǵanyń júz jyldyǵyna arnalǵan  bıylǵy   sharanyń betashar bastamasyna  Dinmuhamed Qonaevpen birge  qyzmette seriktes bolǵan, búginde aıtýly el aqsaqaldary, zııaly qaýym, marqumnyń týǵan-týystary,    óner ıeleri, muǵalimder men stýdentter  qatysty. Týǵan eli men jerine adal qyzmet etip, shırek ǵasyrǵa jýyq basshylyq qyzmette júrip Qazaq­stannyń ósip órkendeýine, bola­sha­ǵyna ólsheýsiz eńbek sińirgen asa kórnekti memleket jáne qoǵam qaı­ratkeri Dinmuhamed Qonaevty qa­shan­da respýblıka jurtshy­ly­ǵy bir sát umytqan emes. Jyl sa­ıyn artynda qalǵan qara orman qazaǵy týǵan kúni men dúnıeden qaıtqan kúnin atap ótýdi dástúrge aınal­dyr­ǵan. Bir aıta keterligi, Dı­mekeńniń 100 jyldyq mereı­toıy Qazaqstan táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵy­men tuspa-tus kelýinde de úlken mán jatqandaı. Al táýel­siz­diktiń 20 jyldyq ta­rıhy tikeleı Elbasymen etene baı­lanysty ekenin jaqsy bilemiz. Sodan da shyǵar, jıynda sóı­le­gen eki zamannyń kýá­gerleri osy eki uly tulǵasyn qazaq eliniń keshegi, búgingisimen sabaqtas­ty­ra oty­ryp, oılaryn ortaǵa saldy. Jıyndy ashqan halyqaralyq Qonaev qorynyń qurmetti prezıdenti, memleket jáne qoǵam qaı­rat­keri Sultan Jıenbaev Dımash Ahmetulynyń azamattyq qasıet­teri­ne, el úshin sińirgen eńbegine toq­tala kele, qazaq halqy ar­man­daǵan táýelsizdiktiń mańyzyna ba­ǵa bere ketti. Sonymen qatar Dı­mekeńniń N.Nazarbaevty jo­ǵa­ry basshy qyzmetterge taǵa­ıyn­dap, kelesheginen kóp úmit kútken senimi aqtalǵanyn, táýelsizdiktiń eleń alańyndaǵy qıyn ýaqyt­tarda syndarly saıasatynyń ar­qa­synda halyqty qysqa merzimde daǵdarystan shyǵaryp, búginde eli­mizdiń álemdik arenada aby­ro­ıyn ósirip, basqalarǵa úlgi bolyp otyrǵanyn tilge tıek ete kele kópshilikti saılaýǵa qatysyp, durys tańdaý jasaýǵa shaqyryp, aqsaqaldyq tanytty. Al Dinmuhamed Ahmetulynyń týǵan qaryndasy Roza Ahmetqyzy ol kisiniń ómirinen estelikter aıta kelip, Qazaqstannyń ósip, ór­ken­deýine baryn salyp, Ota­nyn ja­nyn­daı súıgenin jastarǵa son­sha­lyqty áserli jetkizdi. «Dımash Ah­metulyn qashanda eske alyp, esimin ardaqtaýda elimizde aýqymdy ju­mys­tar atqaryldy, atqarylyp ta keledi. Endi júz jyl­dyǵyn da sondaı dárejede atap ótedi degen oı­da­myn» deı kele, Roza Ahmetqyzy Qonaevtar áý­letiniń atynan Memleket bas­shy­syna alǵysyn bildirip, qazaq halqy da, Dımekeń de armandaǵan táýelsizdiktiń Prezıdent N.Na­zar­baevtyń esimimen egiz uǵym eke­nin aıtyp, jınalǵandardy saı­laýǵa qatysýǵa shaqyrdy. Aǵa býynnyń atynan sóz alǵan memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Qonaev atyndaǵy halyqaralyq qordyń vıse-prezıdenti, eńbek ardageri Keńes Aýhadıev áńgimeni áriden bastap, Dımekeń Qazaq­standy 25 jyl basqarǵanda sa­byrly minezimen, tereń oıymen el­ ekonomıkasynyń ósip, má­de­nıetiniń gúldenip, jastardyń bilimge jetken kezi ekenin búgingi urpaqtyń esine saldy. «Bizdiń urpaqpen qatar búgingi Elbasy da Dımekeńniń tárbıesin kórip ósken azamattyń biri. Sonaý Temirtaýda jumys istep júrgende tanyp bilip, úlken úmit artqan Dımekeń ony 1979 jyly QOPK hatshysy etip taǵaıyndady. Dı­mekeńniń de zeınetkerlikke shy­ǵatyn ýaqyty jaqyndap, jańa zaman, jańa ǵasyr keldi. Táýelsiz eldiń tuńǵysh Prezıdenti N.Na­zarbaevqa ótpeli kezeńdegi qıyn­shylyqty jeńý ońaıǵa túspedi. Ekonomıkada da, saıasatta da óz­ge­ris bolyp jatqan kezde aqylǵa sa­lyp, N.