«О́zibekovtiń óktemdigi

Sabanshıevti sergeldeńge saldy» («Egemen Qazaqstan», 2011, 16 naýryz.) BAS JARYLSA, BО́RIK IShINDE Men, Talap Hamıtuly Toqmýrzın,  «Ege­men Qazaqstan» gazetiniń  2011 jyl­­ǵy 16 naýryzdaǵy  sanynda ja­rııa­lanǵan  «О́zi­bekovtiń óktemdigi» atty ma­qalany oqyp, únsiz qalmaı, óz pikirimdi  bildirgeli otyrmyn. Sebebi, men  jerge orn­alas­tyrý  salasynda onyń qurylǵan ýa­qy­ty­nan bastap, ıaǵnı Jer re­sýrs­tary jáne jer qatynastary boıynsha memlekettik komı­tettiń   qurylǵan ýa­qy­tynan bastap qyz­met jasaǵan bo­latynmyn.  Men   Kók­­she­taý aý­dandyq jer qatynas­tary boıyn­sha komıtetinde, Zerendi aýdandyq jer qaty­nas­tary bo­ıynsha komıtette, Aqmola oblys­tyq jer re­sýrstary boıynsha komıtette bas­tyq bolyp qyzmet atqardym.   Son­dyq­tan da bul sala men úshin qymbat ta ba­ǵaly.   Árıne, men Jer resýrs­taryn bas­qarý agenttiginiń saıa­satyn  tolyqtaı qoldaı­myn. Múmkin shynymen  de syrt kózge tóraǵanyń bul áreketi tym túsiniksizdeý sııaqty shyǵar, biraq «jel bolmasa shóptiń basy qımylda­maı­dy», negizsizden  respýblıkalyq memlekettik kásip­oryn­nyń  dırektoryn  ju­mys­tan bosat­paı­tyn shyǵar.  Iаǵnı, bul jerde  alqa má­jilisi ótkizilip, «Jer re­sýrs­tary já­ne jerge  ornalastyrý  memlekettik  ǵy­lymı-óndiristik ortalyǵy» res­­pýblı­kalyq mem­le­kettik kásiporny­nyń bas dırektory B.Sabanshıevtiń aty­na túsken aryzy qa­ral­ǵan, buǵan deıin de tekserister júrgizilip, eskertýler berilgen. Biraq eskertýlerdi B.Sabanshıev  eskermegen. Maqalany  oqý barysynda B.Sabanshıev pen Jer re­sýrstaryn basqarý jónindegi agenttik tór­aǵa­synyń oryn­basary Q.­О́.Raıym­be­kov­tiń bergen suh­ba­tyndaǵy aıtqan  keıbir má­seleler sáı­­kes kelmeıtindigi oqyr­man qaýymǵa birden kórinedi. Sondyqtan, al­da­ǵy ýa­qytta osyndaı jaǵdaılar oryn almaý úshin, agenttik tarapynan baqy­laý­dy kú­sheıtý qajet. Bir tártip, rettilik bolý kerek qoı. Búgingi kúni elimizdiń  bas­shy­syn saılaǵa­ly otyrmyz, ıaǵnı saı­laýaldy kezeńde mundaı daý týdyryp, jarııalaý durys emes dep oılaımyn.  Qa­zaq árqa­shanda ja­mandyǵyn jasyryp, jaq­­sy­­ly­ǵyn asyr­­ǵan halyq, sondyqtan,   biz­­diń oıymyz­sha, osyn­d­aı respýblıka kóle­min­de jarııalap, daý týdyrýdyń qa­jeti joq edi. El arasynda «bas jaryp, kóz shy­ǵaryp» jatqan eshkim joq, solaı bola tur­sa da «bas jarylsa, bórik ishinde» dep, aýyl-úıdiń áńgimesin syrtqa shyǵar­maı, aǵaıynshylyqpen ishten tynatyn jurt edik. T.TOQMÝRZIN, zeınetker. * * * JERDI QADIRLEÝ – ELDI QADIRLEÝ Qazaq halqy úshin jer daýy  qashanda ózek­ti másele bolyp keldi jáne búgingi kúni de óziniń mańyzdylyǵyn joıǵan joq. Negizgi kásibimiz mal sharýashylyǵy bol­ǵandyqtan,  ata-babadan qalǵan ulan-ǵa­ıyr jerdi