Ábishuly elimizdi jańasha qurdy. Endi, mine, Táýelsiz­digi­miz­diń bıyl jıyrma jyldyǵyn toılap otyrmyz»,–dedi ol. Urpaq sabaqtastyǵy, urpaq jal­ǵas­tyǵy degenimiz osy bolar, jıyn­ǵa keler aldynda Dıme­ke­ń­niń et-jaqyn týystary, el aǵa­larymen birge marqumnyń basyna baryp, quran baǵyshtap, táý etip qaıtqan res­pýb­lıkalyq «Aq orda» qoz­ǵa­ly­synyń tóraǵasy, «Nur-Otan» HDP hat­shy­sy Qaı­rat Satybaldyuly uly tul­ǵany ózin­she zerttep júr­genin, «ót­ken­siz bolashaq joq» degen qaǵıdany ustanatynyn alǵa tartty. Son­daı-aq Dımash Ah­met­uly barlyq sanaly ǵumyryn, kúsh-qýatyn, ji­gerin eline jumsaǵanyn, ári ula­ǵatty ustaz, úlken tárbıeshi bol­ǵanyn aıta kelip, aldaǵy me­reı­toıdy halyq bolyp laıyqty ótkizýge shaqyrdy. – Dımekeń týraly kezinde Elbasymyz: «...Asa kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri Din­mu­ha­med Ahmetuly Qonaev­tyń da tarıh­tyń tórinen oryn alary daý týdyr­maıdy. Dımekeń – óz za­manynyń perzenti bolǵan tulǵa. Qonaev esimi Qazaqstan halqymen birge jasary anyq, aqıqat. Ol kisi bárimizge ustaz bolǵan uly adam» dep jazdy. Memleket bas­shysy osy sózin dáleldedi de. Dımash Ahmetuly qaıtys bolǵan soń Lenınogor polımetall kombı­na­tyna, QR UǴA-nyń taý-ken ınstı­týty­na, Almaty qalasyndaǵy K.Marks kó­she­sine ol kisiniń esimin berdi, bas­qa da bastamalarǵa uıyt­qy boldy, – dedi bizge bergen suhbatynda Qaırat Satybal­dy­uly. Dinmuhamed Ahmetuly kezinde jastarǵa, ásirese ónerdegi talant ıelerine ákelik qamqorlyq kór­set­kenin úlken súıispenshilikpen jetkizgen eki ǵasyrdyń kýási, qazaqtyń dara týǵan bulbul qyzy Bıbigúl Ahmetova: «Nurekeń az ǵana ýa­qyt­tyń ishinde elimizdi bıikke kóterdi. Búginde Dımash aǵa­nyń ósıet­terin Nurekeń oryndap jatyr. Buryn shetelge barǵanda qazaq­ty eshkim tanymaıtyn. Qa­zir bar­sań «Nazarbaev» bizdiń tó­l­qu­jaty­myz sııaqty. Basty­sy, el­diń ty­nysh­tyǵyn aıtsań­shy. Alysqa bar­maı-aq Qyrǵyz­stan­nyń ózinde ne bolyp ja­tyr, – dep tebirene sóıledi. Sondaı-aq 40 jyl Más­keý­de qyzmet istegen dıplomant-ardager Sá­bıt Jadanov Dıme­keń­men jıyrma jyl birge qyzmettes bolǵanyn, buǵan deıin Reseı aza­maty bol­ǵan­dyq­tan daýys bere al­masa, endi Qa­zaq­stannyń aza­­mat­ty­ǵy­na qol jetkizip, saı­laýǵa qa­ty­satyn qýa­nyshymen bólisti. D.Qonaevqa arnalǵan sal­ta­nat­ty keshke osynshama halyq­tyń jınalǵanyna rızashylyǵyn bildirgen QHA-nyń múshesi Qa­zaqbaı Qasymov: «Elbasynyń ke­meń­ger­lik saıasatynyń arqa­syn­da Qazaq­stan halqy Assam­bleıasy eldegi ulttar men ulys­tardyń tatýly­ǵyn dúnıe júzine pash etti» dese, ulty grýzın Valıko Matkavo myrza: «Meniń ómirimde Qonaev, Nazarbaev esim­deri janyma ja­qyn. 1965 jyldan osynda tura­myn, bes balam bar. Basshy qyz­met­te boldym. Osy ýaqyt araly­ǵynda meniń tarıhı otanymda kóptegen qıyn jaǵdaı ótti. Jeti bala tárbıelegen ata-anam beıbit ýaqytta bosqyn atandy. Aýyl aýylǵa, aǵasy inisine qarsy tur­dy. Bolmaǵan soń 17 aǵaıyn-týy­symdy osynda kó­shirip ákeldim. Mun­daǵy aıta­ıyn degenim, dú­nıede erkindik pen beıbitshilikke esh nárse teń kelmeıdi», dep keńi­nen sheshildi. Keshte Bıbigúl Tólegenova, Es­­­kendir Hasanǵalıev, N.Núsip­janov bastaǵan ánshiler toby, N.Tilendıev atyndaǵy «Otyrar sazy» akademııalyq folklor­lyq-etnografııalyq orkestri óner kórsetti. ...Iá, adam ólgen kúni emes, umytylǵan kúni óledi degen. Endeshe, búgingideı el-jurtynyń ma­hab­batyna bólenip, aty ańyz­ǵa aı­nalǵan aıtýly tulǵa Din­mu­ha­med Qonaevtyń jarqyn beınesi ár­qashanda eliniń júreginde saq­ta­lary haq. Gúlzeınep SÁDIRQYZY.