tıimdi paıdalanýdy maqsat tut­tyq. Táýelsiz el atanǵan jıyrma jyl ishin­de jerdi paıdalaný men qor­ǵaýǵa mem­leket­tik baqylaý jasaý, jer zańdy­lyq­ta­rynyń saqtalýy men ta­lap­tarynyń oryn­dalýy baǵytynda qyrýar ju­mys atqa­ryldy. Osy jumystar eli­mizdiń ár túk­pirindegi jer ınspek­sııa­la­ryna júktel­gen desek, olar óz deń­geıinde qyzmet etip keledi. О́tken jyly Atyraý jáne Mańǵys­taý oblystary boıynsha óńiraralyq jer ıns­peksııasyna 493 óti­nish, aryz-shaǵymdar kelip tústi, onyń 249-y jergilikti atqarýshy organ, 46-sy quqyq qorǵaý organy, 122-si jeke jáne 76-sy zań­dy tulǵalardan kelgen. Azamattar qaı ýaqytta shaǵymdanady? Árı­ne, jer zań­namasynyń buzylý faktileri oryn al­ǵanda, al basym bóligi eki jer ýchaskesi ıeleriniń arasynda bolǵan jer daýy negizinde týyndaıdy. Al bul jeke, zańdy tul­ǵalardyń quqyqtyq saýatynyń áli de bolsa tómendigin, tipti keıde qyrsyzdyǵyn kór­setedi. Inspeksııanyń maqsat-mindeti de osy olqylyqtardy anyqtap, quqyq buzýshy­lyq­qa jol bermeý. Keıbir my­saldar arqyly osyn­daı keleńsiz­dikterdi kórsetip, alda ondaı jaǵdaıǵa urynbaýdyń qamyn jasaýdy qaperge bergimiz keledi, óıtkeni, zań talap­tary qaı óńirge de birdeı. Máselen, ınspeksııa jer zań­na­ma­synyń saqtalýyn tekserý bary­synda iri kó­mirsýtegin óndirý­shi «Jal­ǵyztóbe­mu­naı» JShS-niń jerge memlekettik men­shik qu­qyǵyn buzý faktisin anyqtady. Atap aıtqanda, jer qoınaýyn paıdalanýshy kompanııa 2005 jyly «KMT» JShS-nen ken óndirý quqyn alyp, kúni búginge deıin, ıaǵnı 5 jyldan astam ýaqyt seriktestik atyna kontraktilik aýmaqqa qujattar rásimdemeı, memleket menshigindegi jerdi zańsyz paı­dalanyp kelgen. Inspeksııa osy fakti bo­ıyn­sha sharalar alyp,  «Jal­ǵyz­tóbemunaı» JShS-ne 2 mln. 826 myń teńge aıyppul salynyp, jer zańy ta­lap­tarynyń buzylýyn joıý týraly nus­qama berildi. Qazirgi ýaqytta ınspeksııa talaby tolyqtaı qanaǵat­tan­dyrylyp, aıyppul bıýdjetke óndirilip, jerge tıisti qujattar rásimdeldi. Osyndaı zańǵa salǵyrt qaraýshylyq jergilikti atqarýshy organdar tarapynan da kezdesip qalady. Mysalǵa, Jylyoı aýdan­dyq jer qatynastary bólimimen «Jańa Tań» JShS ıeligindegi jer ýchas­kesiniń bir bóligi negizsiz «AV-GROUR» JShS-ne tabys­ta­lyp, ol boıynsha soń­ǵysymen jer ýchaskesin jalǵa berý týraly zańsyz shart jasalyp, eki jer telimine negizsiz sáıkestendirý qu­jat­taryn berip, eki zańdy tulǵanyń aza­mat­tyq qaty­nastaryna negizsiz aralasqan. Sóıte otyra, «Jańa Tań» JShS múddesine nuqsan keltirý arqyly, óz quzyretine tán emes fýnk­sııalardy asyra oty­ryp, memleketke aýyl sharýashylyǵy óndirisindegi shyǵasyny keltirýmen shektesken áreketterge jol bergen. Tekserý nátı­jesimen jınaqtalǵan qujattar tıisti quqyq qorǵaý organyna jol­danyp, Jylyoı aýdan­dyq jer qatynastary bólimi bas­tyǵyna qa­tys­ty qylmystyq is qozǵalyp, ol jumys­tan shettetilgen jáne is sotqa joldandy. Mine, osyndaı faktiler bizdiń áli de bolsa shalaǵaı sheshim qabyldap, zań sheńberinde qyzmet etýdi úırene almaı kele jatqa­ny­myzdy kórsetedi. Soǵan oraı jeke, zańdy tul­ǵalardyń, memle­ket­tik organdar ma­man­da­rynyń quqyq­tyq saýat­tylyqqa sergek qa­raýyn qup­tar edik. Buqaralyq aqparat qu­ral­darynyń osy baǵytta nasıhattyq pár­meni zor ekenine shúbá joq. Soǵan sáı­kes, ınspeksııa ma­mandary respýblı­kalyq jáne jer­gilikti basylymdardaǵy jer máselesine qatysty maqalalardy jibermeı oqyp oty­rýdy ádetke aınal­dyrǵan. Jýyrda elimizdiń beldi ba­sylymy «Egemen Qazaqstan» gazetinde «О́zibekovtyń óktemdigi Sabanshıevti ser­geldeńge saldy» atty maqala jaryq kórdi, ujym bolyp oqyp, oıǵa qaldyq. Maqala mátini beıjaı qaldyra almady. Jer resýrstaryn basqarý agentti­gi­niń tóraǵasy О́.О́zibekovti bilimdi azamat, bilikti basshy retinde kóp jyldardan bilemiz, bir salada qyzmet etip kelemiz. Biraq óktem­dikke salynatyndaı ópiremdigin kór­meppiz. Maqa­lada aıtylǵandaı, «Mem­JerǴOO» bas­shysy B.Sabanshıevke birneshe, tipti qatań eskertý berilgen. Aqyry jumystan bosa­tylǵan. Jumysta jiberilgen kemshilikke baılanysty tıisti shara alynsa, onyń nesi aıyp? Al bas dı­rek­tordyń qarama­ǵyndaǵy adamdarǵa bopsalaý jasaý, ulttyq kadr­lar­dy tartý jeleýimen basqalarǵa qysym kórsetý áreketi quptarlyq nárse deýge esh kelmeıdi. Memleketimiz sybaılas jem­qor­lyq­pen taban­dylyq tanyta kú­resýde, qo­ǵam­nyń ilgeri damýynyń julynqurty sanap, ja­nysh­taýda. Kóp ultty memleket retinde barsha qazaqstandyqtarǵa birdeı kons­tıtýsııalyq quqyq berilip otyr. Elbasynyń qashanda aıtatyny, kózdegeni de – ulttar dostyǵy, tatýlyǵy men el birligi. Osy turǵyda ultqa, násilge bólýdiń qajeti joq. Árkim synǵa shynshyl bolýy, bıik la­ýazymdaǵy azamattardyń qoǵam, el aldynda minsiz, ózinen tómengi satydaǵy áriptes­terine úlgi, ónege bolǵany kerek. Maqalany oqı otyra, biz osyndaı tujyrymǵa keldik. Qoryta aıtqanda, jerge qatysty zań­dylyqtardy saqtaýda kemshilik bolmasa eken. Ár zań buzýshylyq sońy aıyptylyq jaǵ­daıǵa ákelip soǵady. Zańsyz sheshim shyǵarý, bir jerdi birneshe tulǵaǵa berip jiberý, basqanyń jerin ruqsatsyz ıelený, jerdi maqsatsyz paı­dalaný sııaqty áre­ket­terdiń bári de anyq­talyp, zańdy tár­tippen shara alynatynyn esten shy­ǵarmasaq abzal. Atyraý jáne Mańǵystaý oblystary boıynsha jer ınspeksııasy ujymy. * * * TALAP – TABYS TETIGI «Egemen Qazaqstan» gazetindegi maqa­lany oqyp shyqqan soń jaǵdaıǵa ózi­mizdiń kóz­qarasymyzdy bildirgimiz keledi. Mundaǵy daýdyń negizi «Mem­Jer­ǴО́O» RMK  enshiles kásiporyndary jetekshilerin attestattaýdan ótkizgennen keıin tek Shyǵys Qazaqstan «MemJerǴО́O» EMK Ǵ.Jadrınmen bir jylǵa, al basqa 17 dırektormen 3 jylǵa ke­lisim-shart jasaý bolyp tabylady. Shyǵys Qazaqstan «Mem­JerǴО́O» EMK atqarǵan ju­mystyń kólemi jalpy kórsetkish boıynsha 2004 jyldan 2009 jalǵa deıin 59 paıyzǵa artsa da, rentabeldilik 8,54 paıyz bolǵan. Shyn má­ninde qabyldanǵan normatıvtik qujat­tardy, atap aıtqanda, Memlekettik ká­sip­oryn týraly zańnyń 9-babynyń 4-tar­maǵyn, sondaı-aq Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Úki­metiniń 2003 jylǵy 10 shildedegi № 685 qaýlysyn buzýǵa negiz bolmaǵan. О́mirzaq О́zibekuly Qazaqstan Respýb­lı­­kasynyń Jer resýrstaryn basqarý agent­tiginiń (ári qaraı – agenttik) tór­aǵasy bol­ǵan ýaqyttan bastap agenttikti qıyn kezde – álemdik ekonomıkalyq daǵ­darystyń bastaýynda qabyldap aldy. Onyń tikeleı jetekshilik etýimen agent­tik­tiń 2009-2011 jyldardaǵy damý Stra­tegııasy alǵash ret jasaldy. Tóraǵa О́.О́. О́zibekov agenttikti respýblıka jer re­sýrs­taryn utymdy da tıimdi paıda­la­nýdy, sondaı-aq el ekonom­ıka­synyń sa­pa­ly geodezııalyq jáne karto­grafııa­lyq ónimge suranysyn qamtamasyz etetin joǵary kásibı organ retinde kóre bildi. Salanyń agenttikti tutas alǵanda jáne onyń quramyna kiretin  «Mem­Jer­ǴО́O» RMK-niń óndiristik bólim­shele­riniń aǵym­daǵy jaǵdaıyn taldaýdan soń О́ńiraralyq jer ınspeksııalary memlekettik bas­qarma­lary­nyń, «MemJerǴО́O» memlekettik kásip­oryn­darynyń qyzme­tine qatań baqylaý or­natty. Memlekettik jer kadastryn júr­gize­tin  «Mem­Jer­ǴО́O» ká­sip­oryn­dary­nyń birinshi basshy­laryna talap edáýir kúsheı­tilip, óńir­lerde agent­tiktiń jaýapty qyz­metker­leri ká­sip­oryndardyń barlyq qyz­met salasy bo­ıynsha  ótkizgen tekserýlerden, tıisinshe «MemJerǴО́O» RMK-niń enshiles kásip­oryndary jetekshileri, sondaı-aq birinshi basshylary tarapynan jiberilgen kemshilikter, olqylyqtar, qatelikter men jańylys basýshylyqtar anyqtal­ǵannan keıin olardyń esepterin agenttik kolle­gııa­­laryn­da tyńdaı bastady. Bul oraıda kollegııada qaraý nátıjeleri, ádette, tár­tiptik jaza berýmen aıaqtalyp otyrdy. Oǵan qosa, bólimshelerdiń barlyq laýa­zymdy tulǵalarynyń tarapynan sy­baılas jemqorlyq áreketterine jol bermeý jáne ýaqtyly aldyn alý, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń sybaılas jem­qorlyqqa qarsy zańnamasyn saqtaý jóninde úlken jumys atqarylýda. Agent­tiktiń jabyq túr­de ótkizilgen kollegııa­synyń sońǵy sheshimi – agenttiktiń    «MemJerǴО́O» RMK  birinshi jetekshisine qatysty shara qol­daný jónindegi tabandy is-áreketiniń oryn­­dalýy. Shyǵys Qazaqstan jáne Pavlodar oblystary boıynsha óńiraralyq jer ınspeksııalarynyń ujymdary.